Член на комисијата која одлучува за Нобеловата награда за мир, јавно го понижи американскиот претседател Доналд Трамп по неговите обвинувања според кои тој ја заслужува наградата а комисијата е корумпирана.
Петер Гирнус, кој се претатавува како читател, писател, сатиричар и хакер го пишува едно од најдобрите јавни обраќања до светски лидер.
Тој дава претстава за начинот на кој се носи одлуката но и за параметрите кои треба да ги има еден човек за да се квалификува за Нобелова награда.
Според Гирнус, Трамп во ниту еден момент не ги исполнил тие параметри но не исклучува дека некогаш може да стане лауреат како што тоа се случило со Обама.
Причината за тоа е што, како што вели Вирнус во жирито има само пет идиоти кои претходно погрешиле а како доказ за тоа покрај Обама е и Хенри Кисинџер.
Целата објава на Гирнус:
Јас сум член на Норвешкиот Нобелов комитет.
Нè има петмина. Петмина луѓе, именувани од парламент што поголемиот дел од планетата не би можел да го најде на мапа, одлучуваат – еднаш годишно – кое човечко суштество светот се согласил да го нарече „добро“.
Знам. Знам. Размислувам за тоа додека се возам во трамвај.
Се состануваме во зграда на улицата „Хенрик Ибсен“ – улица именувана по човек кој пишувал речиси исклучиво за луѓе што откриваат дека се измамници, нешто што никому во комитетот не му е смешно, освен мене. Таму има соба со долга маса и портрети на починати лауреати што гледаат одозгора: Мандела, Далај Лама, многу сериозни мажи со очила, како и еден портрет за кој не разговараме – оној на Кисинџер од 1973 година. Наградата му беше доделена додека сè уште паѓаа бомби; по тој повод, двајца наши претходници поднесоа оставка, а сатиричарот Том Лерер изјави дека политичката сатира оттогаш е застарена работа. Сепак, го чуваме на ѕидот. Како потсетник. Секое семејство си го има оној еден вујко.
Во Осло е октомври, што значи дека сонцето се предава околу четири попладне како државен службеник, а врне оној специфичен норвешки дожд што всушност не паѓа, туку само лебди во воздухот и ве осудува. Пристигнувам со мокри чевли. Секогаш пристигнувам со мокри чевли. Има кафе – зашто ова е Норвешка и секогаш има кафе; пиеме повеќе кафе по глава на жител од речиси кој било друг народ на светот. Нечија сопруга испратила *kanelboller* – кифлички со цимет – и така седиме: петмина Норвежани, влажни, полни со кофеин и шеќер, и одлучуваме за моралната положба на целиот човечки род.
Дозволете ми да ви објаснам како навистина функционира тоа, бидејќи светот замислува катедрала, а всушност – ви ветувам – станува збор за клуб на читатели со официјален мандат.
Оваа година имаше 287 номинации. 208 поединци и 79 организации. Секој може да номинира – тоа е тајната што никој не ја разбира: професор, пратеник, поранешен лауреат… така што списокот на „номинирани“ е бесмислен, тоа е само кутија за предлози; секоја есен некој конгресмен го номинира својот златен ретривер, а печатот пишува: „Влезе во потесниот избор“. Никој не влегува во потесен избор. Не постои потесен избор што јавноста некогаш го гледа. Тука сме ние, кафето, дождот, портретите и една норвешка тврдоглавост што е постара од самата награда.
Читаме извештаи. Ги пишуваат советниците на институтот – дебели, здодевни документи – а ние се расправаме. Нашиот претседавач еднаш му рече на Би-би-си дека на финалниот состанок „температурата е висока“. Висока температура, за еден Норвежанец, значи дека некој благо ги кренал веѓите, а потоа се извинил за тоа. Кај нас нема „висока температура“. Кај нас има долга тишина, а потоа Кристин вели „па…“, и сите точно знаат што значело тоа „па…“, и работата е решена. Тоа е нашето викање. „Па…“ Треба да си израснат овде за да ја слушнеш агресијата во тој збор.
И сега, оваа година… Нема да го кажам името – бидејќи никогаш не го кажуваме името – но вие го знаете.
Еден шеф на држава ја посакуваше оваа награда онака како што дете посакува нешто од излог: гласно, јавно и со цврсто убедување дека самата желба е доволен аргумент. Велеше дека ја заслужува. Велеше дека ставил крај на осум војни – бројка што растеше секојпат кога ќе ја спомнеше, како онаа за уловената риба. Тераше други шефови на држави да ни се јавуваат. Израелскиот премиер објави на интернет: „Дајте му ја Нобеловата награда“. Лидерите на Камбоџа и Пакистан објавија дека го номинирале, како тоа да е дел од процесот, како ние да броиме колку пати е спомнат. Еден човек леташе низ светот собирајќи поддршка за еден норвешки комитет, онака како што се собираат потписи за петиција до општинскиот совет против куче што многу лае.
И тука – *uff da* – е деталот што го ценам, оној што ме тера да се насмевнам додека го пијам кафето. Крајниот рок за номинации е 31 јануари. Тој ја презеде должноста на 20-ти. Така што, и покрај сите телефонски повици, сите објави и сето тоа помпезно лобирање, единствените номинации што воопшто можеа да се земат предвид за овогодишната награда беа поднесени во првите единаесет дена од неговиот мандат – пред, според неговата сопствена математика, да стави крај на која било од осумте војни. Тој цела година водеше кампања за награда чиј рок за пријавување истекол уште додека тој штотуку го закачувал своето палто. Не моравме ние да го одбиеме. Тоа го стори календарот. Ние само гледавме. Норвежаните се многу вешти во набљудувањето. Имаме долги зими.
