Колумни

Заветот на Анте Поповски до Македонците да ги зачуваат Македонија и својот македонски јазик и неговите пораки до Европа

„Јазикот на еден народ е негов златен штит, негова татковина и најголема духовна вредност. Пеев уверен дека она што го пеам на ниеден друг јазик не може да се испее освен на јазикот на големата судбина на Македонците. Тие, чија адреса е запишана во Библијата, кријат некоја тајна за иднината на светот: зашто тие се сеќавање на свеста, на вековите кои одминале. Оган – кој не згаснува.“ – има напишано за македонскиот јазик и народ великиот поет на македонската кауза Анте Поповски. Тој почина на денешен ден, на 1 октомври 2003 година. Оваа 23-та годишнина од неговата смрт е соодветен повод за ново навраќање кон творештвото на овој волшебник на македонската поетска реч и вонвременките пораки, кои еднакво силно одекнуваат и денес

5 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

Анте Поповски, како еден од најзначајните столбови на современата македонска поезија, но и на македонскиот национален и јазичен идентитет, преку своето творештво упатува длабоки, вонвременски и универзални пораки, кои силно одекнуваат и денес, особено во контекст на односот на Европа и светот кон Македонија. Неговата поезија не е само локална или тесно национална;  таа е цивилизациски крик за правда, признавање и еднаквост.

Со своето творештво тој испраќал, но испраќа и денес до оваа културна и политичка Европа пораки дека македонскиот идентитет, јазик и култура не можат да бидат предмет на балкански и геополитички компромиси, зашто тие се исконска реалност, колку тие им се допаѓале, или не на некои од „добрите соседи“. Преку мотивите на каменот, земјата, пепелта и преданието, Анте докажува дека Македонецот со своите длабоки корени во европската и светската цивилизација опстојувал и опстојал низ вековите на оваа ветрометина.

Поетот на македонската судбина упатува преку својата поезија своевидна порака до Европа и дека македонскиот народ не бара „дозвола“, за да постои, туку бара само почитување на своето природно и историско право на самобитност. Дека Европа не може да биде целосна, ако го игнорира, или го негира еден од своите автохтони културни никулци – македонскиот народ, кои стои со својот јазик и писменост во самите столбови на европската цивилизација.

Поезијата на Поповски често е исполнета со достоинствен пркос против неправдите, нанесувани врз македонскиот народ низ историјата (поделбите, негирањата, страдањата). Неговите песни се и „етички потсетник“: тој ја потсетува Европа на нејзините сопствени прокламирани вредности — хуманизмот, солидарноста и правото на самоопределување. Преку стиховите, тој суптилно предупредува дека градењето на европското заедништво преку бришење, или жртвување на идентитетот на помалите народи, е кршење на самите цивилизациски темели на таа Европа.

Анте Поповски ја позиционира Македонија како лулка на писменоста и како духовен крстопат на Европа. Неговите пораки се дека Македонија и нејзината духовност и култура преку делото на Кирил и Методиј, Климент и Наум, одамна се дел од ризницата на богатствата на европската цивилизација. Пораката на Поповски е универзална: слободата и достоинството на човекот се над секоја политичка конјунктура. Неговата поезија е повик за сочувување на човечноста во времиња на глобални кризи и превирања. Тој верува во конечната победа на светлината над мракот, на зборот над молчењето и на опстанокот над уништувањето.

Поезијата на Поповски, од првата до последната збирка, отсекогаш предизвикувала интерес кај читателската публика и книжевната критика. Богатото дело од вкупно 11 збирки поезија, кои што содржат неколку стотици песни и неколку илјади стихови, се непроценливо книжевно богатство, кое претставува не само еден од врвните дострели на современата македонска книжевност, туку е како трајна национална вредност на македонскиот народ и на Македонија.

Проф. д–р Венко Андоновски ја толкува поезијата на Анте како ракопис-поезија која постои истовремено и во минатото, и во сегашноста, и во иднината, нагласувајќи дека „своите стихови тој ги пишувал со светлината како мастило“. „Поповски во својот поетски краснопис како свое мастило ја користел светлината. Само таа ги спојува трите времиња: минатото, сегашното и идното, во едно. Само светлината била, е и ќе биде секогаш иста, велика и една, како и поезијата на Анте.“ – истакнува Андоновски.

Според академик Катица Ќулафкова, Анте Поповски ја творел својата поезија, приоѓајќи му на мајчиниот македонски јазик како душа на неговата татковина. „Мојот мајчин јазик (е) сраснат за мене како близнак.’ – вели Анте Поповски, заветно. Со тоа тој ја потврдува македонската кауза како негова лична и тематска константа, затоа што јазикот е душата на нашата татковина и не познава други граници освен нашата љубов и нашата памет. И кога библиотеките се уривале постоела надеж дека јазикот ќе преживее, со луѓето и камењата, со земјата.“ – напоменува Ќулавкова, посочувајќи на редица стихови на Поповски.

