Глобалната нафтена криза ги крена цените на бензинот и дизелот над 2,4 и 2,5 евра за литар, но податоците приспособени според животниот стандард даваат појасна слика за тоа во кои земји граѓаните најтешко ги поднесуваат поскапувањата.
Цените на горивата во вторникот повторно го надминаа прагот од 100 долари за барел. Кризата со снабдувањето е предизвикана од напади и прекини на сообраќајот во теснеците Ормуз и Баб ел Мандеб.
Преговорите меѓу Иран и САД повторно западнаа во ќор-сокак во август, по што повторно се разгореја непријателствата. Последниот бран ирански напади го намали дневниот број на бродови што минуваат низ Ормускиот теснец на помалку од 20.
Дополнително, нападите на јеменските бунтовници Хути, поддржани од Иран, го нарушуваат трговскиот сообраќај во близина на Баб ел Мандеб – рута што претходно беше важна поморска врска меѓу Јемен, Еритреја и Џибути.
Бидејќи сите овие клучни трговски патишта се под закана, кризата е опишана како „најголемиот физички прекин на снабдувањето во историјата на глобалните енергетски пазари“, анализира Euronews.
Според податоците од платформата fuel-prices.eu/live, во вторникот највисока просечна цена на бензинот во Европа е забележана во Холандија – 2,43 евра за литар. Следуваат Данска со 2,35 евра и Финска со 2,32 евра. Под силен притисок се и потрошувачите во Франција, каде бензинот чини 2,23 евра, и во Грција со просек од 2,20 евра.
Кај дизелот цените се уште повисоки. Во Франција литар дизел достигна 2,40 евра, а во Италија 2,36 евра. На врвот е Данска со 2,52 евра за литар. За споредба, тоа е речиси едно евро повеќе од цената во Македонија, каде литар дизел чини околу 1,70 евра (тековна цена 104,5 денари), и во Андора со 1,72 евра.
Сликата се менува кога цените се приспособуваат според стандардите на куповната моќ (PPS). За споредбата е пресметан трошокот за полнење резервоар од 50 литри, кој потоа е ставен во однос со БДП по жител. Колку е поголем процентот, толку поголем е товарот врз граѓаните.
Според проценката на „Europe in Motion“, земјите од Балканот се меѓу најпогодените, а на врвот е Босна и Херцеговина. Во Европската Унија, Грција е земјата каде што цените на горивата најмногу ги оптоваруваат паричниците – и кај бензинот и кај дизелот.
Нарушувањето на снабдувањето создава дополнителен притисок и врз рафинериите. Меѓународната агенција за енергетика (ИЕА) забележа дека глобалното производство во рафинериите во јули 2026 било за речиси пет милиони барели дневно пониско во споредба со јули 2025. Тоа создава тесно грло на пазарот на рафинирани производи.
Со нарушено снабдување од земјите од Заливот, рафинериите се принудени да бараат алтернативни извори или да плаќаат повеќе. Различните видови сурова нафта не секогаш лесно се заменуваат, а воспоставувањето нови канали може да биде скапо. Нарушувањата влијаат и врз снабдувањето со дизел и авионско гориво, што ги зголемува рафинериските маржи.
Ситуацијата дополнително се влоши по директните напади со дронови врз големи рафинерии во Саудиска Арабија, Кувајт и Бахреин, поради што производството беше прекинато или намалено.
Војната во Украина, во која беа погодени рафинерии на руска територија, претставува дополнителен удар, според ИЕА. Причината не е толку намалувањето на увозот на руска нафта во Европа, кој веќе е ограничен, туку фактот што други големи купувачи како Турција и Бразил се принудени да бараат алтернативни извори, особено за дизел.
Експерти на Европската централна банка, консултирани од „Euronews Business“, велат дека според фјучерсите за рафиниран дизел на Лондонската берза (LSEG), рафинериската маржа за дизелот се очекува да достигне врв во октомври. Маржите за бензинот го достигнаа врвот уште во август.