Денеска, Молдавија, земја со 2,4 милиони жители сместена помеѓу Украина и Романија, гласа на клучните парламентарни избори кои ќе ја одредат нејзината геополитичка иднина. Овие избори, опишани како „најзначајните во историјата“ од претседателката Маја Санду, ќе одлучат дали земјата ќе продолжи по патот кон Европската Унија – одобрен преку референдум во октомври 2024 година – или ќе падне под посилно влијание на Русија. Изборите се одржуваат во атмосфера на интензивни обвинувања за руско мешање, вклучително дезинформации, купување гласови и финансирање на проруски партии, што ги загрижува западните сојузници и го прави гласањето тест за демократијата во регионот. Според меѓународни набљудувачи како OSCE/ODIHR, кои распоредија мисија со над 200 долгосрочни и краткорочни набљудувачи, изборите се добро организирани, но се соочуваат со предизвици од хибридни закани од Москва. Изборите започнаа во 7:00 часот по локално време и ќе траат до 21:00 часот, со очекувани први резултати подоцна вечерва или утре.
Проевропската коалиција предводена од Партијата за акција и солидарност (ПАС) на претседателката Санду, која моментално има мнозинство од 63 места во 101-члениот парламент, се соочува со силна опозиција од проруските сили. Главниот предизвик е Патриотскиот изборен блок, коалиција од социјалисти, комунисти и други советско-носталгични партии предводени од поранешниот претседател Игор Додон, кој беше поразен од Санду во 2020 година и сега е во домашен притвор поради корупциски скандали. Додон, амбициозен за премиерска позиција, ја користи економската незадоволност – висока инфлација од 40% во 2022 година, емиграција и енергетска криза предизвикана од намалени испораки на гас од Газпром – за да ја привлече поддршката. Логото на блокот, со црвено-бела ѕвезда, срп и чекан околу срце, симболизира носталгија по советската ера. Анкетите предвидуваат тесна трка: ПАС би можела да остане најголема партија со околу 40-45% од гласовите, но да го изгуби мнозинството, додека Патриотскиот блок е на 35-40%. Во таков случај, помали партии како „Алтернатива“ – предводена од градоначалникот на Кишињев Јон Чебан и поранешниот обвинител Александру Стојаноглу – ќе одлучуваат за коалициите. Иако се претставуваат како проевропски, критичарите ги обвинуваат дека се „спојлери“ финансирани од Кремљ за да ја ослабнат Санду.
Молдавија, независна од Советскиот Сојуз од 1991 година, традиционално се колеба помеѓу Исток и Запад, со силно руско присуство во отцепениот регион Транснистрија каде што се стационирани 1.500 руски војници. Од доаѓањето на Санду, поранешна службеничка на Светската банка избрана со ветувања за антикорупција и европска интеграција, земјата се обидува да се оддалечи од Москва, особено по руската инвазија на Украина во 2022 година. Молдавија прими најмногу украински бегалци по глава на жител, што дополнително го оптовари здравствениот систем и економијата. Властите тврдат дека Русија поткопува преку милијарди долари за проруски партии, шеми за купување гласови и дезинформации – вклучително плаќање на свештеници за анти-ПАС пропаганда во религиозната земја. Минатата неказа, полицијата спроведе 250 рации и уапси десетици осомничени за заговор за немири. Руската СВР, пак, тврди дека НАТО планира окупација по изборите, без докази. Западот реагира силно: Лидерите на Франција, Германија и Полска ја посетија Кишињев во септември, додека украинскиот претседател Зеленски предупреди на ОН дека „Европа не може да си дозволи да ја изгуби и Молдавија“, повикувајќи се на падот на Грузија и Белорусија под руско влијание. Игор Гросу, лидер на ПАС и потенцијален премиер, изјави: „Овие избори ќе ја одредат иднината на Молдавија не само за четири години, туку за децении“.
Се очекува изборната трка да биде тесна, со клучна улога на дијаспората (околу 1 милион Молдавци живеат во странство, главно во ЕУ), која традиционално гласа проевропски. Ако ПАС победи, тоа ќе го забрза патот кон ЕУ – Молдавија доби кандидатски статус во 2023 година. Поражување, пак, би можело да доведе до коалиција со Додон, поделба на власта (претседателот Санду ја контролира надворешната политика, премиерот – домашните работи) и успорување на реформите. Европски дипломат во Кишињев го опиша гласањето како „лакмус тест за Санду: Никој не знае каква ќе биде Молдавија в понеделник“. Додека гласањето е во тек, меѓународните набљудувачи предупредуваат за потенцијални протести ако проруските сили губат, а руските тактики од претходните избори (2024 претседателски и референдум) се повторуваат. Овие избори не се само локална работа – тие се тест за руското влијание во Источна Европа и стабилноста на ЕУ границите. Резултатите се очекуваат подоцна денеска, а OSCE ќе објави прелиминарни заклучоци утре.
Интересна вест поврзана со изборите во Молдавија на линкот подоле
Србија: Уапсени се неколкумина за подготовка за дестабилизација на изборите во Молдавија