Една од најзнаменитите песни на Анте Поповски, посветени на неговата таковина е и песната  „Македонија:

„Еве ја таа проста земја / од дволичен камен / и сонце / Децата уште незаодени каде откопуваат / лобањи по градините / Еве ја таа проста земја / од пајажина / и од води / Мудро слободата кај што ги запишува / селските имиња / Место икони по црквите / И каде летото како судбина / Трае до последниот востанат  / Еве ја таа проста земја / од заморено дишење / и од молк / Низ која времето одминува / и пак се враќа / Со неа да го сподели лажното траење / О, еве ја таа проста земја / од грч /  и од чекање / Што ги научи и ѕвездите да шепотат на македонски / А никој не ја знае.“

Поповски беше еден од оние македонски книжевни творци, кои визионерски ја предвидоа македонската судбина. Во македонската поезија беше препознаван како поет на страдалната судбина на својот народ, како заветниот пророк Мојсеј, кој го води народот, го храбри да издржи и го поучува како се сака татковината. Во оваа смисла во 2008 година во „Развеано евангелие“ Анте запиша: „Записите што доаѓаат од нашето минато имаат смисла да потсетат – дека и мртвите не можат да бидат спокојни и сигурни пред непријателот и пред несреќите на овој народ. Македонците до вчера немале ниту право да се сеќаваат и уште помалку – да ја истражуваат својата иднина.“

Сумирајќи ги своите погледи за Анте Катица Ќулавкова заклучува: „Анте со песна остава аманет да се сочува Македонија. Тој секако ја сочувал во своите песни. Но дали песната е доволна?“

 

 

 

 

Најнови вести од: Колумни

Мисирков: Македонците да имаат македонско гледиште, одделувајќи ги своите интереси од интересите на Бугарија – „лошиот демон за Македонија“!

„Бугарската надворешна политика е главниот извор на сите наши несреќи. Затоа не може и да се зборува за некакви арнотии од Бугарија за Македонија. … Македонци! Време е да се убедиме оти лошиот демон за Македонија не е никој друг освен Бугарија. Ете зошто треба час поскоро да си ги одделиме нашите интереси од бугарските..“ – нагласува авторот на „За македонцките работи“ Крсте Мисирков во својот реферат со наслов „Имат ли се нужда од македонцки национални научно-литературни другарства?“, кој го изнесува на денешен ден, на 28 септември 1903 година во Македонското научно-литературно другарство „Св. Климент“ во Санкт Петербург (тогаш Петроград). Тогаш идеологот на македонизмот Крсте Мисирков најдиректно ја формулирал идејата дека македонското прашање мора да има сопствен македонски глас. Истапувајќи на денешен ден пред 123 години како национален мислител од највисок ранг тој се залага Македонија да не биде предмет на туѓи политики, а Македонците сами да ја одредуваат сопствената национална и политичка позиција на Балканот – вонвременски завет и предупредување од исклучително значење во ова „евроинтеграциско време-невреме“ за македонскиот народ.

За Лант е „глупаво прогласувањето на македонскиот како бугарски јазик“ – дали Костадинов го стори тоа како кандидат за претседател на Бугарија?!

„Бугарските научници, кои тврдат дека концептот на македонскиот јазик бил непознат пред Втората светска војна, или кои продолжуваат да тврдат дека македонскиот јазик не постои, изгледаат не само нечесно, туку и смешно и глупаво! Грчките  научници, кои изнесуваат слични тврдења, покажуваат арогантно незнаење за своите словенски соседи!“ – има констатирано авторот на „Граматиката на македонскиот книжевен јазик“ американскиот славист Хорас Лант во научна статија во 1984 година реагирајќи на постојаните негирање на постоењето и самобитноста на македонскиот јазик. Лант е роден на 12 септември 1918, а починал на 11 август 2010 година. Навршувањето на 108-та годишнина од раѓањето на овој светски признат лингвист е повод да се осврнеме од гледна точка на неговите македонистички истражувања на политичкиот театар, кој го приреди во бугарскиот парламент Костадин Костадинов, лидерот на бугарската ултрадесничарска и националистичка партија „Преродба“. Како пратеник Костадинов поднесе иницијатива македонскиот јазик да биде прогласен и да биде третиран како бугарски јазик. Кажаното од Лант важи денес во целосна мера и за Костадинов: нечесна е и смешна и глупава оваа негова иницијатива за јазикот, кој сиот научен свет го познава и го признава како македонски јазик – идентитетски столб на македонскиот народ.

