Македонија нема излез на море, но има географска положба што може да вреди милијарди евра. На нејзина територија се вкрстуваат два важни европски транспортни правци, а државата се обидува оваа предност да ја претвори во економски капитал. Според вицепремиерот и министер за транспорт Александар Николоски, инвестициите во инфраструктурата на коридорите 8 и 10 достигнуваат меѓу пет и шест милијарди евра. Но, вистинската вредност на овие вложувања нема да се мери само со изградените километри патишта и пруги, туку и со стоката, инвестициите и новите деловни можности што тие ќе ги донесат.
Во интервју за регионалната мрежа ЕРНО, Николоски ја нагласува стратешката позиција на Македонија како точка на вкрстување на Коридорот 8, кој ги поврзува истокот и западот, и Коридорот 10, кој се протега во правец север – југ. Според него, обемот на инфраструктурните инвестиции е исклучително голем во однос на домашниот бруто-домашен производ, а Македонија по ваквите вложувања се издвојува во регионот.
Министерот посочува дека инфраструктурните активности добиле позитивни оценки од Европската комисија, Европската инвестициска банка и Европската банка за обнова и развој. Амбицијата, како што истакнува, е земјата да ја искористи својата географска положба и да остане конкурентна транзитна рута.
Но, зад милијардите стои и многу поширока економска пресметка. За земја без директен пристап до море, подобрата транспортна поврзаност значи можност за побрз пристап до пристаништата, индустриските центри и европските пазари. Пократкото време на превоз и пониските логистички трошоци можат да ја зголемат конкурентноста на домашните компании и да создадат подобри услови за привлекување странски инвестиции.
Особено значење има Коридорот 8, кој треба да обезбеди поефикасно поврзување меѓу Јадранското и Црното Море, преку Албанија, Македонија и Бугарија. Важен чекор во неговата реализација беше договорот што Македонија и Бугарија го потпишаа во ноември 2025 година за подготовка, изградба и функционирање на прекуграничниот железнички тунел. Европската комисија го оцени договорот како значаен за регионалната и европската поврзаност.
Колку се големи финансиските потреби покажува и проектот за третата фаза од источната железничка делница, од Крива Паланка до границата со Бугарија. Според Европската банка за обнова и развој, неговата проценета вредност изнесува околу 560 милиони евра. Финансирањето вклучува кредити од ЕБОР и Европската инвестициска банка, како и европски грантови.
За изградбата на новата железничка делница во септември годинава беше објавен меѓународен тендер, со рок за доставување понуди до 20 јануари 2027 година. Тоа покажува дека, иако финансиската конструкција е дефинирана, реализацијата на овој дел од коридорот допрва треба да помине низ важни градежни фази.
Истовремено, развојот на Коридорот 10 треба дополнително да ја зајакне врската меѓу Централна Европа и Егејското Море. За македонските извозници и транспортери, поефикасниот проток на стоки и модернизираната железница би можеле да значат пократки транспортни рути, помали трошоци и поголема конкурентност.
Сепак, големината на најавените инвестиции отвора и важно прашање: колкав дел од средствата се веќе вложени, колкав е договорен, а колкав допрва треба да се обезбеди? Износот од пет до шест милијарди евра, наведен од Николоски, не е придружен со детална распределба по проекти и фази на реализација. За целосна економска оценка, покрај вкупната вредност, важни се и роковите, трошоците за финансирање и очекуваните приходи од транспортот.
Дополнителен предизвик е што меѓународните коридори не завршуваат на македонските граници. Нивната исплатливост зависи и од изградбата на продолженијата во соседните држави, функционалните гранични премини и можноста да се привлече поголем товарен сообраќај.
За Македонија, коридорите 8 и 10 се многу повеќе од инфраструктурни проекти. Тие се обид географската положба да се претвори во долгорочна економска предност, со потенцијал да се поттикнат трговијата, индустријата и инвестициите.
Бидејќи не е доволно само низ Македонија да поминуваат европските транспортни коридори. Вистинскиот успех ќе биде ако тие носат повеќе работа за македонските компании, поголем извоз и нова вредност за домашната економија.