Јас сум од Босна – Неразбраната песна на Светското првенство е насловот на текстот на уредничката на Н1 Телевизија
Ивана Драгичевиќ која преку примерот со Босна и Херцеговина и бендот Дубиоза Колектив ја раскажува тажната балканска приказна за регионот каде секој четврти жител живее во земја во која не се родил.
Целата приказна во продолжение:
Мојот син сакаше да го донесе Дубиоза Колектив во Канада. Тоа беше совршен балкански план. Откако Босна и Херцеговина ја победи Италија и се квалификуваше за Светското првенство, стара песна на Дубиоза стана химна на националниот тим. Десетици илјади ги преплавија улиците на Сараево, славејќи и скандирајќи: „Јас сум од Босна, однесете ме во Америка“. Тоа беше рефренот што резонираше со земјата и турнирот пред Светското првенство дури и да започне.
„Дајте ми го нивниот број, мора да го организираме нивниот концерт во Торонто на отворањето на турнирот, ќе биде експлозија!“.
Претприемачкиот дух на мојот син ја обзеде нашата дневна соба, со еуфоријата на социјалните медиуми и сознанието дека сум пријател на бендот. Но, неговиот бизнис-ориентиран начин на размислување и прекумерна самодоверба, заедно со долгогодишната наклонетост кон нивната музика, наскоро се соочија со реалноста. Дубиоза Колектив, самата по себе патувачка република, бучна амбасада на луѓе кои шират радост низ целиот свет на стадиони пред големи толпи, со текстови што силно удираат и понекогаш се завиткани во заводлива месингана секција, го анализираат светот од балканска перспектива. Честопати во нивната кариера, им било кажано да чекаат: за мир, достоинство. Овој пат, како и многу пати претходно, за визи или работни дозволи. Ова беше, на некој начин, и нивната приказна. Тие можат да бидат глобален успех. Но, на крајот, тие доаѓаат од Балканот.
,,Јас сум од Босна, однесете ме во Америка
Навистина сакам да ја видам Статуата на слободата.
Не можам повеќе да чекам, однесете ме во Соединетите Американски Држави
Однесете ме во Голден Гејт, ќе се асимилирам…”.
Набргу откако Босна и Херцеговина се квалификуваше за Светското првенство, TikTok ја презеде песната, првично наречена „САД“. Луѓето кои не можеа да ја најдат земјата на мапа го пронајдоа рефренот преку алгоритми.
Меѓународните медиуми, од Би-Би-Си до Фокс њуз, ја прифатија и ја третираа како комична балканска фудбалска скандал, обложувајќи се дека ќе ја надмине Шакира, смешно затоа што англискиот беше скршен.
Но, песната никогаш не беше шега, туку саморефлексија или потрага по самопочит. Од сите балкански луѓе на овој свет. Кои мислат дека тревата е позелена од другата страна, кои мора да мигрираат, за да преживеат. Само да дознаам на крајот… Па, ајде да ја реинтерпретираме песната, заради геополитиката. И Светското првенство, се разбира.
Балканскиот инстинкт дека иднината е секогаш некаде на друго место, за мене секогаш звучеше како целокупна трагедија на регион каде што мајките сè повеќе ги воспитуваат децата прво – да ја сакаат татковината, а потоа тивко да им помагаат да се спакуваат.
,,Тревата е секогаш позелена во дворот на соседот
Сакам да го напуштам овој кошмар, да одам во ветената земја
Те молам, однеси ме кај твојот водач, сакам зелена карта
Сакам да прелетам како ракета од Балканот
Сакам сè да почнам одново и да свртам нова страница
Заборавете ја оваа ужасна приказна, избегајте од каменото доба
Чекам шанса да излезам од кафезот
Се чувствувам како роб со минимална плата”.
Постојат многу причини зошто луѓето ги напуштаат земјите од регионот. Но, зборувајќи за контекстот, кога ќе ја слушнете оваа песна денес, има многу повеќе значења и толкувања. Утре, БиХ игра против Канада во Торонто.
Официјално тоа е Група Б, натпревар 3. Неофицијално, тоа е најсовршениот есеј за миграција што ФИФА никогаш не планирала да го нарача: Босна и Херцеговина, земјата што многу луѓе ја напуштија, Канада, земјата што многумина сонуваа да ја достигнат, САД земјата од соништата во песната, која на крајот воопшто не е како сон, Мексико, другиот ко-домаќин, живее засекогаш покрај американскиот сон, „ветената земја“ и нејзините огради.
Утре ќе се одвиваат многу приказни на теренот, но за мене, една од најубавите спортски приказни е онаа на Есмир Бајрактаревиќ. Една година постар од мојот син, роден во Висконсин, се оформил во Соединетите Американски Држави. Млад фудбалер кој можеше уредно да припаѓа на земјата на неговото раѓање, ако историјата некогаш им дозволуваше на балканските деца уредно да припаѓаат некаде. Неговите родители избегаа од Сребреница. Тој играше во американската репрезентација. Потоа ја избра Босна.
„Ја носам во крвта“, рече еднаш.
Светот го сака фудбалот затоа што фудбалот ги прави сложените животи читливи. Дресот прави она што не може пасош. Момче родено во Еплтон може да ја однесе Сребреница во Торонто. Тимот може да вклучува муслимани, католици, православни, деца од дијаспората, преживеани од домашната лига, мажи чии баби и дедовци не би стоеле заедно во истата политичка реченица. Потоа свири свирчето и, деведесет минути, картата конечно е наместена.
