Детална реформа на дисциплинските постапки, јасни гаранции за самостојноста на јавните обвинители, зголемување на институционалните капацитети и поголема транспарентност при изборот на државниот јавен обвинител се клучните точки во новиот Предлог‑закон за јавно обвинителство што универзитетската професорка Александра Деановска – Трендафилова, која беше дел од работната група за изработка на законот, ги истакна на денешната јавна расправа во Собранието.
Деановска – Трендафилова нагласи дека изработката на законот била тешка задача поради комплексноста на материјата, различните ставови и уставните ограничувања, но и поради потребата да се исполнат меѓународните препораки.
Според неа, првичната задача била детална разработка на дисциплинските постапки, согласно препораките на ГРЕКО.
– Се случуваше дисциплинска постапка против јавен обвинител да трае со години и да виси како Дамоклов меч врз него, без рокови, без евиденција, без бришење на осуди, истакна професорката.
Новото решение, како што рече, воведува три категории на дисциплински повреди, со јасни рокови, мерки и критериуми за постапување.
Деановска – Трендафилова посочи дека реформите мора да бидат придружени со реално зајакнување на институцијата и потенцира дека без силно обвинителство, ниту судот може да донесе квалитетни пресуди
– Она што Јавното обвинителство не го поднело како обвинителен акт, судот не може да го пресуди, нагласи Деановска Трендафилова.
Професорката истакна дека работната група се движела во рамките на уставните ограничувања а едно од нив е и потребното мнозинство за носење на законот, но настојувала да ја зголеми транспарентноста.
Таа го нагласи и значењето на улогата на Советот на јавни обвинители. – Советот е сериозен филтер, ако не даде позитивно мислење за ниту еден кандидат, Владата не смее да предложи ниту еден од нив, појасни Деановска Трендафилова.
Според неа, во делот на разрешувањето, работната група ги следела препораките на Венецијанската комисија, а во однос на одговорноста на државниот обвинител објасни дека таа мора да биде поврзана со неговите надлежности.
Работната група, според неа, се одлучила за решение адаптирано на нашата ситуација, имајќи ги предвид долгогодишното искуство и резултатите на дел од обвинителите.
Според јавната обвинителка Лидија Раичевиќ, недоволно дефинираните гаранции за платите на јавните обвинители, ограничувањето на надоместокот за дежурства, изоставениот пристап до работно место, како и нејасната институционална позиција на јавното обвинителство, се клучните забелешки што треба да бидат поправени со Предлог‑законот за јавно обвинителство.
Јавната расправа претставува важен чекор кон донесување на квалитетно и европски усогласено законско решение, кое ќе придонесе за унапредување на правната сигурност и владеењето на правото и следува откако Собранието ја утврди потребата од донесување на законот и ја помина првата фаза од собраниската процедура.
Предлог-законот предвидува модернизација на постојната законска рамка, воведување јасен мерит-систем за избор, унапредување и оценување на обвинителите, како и зајакнување на гаранциите за нивната самостојност.
Меѓу клучните новини се поефикасен систем за оценување, прецизирани критериуми за професионалност, подобрено управување со предметите и подетализирана дисциплинска постапка со јасни рокови и механизми за спречување злоупотреби.
Законот ги зголемува и стандардите за транспарентност при изборот на јавниот обвинител, преку јавни седници на Советот на јавни обвинители, јавно презентирање на програмите на кандидатите и објавување на нивните биографии.