Партенија Зографски (Галичник, 1818 – Цариград, 7 февруари 1876) е стожерниот меѓник на македонската преродба, по што го распознаваме и нашето македонско црковно-народно и духовно битие, нашиот самосвоен македонски духовен и творечки идентитет. Целиот живот тој го посвети на будењето и афирмацијата на националната свест, на посебноста на македонскиот народ и македонската црква во едно бурно и клучно време од историското опстојување. Партенија Зографски, чие родено име е Павле Тризловски, првото образование го стекнал во манастирот „Св. Јован Бигорски”, а во 1836 г. во Охрид бил ученик на Димитар Миладинов. Замонашен е во Манастирот Зограф на Света Гора, во 1842 година, при што го добива името Партениј, а по манастирот и звањето Зографски. По знаења оди и во Духовната академија во Одеса, Кипријанскиот манастир во Молдавија, киевската богословија, а од 1846 до 1850 г. е редовен студент во Духовната академија во Москва.
Неговиот животен пат е нераскинливо врзан со љубовта кон Бога и кон сопствениот македонски народ. Набргу по завршувањето, од страна на цариградскиот патријарх е произведен во архимандрит, за потоа да биде поставен за епископ на Полјанската епархија, како прв Македонец со такво црковно звање и чин. Хиротонијата ја извршил солунскиот митрополит Неофит во патријаршијската црква во Цариград. Прво околу што се заложил новиот владика е воведувањето на црковнословенскиот јазик во богослужбата во црквите на македонски верници, со што го намалил влијанието на грчката црква во однос на богослужбата.
По формирањето на Богословското училиште во 1851 г. во Зографскиот манастир, Партенија бесплатно им предавал на десет сиромашни ученици. Покрај црковните предмети тој предавал граматика и тука е неговиот зародиш за ангажираноста како учебникар и граматичар. Во периодот 1857-1859 година. во Цариград напишал многу значајни трудови и учебници на македонски јазик, меѓу кои најзначајни се „Кратка световна историја“, „Началное учение за децата“ и „Прва част на граматика за членовите“. Истовремено, на својот мајчин јазик (мијачки говор) го превел „Пространото Климентово житие“, што е прв превод кај Јужните Словени и тоа на македонски јазик. За одбележување е и неговата „Втора кратка словенска граматика“.
Овие учебници и неговите собрани македонски народни песни претставуваат први и најсакани просветни извори кај Македонците. Најавената граматика на македонски јазик, заради големите притисоци и интриги од Бугарите, не излезе од печат. Високо школуван и надарен како духовник, дејноста на Партенија добива нови димензии. Набрзо тој бил ракоположен како Кукушки Епископ во 1859-1862 година, развивајќи голема дејност во борбата за извојување слободна и независна македонска словенска црква. Градејќи широка културнопросветна и духовна дејност тој многу придонел за ширењето на македонското преродбенско дело.
Сиот живот Партенија ги ширел своите учебници во Македонија и во еден дел од Србија, но бугарската критика остро се нафрлувала врз неговата јазична концепција. Со своите дела Партенија укажал на суштинската разлика меѓу македонскиот и бугарскиот јазик, посочувајќи на тринаесет разлики меѓу македонскиот и бугарскиот јазик. Тој сметал дека Македонците не треба да примат јазик далечен од народниот, односно истакнувал дека секое слепо прифаќање од македонска страна на јазикот на „горни Болгаре“ е „безумно и несправедливо“. Токму затоа неговите статии и учебници биле пречекани со остра критика од бугарска страна.
Многубројните пречки и клевети од страна на бугарските и на грчките великодостојници и противници на македонскиот јазик, ја засилувале решеноста на Партенија да истрае за благородното дело, за културното издигнување на македонскиот народ, за што сведочи неговата грижа за школување 24 млади Македонци на високите школи во европските земји. Релативно млад и под досега необјаснети околности Партенија далеку од родниот Галичник, на 7 февруари 1876 г. во Цариград ја испуштил својата благородна душа и го оставил неговото дело, од кое се издигна еден македонски говор на степен на прв словенски книжевен јазик, формирајќи силни следбеници. Со тоа стана најзаслужен владика и преродбеник за македонската култура, просвета и богослужба. Во дворот на црквата „Св. Стефан“ во местото Балат, во Истанбул, до педесеттите години на XX век се наоѓал гробот на Партениј Зографски, а денес нема видно обележје на почивалиштето на овој голем македонски просветен и културен деец.
Извори: „Македонско сонце“, Институт за македонска литература и „Википедија“