Бугарија преку своите органи за контрола на извозот издала лиценци за продажба на системи за следење, пресретнување на комуникации и локациско следење на мобилни телефони до разузнавачки и безбедносни агенции во повеќе земји, меѓу кои Азербејџан, Србија, Малезија и Мексико, објави „Политико“ повикувајќи се на објавени документи.
Лиценците, кои се однесуваат на периодот од 2018 до 2023 година, го откриваат меѓународното влијание на бугарската компанија Circles BG, сестринска фирма на израелската NSO Group, позната по спорниот шпионски софтвер Pegasus.
Извештајот на Human Rights Watch (HRW) објавен во четвртокот ги фрла светлост на прашањето како земјите-членки на ЕУ ги применуваат контролите врз извозот на технологија за следење.
Според документите што ги видел „Политико“, Circles BG продала опрема на:
Азербејџан – странската разузнавачка служба купила сервери, складишна опрема и систем за локациско следење преку мобилни кули во јуни 2022 година, во време на тензии околу Нагорно-Карабах.
Србија – Министерството за внатрешни работи набавило преносен уред за следење на мобилни телефони неколку месеци пред изборите во декември 2023 година.
Малезија – воената разузнавачка служба купила систем „Voice Over Location Enabler“ (Vole) преку националниот телекомуникациски оператор.
Мексико – властите во сојузната држава Мичоакан, позната по насилство на картели, добиле тактички систем за следење на мобилни уреди.
Обединети Арапски Емирати и други земји како Бахреин, Бразил, Јордан, Мароко и Панама.
Компанијата Circles е поврзана со поранешниот израелски воен разузнавач Тал Дилијан, кој во 2024 година беше санкциониран од САД поради неговата улога во развој на шпионски алатки.
Реакции и контроверзи
Human Rights Watch предупредува дека лиценците се „јасен доказ“ дека Бугарија одобрува извоз на технологија за следење кон земји со долга историја на злоупотреба на таква опрема за кршење на човекови права.
„Европската комисија, иако има увид во овие извози и мандат да контролира потенцијално штетни извози, ништо не сторила за да ги запре“, изјави Зах Кембел, истражувач во HRW.Бугарското Министерство за надворешни работи соопшти дека компанијата доставила документи според кои технологијата е наменета за „превенција и истрага на криминал и тероризам, како и за операции за пребарување и спасување во хуманитарни кризи“. При оценката на барањата се земале предвид сите релевантни околности, вклучително и информации од официјални канали.Од Circles BG не одговориле на барањата за коментар.ЕУ контекстСлучајот доаѓа во време кога Брисел подготвува нова ревизија на режимот за контрола на извоз на „двојна употреба“ (dual-use), со предлог што се очекува до почетокот на 2027 година. Критичарите велат дека сегашните правила тешко ја прават разликата помеѓу обична телекомуникациска опрема и алатки за сајбер-шпионажа.Лиценците, исто така, покажуваат директни деловни врски помеѓу Circles и NSO Group, која самата е на американската црна листа од 2021 година поради злоупотреба на Pegasus.