Колумни

Народниот херој Михајло Апостолски, генералот, кој се бореше со оружје и наука против бугарскиот окупатор и великобугарскиот шовинизам кон Македонија

„Срцевината на бугарската политика се барањето Македонија да се присоедини со Бугарија и непризнавањето на македонската нација. Таа теорија со таканаречени ‘научни методи’ денес ја разработуваат бугарските историчари. Тие се обидуваат да докажат дека Македонија е Бугарија, односно дека Македонците се Бугари. Тоа е смешно. Тоа не е историја! Како може некому му да се промени нацијата со политикантски декрет? Националното чувство не може да се промени.“ – нагласи генералот Михајло Апостолски во интервју дадено за белградскиот часопис „Дуга“ број 261 од 25 февруари 1984 година. Тоа е народниот херој, човекот што командуваше во Втората светска војна со Главниот штаб на народноослободителната војска на Македонија и првиот претседател на Македонската академија на науки и уметности. Изворните сведоштва и забелешки на Апостолски за бугарската окупација и историските манипулации на Бугарија, оставени во неговите дела, интервјуа и историски документи, се од првокласно значење за политичката и и севкупна национална историја на македонскиот народ. Денес, на 7 август 2026 година се навршуваат 39 години од неговата смрт и ова е пригода за повторно сеќавање за животот и делото на Михајло Апостолски, една од клучните личности на генерацијата, која со оружје ја извојува слободата и ја втемели државноста на македонскиот народ, а со перо и наука ја ширеше и ја бранеше македонската национална и јазична самобитност ширум Европа и светот.

6 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

Во споменатото интервју за белградска „Дуга“ Апостолски ќе додаде: „Во времето на Информбирото бугарското раководство лансираше теорија дека Македонија треба да се присоедини кон Пиринска Македонија! Тоа е правна бесмислица без преседан. Пиринска Македонија не е ниту автономна област, а Македонија е конституирана како држава на македонскиот народ. Постепено оваа линија преминува во целосна агресија. Од една страна, бугарското раководство изразува агресивни намери, без оглед кога и како мисли да ги оствари. Од друга страна се повикува на соработка, за мир на Балканот. Но како може да се зборува за мир на Балканот кога се негираат народи, кои се конституирале и кои со векови воделе борба за сопствена национална еманципација?!“

Родната куќа на Михајло Апостолски

Михајло Апостолски (Ново Село, Штипско, 8 ноември 1906 – Дојран, 7 август 1987) е македонски партизан, генерал, командант на НОВ и ПОМ, воен теоретичар, политичар, историчар и народен херој. Уште како дете ги доживувал револуционерните вриежи настанати по Илинденското востание и премрежијата по Балканските војни и Првата светска војна. Искуствата, за кои главно слушал во своето семејство од дедото Апостол, оставале кај него силен впечаток и биле главната причина да ја засака историјата, а таа силно влијаела да се определи за воените науки. Историјата и воените науки ќе му бидат во текот на целиот живот основен мотив на неговото живеење и творештво.

Од предвоен потпоручник во Белград до генерал и командант на македонската народноослободителна војска во Втората светска војна

На 1 април 1927 година ја завршил Нижата школа на Воената академија во Белград и станал пешадиски потпоручник. На 7 ноември 1933 година ја завршил Вишата школа на Воената академија. На служба во Генералштабот на Дравската дивизиска област во Љубљана се задржал до почетокот на Априлската војна во 1941 година. Втората светска војна го затекнала во чинот генералштабен мајор на служба во Љубљана, на должноста началник на штаб на дивизија. Во септември 1941 година се поврзува со народноослободителното движење во Македонија, окупирана од бугарска фашистичка чизма. Од јуни 1942 година е назначен како командант на Главниот штаб на народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија. На Второто заседание на АВНОЈ бил избран за член на Претседателството на АВНОЈ.

