Европската унија ќе ја отвори својата огромна економија за земјите што чекаат да се приклучат на нејзините редови, под услов да се согласат да застанат на страната на блокот против непријателските држави и индустриските соперници, според нацрт-предлогот на Европската комисија добиен од POLITICO.
На земјите-кандидатки — од кои некои чекаат со децении да станат членки на ЕУ — ќе им биде понудена невидена „постепена интеграција“ во единствениот пазар, вклучително и трговија … и пристап до истражувачки програми, додека нивните апликации се работат, според нацрт-планот.
„Единствениот пазар е прв приоритет за економска конвергенција“, се вели во прегледот на придобивките „пред проширувањето“ што ќе им се понудат на земјите-кандидатки.
„Пораната интеграција би отворила можности за бизнисите на Унијата, би ги зајакнала европските вредносни синџири и би ги намалила стратешките зависности. Комисијата ќе идентификува каде потврденото усогласување на регулативата и капацитетот за спроведување овозможуваат подлабоко учество во истражувањето, иновациите и индустриската соработка, како и поширок пристап до пазарот. Приоритет треба да имаат можностите што ги унапредуваат подготовките за пристапување и ги задоволуваат заедничките економски и стратешки потреби.“
Прегледот, надгледуван од врвниот советник на фон дер Лајен, Александар Адам – поранешен помошник на францускиот претседател Емануел Макрон – радикално би го преобразил пристапот на ЕУ кон земјите во нејзиното соседство.
Во моментов, речиси сите економски придобивки од поблиската соработка се резервирани за членовите, но ниту една нова држава не се приклучила од Хрватска во 2013 година.
Како дел од пакетот мерки на Адам, на Украина, Молдавија, Албанија и Црна Гора ќе им бидат понудени „патокази“ дизајнирани да го забрзаат процесот на приклучување во наредните години. Други, како Македонија, Косово, Босна и Херцеговина, Србија и Турција, го видоа процесот како се одолговлекува – со растечки стравувања дека ќе се оттргнат или ќе гравитираат поблиску до Русија или Кина.
Според планот на Комисијата, економските придобивки што им се нудат на земјите-кандидатки ќе зависат од нивната поддршка за целите на надворешната политика на ЕУ, при што пристапот до единствениот пазар ќе зависи од тоа дали ќе ги делат клучните технологии со непријателски држави и трговски соперници.
„Како што се продлабочува индустриската и пазарната интеграција, учеството во чувствителните сектори мора да биде придружено со соработка за скрининг на инвестициите, контрола на извозот, спроведување санкции и заштита на чувствителните технологии“, се вели во прегледниот документот.
„Проценките на пристапот треба да го земат предвид стратешкото усогласување, критичните зависности и капацитетот за управување со ризиците за инфраструктурата и синџирите на снабдување. Кога тие услови не се исполнети, обемот на учество треба да се прилагоди според важечкиот инструмент.“
Меѓу областите што се разгледуваат за поблиска соработка се полупроводниците, квантните технологии, биотехнологијата, вештачката интелигенција и вселената.
Според прегледот, крајната цел на земјите-кандидатки треба да биде да станат полноправни членки на ЕУ. „Сепак, пристапувањето бара време: земјите-кандидатки мора да завршат ригорозен процес базиран на заслуги и да спроведат далекусежни и трајни реформи“, се вели во него. „Тоа време треба целосно стратешки да се искористи за да се подготви Унијата за поголемо членство и да се продлабочи постепената интеграција во области од заеднички интерес.“
Сепак, придобивките ќе зависат од тоа дали земјите ќе го направат својот дел: „Каде што овие обврски не се исполнети, учеството мора да остане реверзибилно. Пристапот треба да се суспендира или повлече каде што е оправдано“, предупредува предлогот.