Писмо од Егејска Македонија од 10.9.1862 против денешните грчки негирања: „Нашите луѓе во Ениџе Вардар го знаат нашиот мачедонски език!“ (2)

„Ќе ти пишувам почесто, ама не знам по бугарски, нашите луѓе овде не знаат бугарски. Нашите луѓе во Ениџе Вардар го знаат нашиот мачедонски език!““  – пишува во писмо, кој го испратил Македонец од Ениџе Вардар, од Егејска Македонија, на 10 септември 1862 година. Јазикот на Македонците во Егејскиот, или Беломорскиот дел на Македонија, не бил бугарскиот, туку македонскиот, или како што стои во оригиналот „мачедонски език“. Ова е многу убедлив доказ и изворно сведоштво, што ги побива сите досегашни и најнови грчки негирања и фалсификати дека „никогаш се говорел македонски јазик на грчката територија“. Но, исто така, и многубројните научни аргументи и докази на врвни светски лингвисти за посебноста на македонскиот јазик и неговата застапеност на сите делови на некогашна етнојазична, неподелена Македонија, претставуваат научен бедем, пред кој се уриваат и стануваат бесмислени досегашните и најновите грчки и сечии други шовинистички негирања на постоењето на мајчиниот јазик на македонскиот народ, но и неговото прикажување како наводна „вештачка творба“, како „измислен јазик“.

Овчарани 2026 ги „разбуди“ духот на Метаксас и грчкиот шовинизам за „измислениот“ македонски јазик и Македонците како „ѓубриња на Балканот“! (1)

Грчката националистичка страница „Грција со висока дефиниција“ на општествената мрежа објави текст за „Контроверзното видео од Мелити“, односно од годинашниов фестивал на македонски ора и песни во Овчарани (на грчки: Мелити). По таа објава во изминативе 48 часа, на 9 и 10 септември, уследи силен бран од реакции на Грци со тешки навреди, пцости, омраза, омаловажувања и негаторски квалификации кон македонскиот народ и јазик, како и кон Република Македонија како држава Македонија.

Теророт врз Македонците во Грција и злогласниот закон на Метаксас од 7.9.1938 за забрана на македонскиот јазик!

На 7 септември 1938 година, диктаторскиот режим на Јоанис Метаксас во Грција го донесе Законот (Правен акт) 2366, со кој радикално се засили претходната забрана и целосно се криминализираше употребата на македонскиот јазик во Егејска Македонија — вклучително и во интимата на сопствениот дом и во кругот на семејството.

Македонистичкото дело на Мјечислав Малецки – бедем пред кој паѓаат сите негирања и фалсификати на македонскиот јазик и идентитет

Истражувањата на полскиот славист Мјечислав Малецки претставуваат непобитен научен доказ за автохтоноста и посебноста на македонскиот јазик. Наспроти повеќедецениските организирани политички напади и фалсификати, кои доаѓаат од одредени кругови, делото на овој светски признат лингвист уште во првата половина на XX век ја зацврсти позицијата на македонистиката на меѓународно ниво. Од една страна стојат произволните толкувања и веќе државна доктрина на негација и фалсификати од страна на Бугарската академија на науки и на официјална Софија во врска со „бугарските темели“ на македонскиот јазик, или за неговата „измисленост како јазик во 1944/1945 година“. Од друга страна стои научната вистина за овој најважен столб на македонскиот идентитет, која се потпира исклучиво врз лингвистички факти и домашни и меѓународни теренски истражувања, кои траат многу повеќе од еден век. Полскиот македонист Мјечислав Малецки починал на денешен ден, на 3 септември 1946 година. Ова е пригода за ново навраќање кон неговото македонистичко научно дело, кое е бедем, пред кој паѓаат сите негирања и фалсификати на македонскиот јазик и идентитет.

Коле Неделковски: Нашата мила татковина, посрбена, побугарена и погрчена, не се даде никому и си остана со македонска боја!

„Викот на бесмртниот Македонец Крсте Мисирков се разнесува дури сега над неговата мила татковина, веќе измачена од борбите и соперништвата на неколку народи, кои не штедеа ништо, за да ја имаат посрбена од едни, побугарена од други и погрчена од трети. Но таа не се даде на никого и си остана со својата боја македонска! Сега, подигната културно и економски, го подзема најдрагиот нејзин глас, го прегрнува најсветото име и со целата своја моќ го држи и го разнесува како светилник до најкрајните катчиња на својата ширина.“ – му напишал македонскиот револуционерен поет Коле Неделковски на 18 мај 1940 година на д-р Сергеј Мисирков, синот на Крсте Мисирков, кој тогаш живее и работи во градот Елена, Бугарија. Ова писмо Неделковски му го пратил на Сергеј во името на Македонскиот литературен кружок, како негов член, откако ја открил во Народната библиотека во Софија заборавената книга на Крсте Петков Мисирков „За македонцките работи“. Коле Неделковски е еден од најреволуционерните поети во македонската книжевност. Починат е на денешен ден, на 2 септември 1941 година во инцидент со бугарската полиција во околности, сѐ уште неразјаснети до крај: скокајќи сам од прозорецот на зградата каде што живеел, или можеби бил фрлен долу.

Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top