Од февруари 1944 година покрај 33 македонски оперативни бригади, под команда на Апостолски се наоѓаат и бригади од Косово и од јужна Србија. Член е на Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ. Учествува на Првото заседание на АСНОМ и е избран во неговиот Президиум. 

Михајло Апостолски говори на Второто заседание на АСНОМ, Скопје, 30 декември 1944

Во февруари 1945 година бил назначен како началник на Генералштабoт на Југословенската армија. Меѓу 1946 и 1952 година бил командант на сараевската воена област и началник на високата воената академија на ЈНА. Се пензионирал со чин генералполковник. На 11 октомври 1953 година бил одликуван со орденот Народен херој.

„Бугарите со години ја играат империјалистичката игра за Санстефанска Бугарија, за присвојување на Македонија и нивна доминација на Балканот“

Во интервју во октомври 1982 година за тогашното престижно југословенско списание „Интервју“ од Белград, Апостолски се осврнува и на бугарската шовинистичка политика. На прашањето што мисли, како огорчен противник на бугарското фалсификување на македонската историја, во врска со претставувањето многу македонски револуционери како Бугари, Михајло Апостолски ќе одговори: „Бугарите веќе со години ја играат оваа историска претстава по империјалистички рецепт, само во различни сценски облици и со различни актери. Тие не може да се ослободат од фикс идеите за Санстефанска Бугарија, идеите за нивна доминација на Балканот. Не може да го оправдаме фактот дека доста долго сме молчеле. Некое време им се сугерираше и на историчарите да не пишуваат за бугарското фалсификување на историјата и присвојување на Македонија и Македонците. Но со молчење и попуштање нема да го решиме овој проблем со  бугарското раководство. Тоа ќе го направиме само ако се погледнеме право во очи и отворено разговараме. Во Втората светска војна бугарските агресори им нанесоа многу зла на Македонците. Мора да се објасни настанувањето на бугарските злосторства.“

Во ова интервју Апостолски потсетува на писмото, кое го упатил Георги Димитров на 28 септември 1944 год до централниот комитет на Бугарската работничка партија (комунисти), во кое, меѓу другото, Димитров изнесува: „Еден од најважните корени на сите национални несреќи и катастрофи што го снашле бугарскиот народ во текот на последните децении лежат во великобугарскиот шовинизам, во великобугарската идеологија и политика на хегемонија на Балканот и владеење над соседните народи. Без безмилосно уништување на великобугарскиот шовинизам – таа рак-рана врз живото тело на нашата земја, не може да се создаде препородена нова Бугарија.’’

Михајло Апостолски и Методија Андонов-Ченто во штотуку ослободената Битола, ноември 1944

„Веднаш да ѝ наредите на војската да се сврти налево круг и назад да си одите, не ни требате!“

Германска и бугарска фашистичка војска во окупирана Македонија
Германска и бугарска фашистичка војска во окупирана Македонија

Во своите сеќавања и сведоштва сведоштвата за завршните операции за ослободување на Македонија и за обидите на поранешниот бугарски фашистички окупатор да се прикаже како победник, генералот Михајло Апостолски наведува дека на бугарските воени претставници енергично им порачал да се вратат назад, бидејќи не им се воопшто потребни на македонските партизани. Овој настан се случил во околината на реката Пчиња, каде што Апостолски го пресретнал командантот на бугарската Петта дивизија и му се обратил отсечно: „Знаеш ли дека ова не е царска Бугарија? Знаеш ли ти, генерале, дека се наоѓаш во Југославија? Знаеш ли ти дека војуваме против вас четири години? […] Се влечете како мршојади по нас и јавувате по радио како ја ’ослободувате Македонија‘! Каде испукавте вие куршум за ослободување на Велес и Скопје?!  Веднаш да ѝ наредите на војската да се сврти на лево круг и да се вратите назад, нам не сте ни потребни!“

Михајло Апостолски како командант на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија

Револтиран од пропагандата на Радио Софија, кое лажно известувало дека бугарските војски ги ослободиле Велес и Штип (иако воопшто не учествувале во борбите, или биле со километри подалеку), Апостолски го изразил својот гнев и им издал директна наредба и забрана на Бугарите натаму да не се движат кон внатрешноста на Македонија. Нагласувајќи дека немаат никакви заслуги за ослободувањето на главниот град на Македонија, македонскиот воен командант Апостолски им кажал енергично на бугарските офицери: „Скопје е веќе ослободено!“ Ги спречил нивните намери бугарската војска по завршувањето на битките за ослободувањето на Скопје во него да одржи воена парада и да дефилира како „победници“.  

Михајло Апостолски како академик и претседател на Македонската академија на науки и уметности

По престанувањето на неговата активна воена служба Михајло Апостолски започнал засилено да се занимава со историја. Од 1965 до 1970 година бил директор на Институтот за национална историја. Во својата научна работа напишал повеќе дела. Ја објавил првата Историја на ослободителната војна на македонскиот народ 1941-1945, издадена во Скопје, во 1967 година. Од 1976 година до 1983 година бил претседател на МАНУ. Добитник е на наградата АВНОЈ во 1978 година – највисоката награда која ја доделувала СФРЈ, како и многу други награди и општествени признанија. Денес Воената академија „Генерал Михајло Апостолски“ во Скопје и орденот „Михајло Апостолски“ го носат неговото име.

 

 

 

Поврзани теми:

топ|бугарски фашистички окупатор|Бугарија „Санстефанска Бугарија“|генерал и академик Михајло Апостолски 39 години од смртта|великобугарски шовинизам кон Македонија|македонски народ историја и јазик

Најнови вести од: Колумни

Телеграмата на Рендел од 25.8.1940 од Софија за Македонците наспроти „немакедонските Бугари“, која ги урива бугарските негирања на македонскиот народ!

„Македонците сè уште се прилично под сенка… тука во Бугарија. Повеќето немакедонски Бугари сметаат дека Македонците донеле повеќе неволји… отколку што биле од корист.  .. Мнозинството од македонското население се стреми кон независна Македонска Република.“ – ќе нагласи британскиот амбасадор во Бугарија Џорџ Рендел во своето писмо, кое го испраќа до британското Министерство за надворешни работи – Форин Офисот на денешен ден, на 25 август 1940 година од Софија.

Кристина Крамер, врвниот светски амбасадор на македонскиот идентитет и јазична самобитност: Македонскиот јазик има своја историја и корени!

Проф. д-р Кристина Крамер, врвна македонистка од Канада, е добитник на годинашната најголема награда за македонистика „Воздејства“ како највисоко признание за нејзиниот извонреден и долгогодишен придонес во афирмацијата, изучувањето и претставувањето на македонскиот јазик, литература и култура во светот. Ова престижно признание, кое традиционално го доделува Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ (УКИМ), на 20 август 2026 година ѝ го врачи на Крамер ректорката Биљана Ангелова на свеченото отворање на 59-тата Летна школа на Меѓународниот семинар за македонски јазик, литература и култура во Охрид. Наградата „Воздејства“ симболично го заокружува нејзиниот статус како еден од најважните современи странски македонисти. Македонските и македонистичките воздејства на Кристина Крамер траат веќе 40 години без прекин и продолжуваат со безмалку ист интензитет. Крамер е неуморен амбасадор на македонската книжевност, преведувајќи капитални дела од автори како Лидија Димковска, Гоце Смилевски, Луан Старова. За преводот на поезијата на Ацо Шопов ја освои и меѓународната награда „Драги“ во 2025 година. Канадската македонистка е и вистински светски амбасадор на македонскиот народ и неговиот македонски идентитет, на македонскиот јазик.

Лазо Ангеловски, ѕверски усмртен од грчката војска на 19.8.1948: Народ не се уништува со еден одземен живот, туку закрепнува со духот на маченикот!

