Кина систематски и долгорочно ја гради својата арктичка стратегија, при што централниот мотив е најевтиниот и најбрз можен транспорт на стоките кон европскиот пазар. Според анализата на босанскиот портал Klix, Северниот морски пат (Североисточниот премин) по должината на рускиот арктички брег станува клучен елемент во кинеската логистика, особено во услови на зголемено топење на мразот и растечки геополитички ризици околу Суецкиот канал и Црвеното Море.
Клучни факти за кинескиот интерес кон Арктикот
- Времетраење на транспортот
- Околу Африка (’Ртот Добра Надеж): 50–65 дена
- Преку Суецкиот канал: 30–40 дена
- Преку железница (Патот на свилата): 12–18 дена
- Преку Северниот морски пат (со мразокршачи): потенцијално 20–30 дена во сезоната (јули–октомври), а со подобрена инфраструктура и во иднина и подолго.
- Раст на сообраќајот 2023 → 7 конвои 2024 → 11 конвои 2025 → 14 конвои
Ова покажува јасен тренд на зголемување на кинеските контејнерски испораки преку Арктикот, иако се уште е сезонска рута.
- Главни рути во Арктикот
- Североисточен премин (Северна морска рута) – по рускиот брег → моментално најреална и најразвиена (со руска поддршка од мразокршачи и пристаништа).
- Северозападен премин – низ канадскиот архипелаг → сложен, плиток, малку инфраструктура.
- Трансполарна рута – директно преку Северниот Пол → најкратка, но засега неупотреблива поради дебел мраз.
Кинеска флота на мразокршачи
Кина моментално располага со 5 конвенционални мразокршачи, од кои најпознат е Xue Long („Снежен Змеј“) – изграден во Украина во 1993 година, а потоа модернизиран. Во тек е изградба на нуклеарни мразокршачи (првиот се очекува да биде пуштен во употреба во втората половина на 2020-тите), со цел Кина да стане независна од руската поддршка на долг рок.
Стратешки документи и цели
- 2013 – Кина добива статус на набљудувач во Арктичкиот совет.
- 2014 – кинески функционер Лиу Цигуи ја поврзува арктичката политика со целта Кина да стане „морска сила“.
- 2018 – објавена Бела книга за арктичката политика → првпат официјално се споменува „Ледениот пат на свилата“ (Polar Silk Road).
Геополитички контекст
- Русија има најголема флота од мразокршачи (~30 бродови, вклучително нуклеарни) → моментално Кина се потпира на руска поддршка.
- САД (особено во првиот мандат на Трамп) ја обвинија Кина за „должничка дипломатија“ во регионот и се против нејзиното продлабочување.
- Кина засега нема воени бази во Арктикот или Гренланд, туку само истражувачки станици и научни мисии.
- Под мразот лежат огромни резерви: ~13% од светската сурова нафта и ~30% од природниот гас.
Интересот на Кина за Арктикот не е апстрактен или идеолошки, туку чисто економски и логистички: да се намали цената и времетраењето на транспортот кон Европа, да се заобиколат тесните грла (Суец, Малака, Црвено Море) и да се диверзифицираат рутите. Северниот морски пат, поддржан од мразокршачи и идната кинеска нуклеарна флота, се позиционира како најреална алтернатива на постоечките поморски и железнички коридори.