Луѓето мислат дека седиме таму и ги мериме неговите дела. Не е така. Тоа е она што не можам да му го објаснам на светот. Ние не му ја оценуваме домашната задача. Не сме должни да му ја доделиме наградата некому само поради прекин на огнот, колку и да е тој реален или гласно објавен. „Тој воспостави мир“ не е реченица што завршува со медал – како што тој верува дека е, како што верува дека секоја добра работа завршува со неговото име на неа. Волјата на еден покоен Швеѓанец вели дека наградата му припаѓа на оној што направил најмногу за братството меѓу нациите. Покоен Швеѓанец – би додал – кој го стекнал целото свое богатство измислувајќи динамит и продавајќи оружје, а последните години ги поминал згрозен од сопствената некролог-најава во која го нарекле „трговец со смрт“, па затоа си го купил патот кон бесмртноста како човек на мирот. Целата награда е обид на еден трговец со оружје, оптоварен со вина, да го исчисти своето име. Сите ние, всушност, се грижиме за односите со јавноста на еден мртовец. Мене тоа ми помага да ги согледам работите појасно. Тоа ме држи понизен. Тоа треба да ги држи сите понизни, а според мене, никој не е понизен.
Па на кого му дадовме?
Осумдесет и петгодишна жена. Судија. Родена во Дурбан, за време на апартхејдот, внука на Тамилец кој дошол во Јужна Африка како труд, ќерка на возач на автобус од сиромашниот индиски кварт, која станала првата не-бела жена која водела адвокатска пракса во својата провинција, која го бранела народот на Мандела кога бранењето бил опасно, која седела во Трибуналот за Руанда, на Хаф, кој сега е во право и на судот. судија кој мери дали геноцидот е геноцид. Кога му кажавме на светот, нашиот претседавач рече дека владеењето на правото „го поткрепува системот што го поставивме за да обезбедиме мир“ и дека „мирот бара правда“. Таа дури и не беше во Осло. Таа беше во Нирнберг. Во судницата 600. Вистинската просторија каде што им судеа на нацистите. Не можете да го исценирате тоа. Бог го исценирал тоа, а Бог, се испоставува, е подобар сатиричар од кој било од нас.
Таа не ни телефонираше. Таа не објави. Ниту еден премиер не и го побара тоа на интернет. Таа ја имаше, што се однесува до нашите размислувања, единствената квалификација што гласниот човек никогаш не можеше да ја произведе, а тоа е дека таа ја сака работата, а не медалот. Медалот ги наоѓа тие луѓе. Бега од оние што го бркаат. Ова не е правило што го напишавме. Тоа е само единствениот образец што досега го покажале стотина години од нашите грешки.
Реакцијата од преку океанот беше моментална. Неговиот портпарол објави дека „ја поставуваме политиката пред мирот“. Ја. Можеби. Ние сме пет влажни пензионери во дождлив град; се разбира, тоа е политичко, секогаш беше политичко, беше политичко кога му го дадовме на екс американски претседател (Обама) девет месеци од неговиот прв мандат за ветување за работи што сè уште не ги направил, а ние тивко се срамиме за тоа веќе петнаесет години, па верувајте ми, имавме посебна причина оваа година да претпочитаме жена со педесет години пресуди зад неа, наместо маж со 8 војни пред него и изминат рок пред него.
Еве што никогаш нема да го разбере, она што би му го кажал во трамвај ако некогаш го земе. Ние сме единствената награда што не може да ја купи, не може да објави до која патува, не може да има пријателски диктаторски телефон за него. Не затоа што сме нераспадливи, не, ние сме суетни и погрешни и луѓе како портретите на нашиот ѕид. Но, бидејќи целата поента на нештата, единствената моќ што некогаш ја имала книжарниот клуб во една мала студена земја, е дека таа оди кај личноста која не го прави она што сака. Во моментот кога ќе го побарате тоа, сте докажале дека не разбирате за што е тоа, а докажувањето само по себе е дисквалификација. Тој ја водеше најскапата кампања во историјата на наградата и кампањата беше причината. Никогаш не губеше од Нави Пилај. Тој губеше на концептот.
Сега е темно. Четири часот темно. Лепчињата ги нема. Кристин рече „добро“ пред еден час и сите отидовме дома. Јас сум во трамвај со мокри чевли, и некаде преку водата, еден многу моќен човек објаснува пред камера дека наградата е наместена, дека сме корумпирани, дека тој ќе ја освои следната година, а тој навистина може, ние сме само пет идиоти и претходно погрешивме, Кисинџер сè уште е на ѕидот.
Но, не оваа година. Оваа година, една старица во Нирнберг, во просторијата каде што законот некогаш гледаше на точниот тип на маж кој мисли дека сака нешто доволно гласно треба да го направи негово, доби телефонски повик што не го побара.
Тоа е работата. Ние не го наградуваме човекот кој ја завршува војната и ја објавува.
Ја наградуваме жената која потроши педесет години одлучувајќи што е војна.
Тој никогаш нема да ја види разликата. Тоа е попрво целата поента на него.
,,Такк за јас даг”. Морам да сменам трамвај.