„Не, јас не сум Евангелидис Лазарос, туку Ангеловски Лазо. Ние не сме Грци, туку Македонци. Јас верувам во мојот народ… Me убедувате дека не постои таков народ, но, ете, погледнете од Лерин кон север… Тие таму живеат и се радуваат на својата извојувана слобода!“ – со овие зборови му одговорил Лазо Ангеловски, револуционерот и деец за слободата на Македонците во Егејска Македонија, на началникот на затворот во Лерин во август 1948 година. Иследникот барал од претепаниот Лазо, уште незалекуван од добиените рани, да се откаже од своите револуционерни и македонски идеали. Му нудел дека ќе се спаси така. Лазо остро му се спротивставил: „Народ не умира, ниту се уништува со еден одземен живот, туку тој народ од духот на маченикот сѐ повеќе закрепнува!“ Лазо Ангеловски станува легенда на маченик мeѓy месното население во егејскиот дел на Македонија и идеал за храброст на идните македонски поколенија, запишал историчарот Христо Ивановски во својот научен труд за Ангеловски. Денес навршуваат 78 години од херојската смрт на овој велик Македонец, ѕверски усмртен од грчките монархофашисти на 19 август 1948 година.

Лант, водечкиот светски македонист и автор на македонската граматика од 1952, ја „бетонира“ вистината за самобитноста на македонскиот јазик и народ!

Уште пред седум децении американскиот македонист Хорас Лант целосно ги поби сите негаторски тези дека некој го „измислил македонскиот јазик во 1944/1945 година“ по своја „милост“, како што „трубат“ Бугарите денес низ Европа. Во текот на својот научен престој во Македонија и врз основа на систематската анализа на фонологијата, морфологијата и синтаксата на македонскиот јазик Лант потоа ја пишува својата знаменита „Граматика на македонскиот книжевен јазик („A Grammar of the Macedonian Literary Language“), која е објавена во Скопје во 1952 година. Ова дело претставува прва целосна научна граматика на современиот македонски литературен јазик, напишана според западни лингвистички стандарди и наменета за меѓународната научна јавност. Оваа граматика го разгоре гневот на бугарските националисти, кои го сметаа македонскиот јазик како „западен дијалект на бугарскиот јазик“. Лант почина на 11 август 2010 година. Денешното навршување на 16-тата годишнина од неговата смрт е соодветна пригода за должно осврнување кон неговото македонистичко дело, кое е од исклучително значење за македонскиот народ.

Ватрослав Јагиќ, светскиот афирматор на посебноста на македонскиот народ, идентитет и јазик, наспроти сите оспорувања на неговото постоење!

На денешен ден, на 5 август 1923 година починал хрватскиот јазичар Ватрослав Јагиќ, славист со огромно значење за македонскиот јазик и македонистиката. Тој има непроценливо, пионерско значење за македонскиот народ и јазик. Како еден од најголемите светски слависти во XIX и почетокот на XX век, тој со својот научен авторитет ги извлече македонскиот јазик и македонистиката од сенката на соседните пропаганди и ги  постави на рамноправно рамниште во светската наука. Јагиќ му даде на македонскиот јазик научен легитимитет на меѓународната сцена уште пред да биде кодификуван во 1944 / 1945 година. Од непроценливо значење е широката и голема меѓународна афирмација на македонскиот јазичен идентитет, која ја вршел со своите научни активности овој хрватски и европски јазичар. Иако дејствувал во време кога македонскиот јазик немал официјален статус, Јагиќ во своите научни студии јасно го издвојувал македонскиот јазичен и дијалектен простор како посебен и специфичен во рамките на јужнословенската јазична група. Улогата на Ватрослав Јагиќ во одбраната на македонскиот национален и етнојазичен идентитет била првенствено научна: дејствувајќи како силен штит против асимилаторските пропаганди на соседните балкански држави во XIX век. Во време кога македонскиот народ немал своја држава, ниту политичка моќ, Јагиќ го користел својот авторитет како водечки светски славист, за да ја докаже научната вистина за Македонија. И денес, 103 години по својата смрт, Јагиќ продолжува жестоко да ги негира сите негирања на македонскиот народ, идентитет и јазик, во прв ред „епохалните вистини“, кои ги пласираат Бугарската академија на науки и грчките „научници“ за „непостоењето“ на македонскиот јазик и на Македонците како народ.

