„Политико“ натаму пишува: Скопје нагласува дека сака повеќе: „Заслужуваме да бидеме во многу понапредна позиција отколку што сме во моментов“, изјави министерот за надворешни работи на С.Македонија, Тимчо Муцунски’ за Политико’. Тој изнесе забелешки дека на Скопје и порано му биле давани ветувања. „Нам уште порано ни имаат кажано ‘Во рок од пет години, ќе станете земја-членка на ЕУ!“ – изјави шефот на македонската дипломатија Муцунски за Политико.
„Нетпрес“, пак, објави: Економските придобивки би биле условени и можат да се одземат ако земјите што не се членки се спротивстават на демократијата или споделуваат чувствителна технологија со непријателски настроени влади, се вели во планот
Европската Унија ќе ја отвори својата економија за земјите што чекаат да се приклучат во нејзините редови, под услов да се согласат да застанат на страната на блокот против непријателските држави и индустриските соперници, според нацрт-предлогот на Европската комисија, објави „Политико“.
На земјите-кандидатки – од кои некои чекаат со децении да станат членки на ЕУ (Македонија е кандидат од 2005) – ќе им биде понудена „постепена интеграција“ во единствениот пазар, додека нивните апликации се работат, според нацрт-планот.
„Единствениот пазар е прв приоритет за економска конвергенција“, се вели во прегледот на придобивките „пред проширувањето“ што ќе им се понудат на земјите-кандидатки.
„Пораната интеграција би отворила можности за бизнисите на Унијата, би ги зајакнала европските вредносни синџири и би ги намалила стратешките зависности. Комисијата ќе утврди каде потврденото усогласување на регулативата и капацитетот за спроведување овозможуваат подлабоко учество во истражувањето, иновациите и индустриската соработка, како и поширок пристап до пазарот. Приоритет треба да имаат можностите што ги унапредуваат подготовките за пристапување и ги задоволуваат заедничките економски и стратешки потреби“.
Прегледот, надгледуван од врвниот советник на фон дер Лајен, Александар Адам – поранешен помошник на францускиот претседател Емануел Макрон – радикално би го преобразил пристапот на ЕУ кон земјите во нејзиното соседство. Во моментов, речиси сите економски придобивки од поблиската соработка се резервирани за членовите, но ниту една нова држава не се приклучила по Хрватска во 2013 година.
Како дел од пакетот мерки на Адам, на Украина, Молдавија, Албанија и Црна Гора ќе им бидат понудени „патокази“ дизајнирани да го забрзаат процесот на пристапување во наредните години. Кај Македонија, Косово, Босна и Херцеговина, Србија и Турција, процесот се одолговлекува – со растечки стравувања дека ќе се оттргнат или ќе гравитираат поблиску до Русија или Кина.
Според планот на Комисијата, економските придобивки што им се нудат на земјите-кандидатки ќе зависат од нивната поддршка за целите на надворешната политика на ЕУ, при што пристапот до единствениот пазар ќе зависи од тоа дали тие ќе ги делат клучните технологии со непријателски настроени држави и трговски соперници.
„Како што се продлабочува индустриската и пазарната интеграција, учеството во чувствителните сектори мора да биде придружено со соработка за проверка на инвестициите, контрола на извозот, спроведување санкции и заштита на чувствителните технологии“, се вели во документот.
„Проценките на пристапот треба да го земат предвид стратешкото усогласување, критичните зависности и капацитетот за управување со ризиците за инфраструктурата и синџирите на снабдување. Доколку тие услови не се исполнети, обемот на учество треба да се прилагоди според важечкиот инструмент“.
Меѓу областите што се разгледуваат за поблиска соработка се полупроводниците, квантните технологии, биотехнологијата, вештачката интелигенција и вселената.
Во чекалната
Фон дер Лајен денеска слета во Албанија како дел од нејзината турнеја низ Западен Балкан. Таа, исто така, ќе ги посети Косово и Македонија, кои ќе го пропуштат забрзаниот пат за пристапување кон ЕУ според новиот план, и ќе ја искористи својата посета за да побара економски придобивки од поблиското усогласување.
Според документот, крајната цел на земјите-кандидатки треба да биде да станат полноправни членки на ЕУ.
„Сепак, пристапувањето бара време: земјите-кандидатки мора да завршат ригорозен процес базиран на заслуги и да спроведат далекусежни и трајни реформи“, се вели во него.
„Тоа време треба целосно стратешки да се искористи за да се подготви Унијата за поголемо членство и да се продлабочи постепената интеграција во областите од заеднички интерес.“
Сепак, придобивките ќе зависат од тоа дали земјите ќе го направат својот дел: „Онаму каде што овие обврски не се исполнети, учеството мора да остане реверзибилно. Пристапот треба да се суспендира или повлече каде што е потребно“, се предупредува во предлогот.
Внатрешни промени
Сегашните членки на ЕУ изразија загриженост во врска со можноста за прием на нови земји во блокот кои потоа би можеле да ги прекршат своите обврски и да ги поништат клучните политики. Под водство на поранешниот премиер Виктор Орбан, Унгарија го искористи своето вето за да ги блокира санкциите кон Русија и поддршката за Украина.
Документот кој треба да им биде презентиран на високите претставници на 6 октомври кога фон дер Лајен ќе се врати од Западен Балкан – ќе предложи нови услови за оние што ќе се приклучат на блокот за да се осигури дека нема да се повлечат во однос на демократијата и владеењето на правото.
„Процесот на пристапување мора да воспостави повеќе од правно усогласување“, се вели во него.
„Институциите мора да функционираат во пракса, а реформите мора да траат. Затоа, мониторингот, стимулациите и спроведувањето треба да формираат континуирана рамка што се протега и по пристапувањето“.
Но, ЕУ исто така ќе се промени за да се приспособи на пошироко членство, одејќи далеку над клубот на богати западноевропски демократии како што првично беше замислена. Блокот може да ги промени своите правила за да биде помалку ранлив на каприците на поединечните членови, заклучува прегледот, без да мора повторно да ги отвора фундаменталните членови на правото на ЕУ и потенцијално да предизвика национални референдуми низ целиот блок.
„Комисијата ја поддржува промената на Договорот каде што е потребно, но смета дека мерките што веќе се достапни според Договорите треба да се преземат сега“, заклучува во него. Меѓу опциите што се разгледуваат е потег за да се обезбеди донесување повеќе одлуки со квалификувано мнозинство од земјите-членки.
„Гласањето со квалификувано мнозинство е веќе општо правило според Договорите, но едногласноста останува во неколку стратешки важни области. Како што членството расте, ризикот од одложување или блокирање веројатно ќе се зголеми“, се вели во него.
Таканаречените пасерел клаузули, кои дозволуваат одлуките да се донесуваат со мнозинство гласови, а не едногласно, би можеле да се користат за олеснување на усвојувањето на санкциите, одговорите на кризите поврзани со човековите права и распоредувањето цивилни мисии во конфликтните зони, се вели во прегледот. Сепак, овие клаузули бараат прво да се активира едногласна поддршка од земјите-членки.
Од лидерите од целата ЕУ ќе биде побарано да се вклучат во дискусијата за тоа како да се донесат нови членки во блокот – и што да им се понуди на оние што сè уште чекаат – на дводневниот самит во Брисел од 15 октомври.
Комесарот за проширување Марта Кос, изјави дека новите предлози, во комбинација со поддршката од главните градови за забрзување на процесот, нудат можност за „есен на проширување“ во која можат да се направат невидени промени.