Министерството за финансии на Соединетите Американски Држави објави нови, сеопфатни санкции против двете најголеми руски нафтени компании – „Роснефт“ и „Лукоил“ – во рамките на интензивираната стратегија за поголем притисок врз Москва, со цел да се поттикнат сериозни мировни преговори за завршување на војната во Украина. Овие мерки, претставуваат прв значителен удар врз руската енергетска индустрија во вториот мандат на претседателот Доналд Трамп, откако претходно беа избегнувани поради надежта за дипломатско решение.
„Додека претседателот Путин продолжува да одбива да ја заврши оваа бесмислена војна, Министерството за финансии воведува санкции врз двете најголеми руски нафтени компании кои ја финансираат воената машинерија на Путин“, изјави американскиот секретар за финансии Скот Бесент во официјалното соопштение. Бесент, кој ја презеде функцијата во јануари 2025 година по номинацијата од Трамп, додаде дека овие санкции ќе го ослабнат капацитетот на Кремљ да собира приходи за војната и ќе го погодат руското стопанство, кое веќе се соочува со слабости. Тој исто така предупреди дека Вашингтон е подготвен да преземе дополнителни чекори ако е потребно, вклучително и секундарни санкции против странски банки и трговци кои прават бизнис со овие компании, особено во Кина и Индија – главните алтернативни купувачи на руска нафта.
Објавата за санкциите дојде непосредно пред состанокот во Белата куќа меѓу претседателот Трамп и генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, каде се разговараше за мировните иницијативи за Украина, вклучително и европскиот план од 12 точки. Овој план предвидува замрзнување на фронтот по сегашната линија на судир, враќање на депортираните украински деца, размена на воени заробеници, создавање фонд за реконструкција на Украина, безбедносни гаранции и чекори кон членство во ЕУ, заедно со дополнителен економски притисок врз Русија. Руте, кој пристигна во Вашингтон на итна покана, ја пофали Трампова визија за траен мир, нагласувајќи дека НАТО е подготвен да ја поддржи американската иницијатива.
„Денес е многу важен ден за она што го правиме. Погледнете, ова се огромни санкции. Навистина големи. Тие се насочени кон нивните две најголеми нафтени компании. Се надеваме дека нема да останат на сила долго. Се надеваме дека војната ќе заврши“, рече Трамп во Белата куќа, додека го пречекуваше Руте. Оваа изјава доаѓа во контекст на растењето на фрустрацијата кај Трамп поради одбивањето на Москва да пристапи кон преговорите со добра волја, што потврди и Бесент во интервју за Фокс نیوز: „Претседателот Трамп е разочаран од бавниот напредок на преговорите и смета дека Путин не преговара фер. Претседателот Путин не пристапи кон преговорите чесно и отворено, како што се надевавме“.
Санкциите беа воведени неколку часа откако Русија започна со најинтензивните воздушни напади врз украинските градови во средата, при што загинаа најмалку седум цивилисти, вклучително и две деца. Овие напади се случија веднаш по откажувањето на планираната средба меѓу Трамп и рускиот претседател Владимир Путин во Будимпешта, која беше најавена минатата недела по телефонски разговор меѓу двајцата лидери, но беше одложена поради несогласување околу прекинот на огнот. Трамп изјави дека не сака „бескорисна средба“ со Путин, бидејќи Москва инсистира на повлекување на украинските сили од Донбас, додека рускиот портпарол Дмитриј Песков потврди дека „ставот на Русија останува непроменет“.
„Сега е време да се запре убивањето и да се прогласи итен прекин на огнот“, нагласи Бесент, додавајќи дека неговото министерство „ќе преземе дополнителни мерки доколку е потребно за да ги поддржи напорите на претседателот да ја заврши оваа војна“.
Со овој потег, Вашингтон го следи примерот на Обединетото Кралство, кое минатата недела воведе речиси идентичен пакет санкции против истите компании, а Европската Унија наскоро ќе објави дополнителен пакет, вклучително забрана за руски течна природна гас. Според проценките на британската влада, „Роснефт“ и „Лукоил“ извезуваат околу 3,1 милион барели нафта дневно, при што „Роснефт“ сама произведува речиси половина од целата руска нафта – што претставува околу 6% од глобалното производство. Претходно во 2025 година, САД и Велика Британија веќе воведоа санкции против други руски енергетски гиганти, како „Газпром Нефт“ и „Сургутнефтегас“.
Овие санкции се меѓу најстрогите од американска страна од почетокот на инвазијата во 2022 година, но нивната ефикасност во голема мера ќе зависи од реакциите на Кина и Индија, кои продолжуваат да купуваат руска нафта по попусти цени. Во Конгресот на САД, вклучително и меѓу републиканските претставници, се чека одобрение од Белата куќа за гласање на нов закон што би вовел уште построги мерки против Русија и земјите кои продолжуваат да тргуваат со нејзина нафта.
Од друга страна, Трамп ги отфрли обвинувањата на „Волстрит џурнал“ дека САД ја овластиле Украина да користи ракети со долг дострел врз руска територија, нарекувајќи ги тие „лажни вести“. Украинскиот претседател Володимир Зеленски, пак, продолжи да бара од Вашингтон испорака на крстосувачки ракети „Томахавк“, уверен дека самата закана од нивна употреба би можела да ја принуди Москва на вистински преговори.
Во услови на ескалација на војната, овие санкции сигнализираат промена во американската политика: од дипломатска оптимизам кон економски притисок, со цел да се принуди Путин на маса за преговори. Дали ќе успеат, останува да се види, но аналитичарите предупредуваат дека без координиран меѓународен одговор, ефектот може да биде ограничен.