„Сократ Данаилов Маркилов е роден е на 12 април 1921 година во Бутково, Серско, во Егејскиот дел на Македонија. Починал на 4 август 1993 година во Бања Банско, Струмичко. По Тој е една од најистакнатите и најтрагични личности на македонското национално движење во Пиринска Македонија. Поминал толку години во бугарските затвори, доживеал тешка семејна трагедија, но никогаш не се откажал од македонското име, од македонскиот идентитет и кауза.“ – пишува во статијата со наслов „Македонски легенди: Сократ Маркилов – непокорениот Македонец, кој ѝ го посвети животот на Македонија“, која е објавена на интернет-порталот на „Македонска нација“ на 22 јули 2026 година
Натаму во оваа статија се истакнува: Маркилов е еден од најголемите страдалници за македонската национална кауза во Бугарија. Неговиот живот е сведоштво за судбината на Македонците кои им останале верни на своето македонско име и на својата татковина, и покрај прогоните, затворите, заканите и личните трагедии. За време на Втората светска војна Маркилов дезертирал од бугарската војска и му се приклучил на антифашистичкото движење. Тој рано разбрал дека слободата не се добива со покорност, туку со отпор, жртва и јасна национална свест. Тоа чувство го следело до крајот на неговиот живот. По војната живеел во Петрич, во Пиринска Македонија. Наместо мирен живот, таму го дочекале нови прогони. Поради својата македонска национална определба, по 1956 година бил следен, подложуван на притисоци и прогонуван од бугарските државни органи. Неговата вина била тоа што јавно се чувствувал Македонец, што зборувал за правата на Македонците и што не сакал да се откаже од вистината за својот народ.
Неколкупати бил затворан во бугарските затвори, во кои вкупно одлежал 17 години. Првиот пат бил осуден на 12 години затвор, а по апсењето во 1973 година, во 1974 година бил осуден на уште пет години. Тоа биле години на страдање, но и години, во кои неговата волја не била скршена. Затворот му ја одзел слободата и му го нарушил семејниот мир, но не успеал да му ја одземе Македонија од срцето. Трагедијата на Маркилов не завршила со неговите затворски казни. Неговата сопруга Цвета и нивните деца биле присилно иселени во Ловеч. Во сопственото сведоштво од 1992 година Маркилов наведува дека неговата сопруга била пронајдена отруена. Официјално било тврдено дека сама си го одзела животот, но тој изразувал сомнеж во таквата верзија и сметал дека околностите под кои починала не биле разјаснети.
Таа лична болка останала длабоко врежана во неговиот живот, но и по таквата несреќа тој не се повлекол од борбата. На 15 април 1968 година Сократ Маркилов бил еден од основачите и најактивните дејци на тајната Независна македонска организација „Илинден“. Организацијата дејствувала во услови на силен притисок, следење и опасност, но нејзината цел била јасна: зачувување на македонската национална свест, организирање на Македонците и борба за нивните човекови и национални права. По откривањето и разбивањето на организацијата во 1973 година Маркилов бил уапсен. Но ниту затворот, ниту годините на прогон не го натерале да молчи. Напротив, неговото име станало симбол на македонската истрајност во Пиринска Македонија.
На 14 април 1990 година Маркилов бил и еден од основачите на Обединетата македонска организација ОМО „Илинден“. Тоа било време кога Македонците во Бугарија повторно почнале јавно да се организираат и да бараат признавање на своите права. Во тој процес Сократ Маркилов не бил само учесник, туку и морален столб – човек, чија животна жртва им давала тежина на секој збор и на секое барање. Особено значајно место во неговиот живот има големиот собир на Македонците кај Роженскиот манастир во 1990 година. Маркилов учествувал во неговото организирање. Собирот прераснал во голема јавна манифестација на македонската национална свест во Бугарија, на која присуствувале илјадници луѓе. За многумина тој ден бил историски миг – доказ дека македонската свест не била уништена, дека македонскиот глас не бил замолчен и дека борбата продолжувала.
Од тоа време останале запаметени неговите зборови: „Немам што да изгубам. Ниту деца, ниту жена, ми останува само голиот живот. А него секогаш можам да го дадам за Македонија.“ Овие зборови се документирани во телевизискиот прилог „Животот мина, мој Сократе“ од 1990 година. Во нив е собран целиот негов живот: болката, загубата, прогонот, но и непоколебливата верба во Македонија. Тоа не била обична изјава, туку завет на човек, кој претрпел огромни лични загуби, но го зачувал своето човечко и македонско национално достоинство.
За собирот кај Роженскиот манастир Маркилов рекол: „Масовниот собир на Роженскиот манастир претставува голема победа на македонизмот во Бугарија и на организацијата ОМО „Илинден“. За тоа сонував. Во овој собир веќе никој не ќе може да ја сопре борбата на Македонците.“ Овие зборови остануваат историско сведоштво за надежта на Македонците во Пиринска Македонија. За Сократ Маркилов Рожен не бил само собир. Тоа бил доказ дека жртвата не била залудна, оти македонската кауза преживеала и дека новите генерации ќе продолжат таму каде што старите борци биле запрени со сила.
Сократ Данаилов Маркилов починал на 4 август 1993 година во Бања Банско, Струмичко. По негова желба бил погребан во Петрич – таму каде што поминал голем дел од својот живот, каде што бил прогонуван, но и каде што останал исправен како Македонец. Неговата биографија не е само животопис на еден човек. Таа е дел од големата и болна историја на Македонците во Пиринска Македонија – историја на негирање, притисоци и прогони, но и историја на отпор, достоинство и непокор.
Сократ Маркилов бил патриот од редот на оние луѓе кои љубовта кон татковината не ја мерат со зборови, туку со жртва. Тој ја платил својата македонска определба со години затвор, семејна трагедија и лична голгота, но никогаш не се откажал. Затоа неговото име заслужува да стои меѓу легендите на македонското национално движење. Сократ Данаилов Маркилов останува симбол на непокорениот Македонец – човек кој немал што да изгуби, освен голиот живот, а и него бил подготвен да го даде за Македонија – пишува „Македонска нација“.