Во меѓувреме, Светското првенство на единство ги сретна другите граници.
На сомалискиот судија Омар Абдулкадир Артан, избран за турнирот, му беше одбиен влез во Соединетите Американски Држави и покрај тоа што наводно имал важечка виза. Ројтерс објави дека тој требало да стане првиот Сомалиец што ќе суди на Светско првенство; американските власти наведоа безбедносни проблеми, додека ФИФА изјави дека не ги контролира одлуките за имиграција.
Џани Инфантино, стоејќи пред светот во пресрет на отворањето, посегна по јазикот на уморен родител и внимателен бирократ. ФИФА, рече тој, „не е крал на светот“. Луѓето треба да „се опуштат, да се релаксираат“.
Кажете му го тоа на сомалиски судија на аеродромот во Мајами. Кажете им го тоа на навивачите од земјите чии тимови се квалификуваа, но чии пасоши сега пристигнуваат со сомнеж. На табелата за одбивање на Б-визи на американскиот Стејт департмент за фискалната 2025 година, Босна и Херцеговина изнесуваше 14,89 проценти. Иран беше 62,44 проценти. Гана беше 64,34 проценти. Сенегал беше 73,96 проценти. Сомалија, која не е тим во оваа приказна, туку оној од Минеаполис, и неодамнешната битка со ICE, беше 83,52 проценти.
Тоа ветување отсекогаш било двојно. Дојди. Не доаѓај. Работете. Не барајте припадност. Забавувајте нè. Постигнувајте голови. Гответе храна. Возете такси. Градете болници. Освојувајте медали. Судете ги нашите натпревари. Но, на границата, ве молам објаснете се.
Балканот го знае ова писмо. Живееше со децении во граматиката на условно добредојде.
Европа вели: реформите прво. Владеењето на правото прво. Институциите прво. Франција и другите зборуваат за условеност, постепена интеграција, капацитет за апсорпција. Планот за раст на Европската комисија за Западен Балкан ветува пристап до делови од единствениот пазар, подлабоки реформи, регионална соработка и повеќе претпристапно финансирање пред полноправно членство. Политиката луѓето ја нарекуваат прагматична. Балканците слушаат: сè уште не. Внатрешните кризи во ЕУ се повеќе и повеќе предизвикани од сопствената кукавичлук.
ОЕСD вели дека околу една петтина од населението родено во Западен Балкан живее во странство. Тоа не е само одлив на мозоци. Тоа е одлив на срца. Одлив на медицински сестри. Одлив на инженери. Одлив на голмани. Тоа е тивок извоз на неделни ручеци, шеги и идни даночни обврзници. И потоа истата Европа се прашува зошто национализмот секогаш станува евтина замена за достоинство. Кога иднината е доволно одложена, некој секогаш ќе ви продаде лажна приказна.
Дубиоза го разбира регионот подобро од Брисел. Песната за апсурдноста на светот во кој заминувањето станува поверодостојно од надежта. Невниот лош англиски можеби ги смее луѓето, бидејќи ако се разбере правилно, ќе ги натера да врескаат.
Во исто време, домот може да биде корумпиран, сиромашен, суров, исцрпен и полн со луѓе и идеи кои се на власт од минатиот век, но домот е исто така мирис на кафе, тетката што те прејадува, стадионот, пцовката што ниту еден друг јазик не може правилно да ја преведе. Можеш да ја напуштиш земјата и сепак да го носиш нејзиното време во коските. Мигрирањето не е лесно, и никогаш не е да крадеш од некој друг, туку да ја пронајдеш својата шанса под ова Сонце. Иако сè уште постои оваа голема лага, дека сите навистина имаме иста шанса.
,,Се надевав дека ќе го најдам она што ми треба, ќе бидам слободен како птица
Сега сме турнати во гето како овца во стадо
Сите ветувања што ги слушнав станаа празни зборови
Целосно исклучени од остатокот од светот
Тревата никогаш не е позелена во дворот на соседот
Сакам да почнам одново, да се вратам на ничија земја
Испрати поздрав до твојот лидер, не ја сакам твојата зелена карта
Сакам да се вратам како ракета на Балканот…”.
На истиот ден кога Босна игра против Канада, новиот Пакт на ЕУ за миграција и азил стапува во сила. ЕУ вели дека пактот има за цел да управува со миграцијата и да го ажурира заедничкиот систем за азил. Значи, додека босанските навивачи пеат во Торонто, сомалискиот судија не е дозволен во САД, додека Европа ги заострува процедурите, додека балканската младина продолжува да си заминува, додека политичарите велат „вредности“ и ништо не се менува, фудбалот повторно ќе се обиде да го направи невозможното – да биде, во најдобар случај, нешто спротивно на границита.
Млад човек од Висконсин чии родители избегале од Сребреница облекува дрес на Босна и Херцеговина. Можеби нема да има концерт на Дубиоза во Торонто, но песната што сите ја сметаат за смешна, ќе еруптира на стадионот. И ова ќе стане час по историја со труби.
Проклетство. Ќе плачам.
Еден ден, кога ќе стигнеш до крајот
Еден ден, ќе разбереш
Еден ден, назад кон корените, пријателе мој
Нема место како татковината…