Ајзенштетер пишува во својата анализа: „Светскиот мир не може да се зачува без вложување творечки напори, сразмерни на опасностите што му се закануваат.“ – има кажано Роберт Шуман, поранешниот министер за надворешни работи на Франција, на 9 мај 1950 година на на почетокот на својот историски говор. По 75 години подоцна ова предупредувањето е важно и натаму. Додека граѓаните на ЕУ низ целиот континент го слават Денот на Европа, ние се осврнуваме на тоа што се промени откако Чешка се приклучи кон ЕУ.
Во 90-тите години од минатиот век повеќе од 80 проценти од Чесите беа желни да се приклучат на европската заедница. На референдумот во 2003 година повеќе од три четвртини од населението гласаа „за“, отворајќи го патот за членство на Чешка во ЕУ, кое стапи на сила на 1 мај 2004 година, во најголемиот бран на проширување на евроблокот од неговото создавање. Но, имаше една забелешка во врска со ова очигледно огромно мнозинство: само 55 проценти од Чесите со право на глас гласаа на референдумот. Во апсолутни бројки: околу 3,5 милиони гласачи рекоа „да“ за членство во ЕУ, а повеќе од еден милион рекоа „не“.
Вајс: „Политиката на ЕУ сè уште се сфаќа во Чешка како странска политика“
Тоа можеби го најави она, што ќе се случи подоцна. Со години Чесите се рангираа меѓу најевроскептичните нации во европскиот континент. Ова беш делумно последица и на постојаните критики на Вацлав Клаус за време на неговото претседателствување со Чешка (2003-2013), кога тој тврдеше дека интеграцијата во ЕУ го загрозува националниот суверенитет на Чешка. Кризата со долговите низ Европа и миграциската криза од 2015 година, исто така, одиграа улога во тоа што многу луѓе ги нагласуваа вродените слабости, или неуспеси на ЕУ. Во меѓувреме се ширеше низ Европа и митот за ЕУ и нејзината регулатива дека „кривите банани треба да бидат исправани и само така продавани во продавниците“. ЕУ не се обидуваше да ги забрани за продажба кривите и извиткани банани, но тој мит остана моќен симбол, што го користат евроскептиците, за да ги критикуваат бирократските и прекумерно регулаторните тенденции на ЕУ.
Денес, само околу една третина од граѓаните на Чешка гледаат позитивно на ЕУ, а помалку од две третини признаваат дека членството во ЕУ ѝ користело на земјата. „Европската политика сè уште се сфаќа тука како странска.“ – објасни политикологот Петр Вајс.
„Политичарите не ја објаснуваат, не обрнуваат внимание на неа, не ја разбираат. Ако политичката елита не разбира нешто, ниту јавноста не може да го разбере тоа.“ – посочи Вајс.
ЕУ донесе јасни, опипливи економско-развојни придобивки за Чешка
Сепак, и покрај сите нејзини согледани маани и несовршености, ЕУ донесе и јасни, опипливи придобивки за Чешка. И покрај многуте поплаки, оние кои всушност се залагаат за напуштање на ЕУ остануваат мало малцинство меѓу населението и политичарите. Од економска гледна точка, Чешка во голема мера го доби она, поради што влезе во ЕУ. Директниот пристап до заедничкиот европски пазар беше движечка сила на растот за нејзината економија, насочена кон извоз: сега околу 80 проценти од извозот оди во другите земји на ЕУ.
Според Чешката конфедерација за индустрија и транспорт, близу 90 проценти од компаниите и бизнис-лидерите го сметаат членството во ЕУ како корисно. За повеќе од 20 години чешкиот бруто-домашен производ по еден жител се зголеми речиси за трипатиглава на жител речиси се зголеми за трипати. Но економските и финансиските нееднаквости на Чешка со побогатите земји ги загрижуваат и натаму многумина. Огромното противење на населението кон еврото значи дека секој поттик во таа насока може многу лесно да се мери со политичко самоубиство.
Во исто време, Чешката Република доби над 2 трилиони чешки круни (повеќе од 82 милијарди евра) од фондовите на ЕУ, повеќе од двојно повеќе од придонесот, што значи чиста финансиска добивка повеќе од 1 трилион чешки круни (повеќе од 41 милијарда евра). Овие пари од ЕУ се влеаја во изградбата на патишта, железници, болници, природни паркови и друго, во безброј инфраструктурни проекти и проекти за осовременување во секој агол од чешката држава. Приклучувањето кон ЕУ, а неколку години подоцна и кон Шенген зоната, донесе и една од најочигледните предности: слобода на движење и патување. На пример, повеќе од 400 илјади Чеси студирале во странство како дел од програмата Еразмус. И обратно: се проценува дека денес во Чешка живеат повеќе од 250 илјади граѓани на ЕУ.
Што следи?
ЕУ изгледа многу поинаку денес отколку кога Чесите се приклучија пред 22 години. Делумно и поради членството во ЕУ, Чешка, исто така, изгледа многу поинаку отколку пред две децении. Допрва доаѓаат уште промени допрва доаѓаат. Некои работи многу бргу можат да се променат. Да наброиме само неколку од најитните предизвици: слободата на движење во Шенген зоната е под притисок, војната дојде пред вратите на ЕУ, а односите со поранешните сојузници се влошија. Во меѓувреме, зачестено се зборува за „Европа со повеќе брзини“, каде што некои земји-членки бараат подлабока интеграција – на пример во одбранбената и воената арена – додека други избираат да се откажат. Овие расправи имаат особено значење за помалите земји како Чешка. Во рамките на блокот, со тежината на ЕУ зад себе, Чешка како земја од 11 милиони жители може да постигне многу повеќе од својата големина, но само ако одлучи да го стори тоа. – заклучува Жил Ајзенштетер во својата анализа за 22-те години од членството на Чешка во ЕУ, објавена по повод 9 мај, Денот на Европа.