Професори и правни експерти реагираат остро на нацрт-законот за заштита од пушење, предупредувајќи дека изедначувањето на традиционалните цигари со алтернативните тутунски производи без чад (како уреди за загревање тутун) претставува големо назадување во постоечката регулаторна рамка и се коси со политиките за намалување на штетата од пушењето.
Клучни аргументи на експертите
Постоечкиот закон веќе ги разликува категориите
Алтернативните тутунски производи без чад (на пр. уреди за загревање тутун) се посебно дефинирани во сегашниот Закон за тутун, производи од тутун и сродни производи. Затоа, според експертите, не постои оправдување тие да се третираат исто како цигарите во новиот нацрт-закон. Групацијата за производство на цигари при Стопанската комора на СМ веќе укажала на овој проблем.
Научни докази за помала штетност
Голем број меѓународни истражувања (вклучително и студијата на Центарот за стратешки истражувања „Ксенте Богоев“ при МАНУ) покажуваат дека аеросолите од уредите за загревање тутун содржат над 90 % помалку штетни материи во споредба со чадот од цигарите. Никотинот создава зависност, но главните болести поврзани со пушењето се предизвикани од согорувањето (температури над 600 °C), кое не се случува кај овие алтернативи.
Влијание врз воздухот во затворени простории
Истражувањата за квалитетот на воздухот во затворени простории покажуваат дека аеросолите од уредите за загревање имаат значително помало влијание врз околината во споредба со чадот од цигарите.
Несогласување со меѓународните стандарди
Македонскиот Закон за тутун е еден од најпрогресивните во регионот и е усогласен со Рамковната конвенција за контрола на тутунот (РККТ) на СЗО и со Директивата на ЕУ за тутунски производи. Новата категоризација во нацрт-законот внесува нејасни и неточни термини и ја нарушува постоечката диференцијација.
Препорака од студијата на МАНУ
Студијата „Социјален пристап и прифаќање на намалување на штети преку наука и истражување“ заклучува дека е неопходна диференцијација на алтернативните производи од цигарите врз основа на научните податоци за намалената штетност. Исто така, се препорачува зголемување на едукацијата на јавноста за преминот кон помалку штетни алтернативи.
Заклучок на експертите
И покрај јавната достапност на голем број научни студии и на истражувањето на МАНУ, останува нејасно зошто во нацрт-законот се прави нова, поедноставена категоризација што ги изедначува сите производи. Според професорите и правниците, ова е регресивен чекор што може да ја попречи политиката за намалување на штетата и да ги одврати пушачите од преминување на помалку штетни алтернативи.
Македонија, како традиционална земја на производство на тутун, треба да ги следи добрите глобални практики и да креира политики што ќе ја стимулираат диференцијацијата на производите врз основа на научни докази, а не да ги третира сите исто.