Ѓорѓи Абаџиев, писателот на „светлосната згорнина“ на македонскиот народ: Секој треба да си го плати долгот кон татковината!

„Навлегуваше во неговиот ум јаснина како да излегол од хаосен мрак на светлосна згорнина… Другарите, кои загинаа, го исполнија својот долг. Треба и ние да го исполниме нашиот долг… Да се свртиме кон себеси, кон нашата положба… Вистинската смисла на човечкото живеење е во непрекинливата акција, во волјата на човекот да дејствува.“ – напиша големиот македонски писател Ѓорѓи Абаџиев во својот бележит историско-психолошки роман „Пустина“ за времето непосредно пред Илинденското востание, пролетта 1903, и за солунските атентатори — гемиџиите. Абаџиев ја вградува во него пораката дека секој на свој начин треба да си го плати долгот кон својата татковина. Вчера, на 2 август се навршија 63 години од неговата смрт. Овој знаменит македонски книжевен деец како да зрачи и денес со пораките од „Пустина“ дека македонскиот народ треба токму денес да се извиши кон „светлосна згорнина“ од „хаосниот мрак“ во кој го туркаат, оти треба „да се сврти кон себе и кон положбата, во која се наоѓа“, барајќи ја „смислата на своето постоење во непрекинливата акција, во својата волја да дејствува“.

Бугарија потпиша меѓународен „Бледски договор“ во 1947 и го раскина еднострано во 1949, а сега бара примена на Вториот протокол – неусвоен записник и промена на устав!

По преговорите на 30 и 31 јули 1947 година претседателот на Југославија Јосип Броз Тито и премиерот на Бугарија Георги Димитров потпишуваат на 1 август 1947 година меѓудржавен договор познат како „Бледски договор“. Тој има  исклучително значење за македонскиот народ, бидејќи е прво официјално државно признавање на македонскиот национален идентитет и јазик од страна на Бугарија. „Бледскиот договор“ меѓу двете држави има карактер на меѓународен договор и претставува меѓународно-правен пример, кој докажува дека историските  спорови меѓу двете земји веќе биле решени во согласност со Повелбата на Организацијата на Обединетите Нации. Но, на 1 октомври 1949 година бугарската влада еднострано го раскинала „Бледскиот договор“. Денес се случува парадокс и апсурд, обединето во едно. Бугарија се откажала, поради свои национални интереси, од еден меѓународен договор со тогашна Југославија, која ги претставувала во полна мера и Македонија и македонскиот народ народ со неговите национални интереси. А денес Бугарија бара од Македонија целосно да го спроведува Вториот протокол кон „Добрососедскиот договор“ – протокол кој претставува најобичен технички документ, односно записник, кој не е ниту усвоен во Собранието на Македонија, па затоа не содржи обврска за негово спроведување. Бугарија раскинала еднострано меѓународен договор, а денес инсистира на спроведување технички документ, кој нема врска со меѓународен договор, иако ЕУ му дала „европски печат“, вметнувајќи го во Преговарачката рамка со сите во него протнати обврски за промена на устав и за „Бугари во устав“, за промена на учебници, споменици, за целосна бугаризација на сѐ што е македонско! Од аспект на меѓународното право, „Бледскиот договор“ воопшто не е „прелиминарен“ договор без никакво значење, туку претставува правно – специфичен, историски и политички важен документ, формално потпишан од Јосип Броз Тито во име на Југославија, која ја застапуваше полноважно Македонија, и од Георги Димитров во име на Бугарија.

Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top