Советот на Европската Унија и Европскиот парламент вчера усвоија привремен договор за постепено воведување на Системот за влез/излез (EES), нов дигитален систем за управување со границите.
- „Благодарение на овој договор, земјите-членки ќе можат да имплементираат нов систем за управување со границите за регистрација на влезот и излезот на граѓани кои не се членки на ЕУ во Шенген зоната.“ „Ова е добра вест и ќе ги поддржи нашите напори за обезбедување на нашите граници“, рече полскиот министер за внатрешни работи Томаш Симонијак, како што е објавено на веб-страницата на Советот на ЕУ.
Договорот постигнат денес е привремен и ќе треба да биде потврден од Советот на ЕУ и Европскиот парламент пред да може официјално да биде усвоен од двете институции. Системот EES е ИТ систем кој дигитално ќе ги евидентира влезовите и излезите, податоците од пасошот, отпечатоците од прсти и фотографиите на лицето на граѓаните на земјите надвор од ЕУ кои патуваат за краток престој во една од 29-те европски земји. Овој систем, кој ќе го замени сегашниот систем на рачно печатење во пасошите, ќе се применува и за српските граѓани при преминување на границите на ЕУ.
Како што е наведено на веб-страницата на Советот на ЕУ, како дел од фазната имплементација, земјите-членки постепено ќе го имплементираат системот EES и ќе работат на регистрирање на најмалку 10 проценти од граничните премини по првиот месец од имплементацијата. Во првите 60 дена, земјите-членки можат да го користат EES системот без биометриски функционалности, а по три месеци треба да го користат со биометриски функции на најмалку половина од нивните гранични премини. До крајот на овој преоден период, земјите-членки ќе продолжат рачно да ги печатат патните документи.
Регулативата за воведување на системот EES не утврдува датум за почеток на постепеното воведување на системот, бидејќи за тоа е потребна посебна одлука од страна на Европската комисија. Козаконодавците се согласија дека за време на постепеното започнување на EES, земјите-членки можат целосно или делумно да го суспендираат работењето на EES на одредени гранични премини во исклучителни околности, како што е интензитетот на сообраќајот што може да доведе до многу долго време на чекање на граничните премини.
Во март, министрите за внатрешни работи на ЕУ, исто така, одобрија ревидиран план за воведување на таканаречената архитектура за интероперабилност, меѓусебно поврзан систем на ИТ алатки што се користат за управување со границите и спроведување на законот. Според планот за движење, усвоен од Управниот одбор на агенцијата eu-LISA, кој е одговорен за изградба на ИТ инфраструктурата, постепената имплементација на системот EES ќе започне во октомври 2025 година, додека Европскиот систем за информации и овластување за патување (ETIAS) ќе биде лансиран во последниот квартал од 2026 година.
Системот ETIAS, кој ќе важи и за српските граѓани, ќе бара од патниците да добијат дозвола за патување од ЕУ, која ќе чини седум евра. Системот EES ќе го имплементираат Австрија, Белгија, Бугарија, Хрватска, Чешка, Данска, Естонија, Финска, Франција, Германија, Грција, Унгарија, Исланд, Италија, Латвија, Лихтенштајн, Литванија, Луксембург, Малта, Холандија, Норвешка, Полска, Португалија, Романија, Словачка, Словенија, Шпанија, Шведска и Швајцарија, додека на Кипар и Ирска пасошите сè уште ќе се печатат рачно. Сите земји што ќе го имплементираат системот EES, како и Кипар, ќе бараат овластување за патување преку системот ETIAS.