Колумни

Со огромното зборовно и духовно богатство македонските дијалекти во Македонија, Грција, Бугарија, Албанија и Косово се сведоштво за македонскиот идентитет

Пишува: Свето Тоевски За научното дело „Македонски дијалектен атлас“ (од ризницата на картотеката-лексички материјали) завчера им е доделена на неговите автори државната награда „Гоце Делчев“ за 2025 година. „Ова научно дело исцртува слика за лексичкото богатство на македонската дијалектна територија и за долгогодишната ангажираност на дијалектолозите во овој проект, мошне значаен за македонистиката и за славистиката.“ – истакна на церемонијата […]

6 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

За научното дело „Македонски дијалектен атлас“ (од ризницата на картотеката-лексички материјали) завчера им е доделена на неговите автори државната награда „Гоце Делчев“ за 2025 година. „Ова научно дело исцртува слика за лексичкото богатство на македонската дијалектна територија и за долгогодишната ангажираност на дијалектолозите во овој проект, мошне значаен за македонистиката и за славистиката.“ – истакна на церемонијата министерката за образование и наука проф. д-р Весна Јаневска. Проф.д-р Веселинка Лаброска од Институтот за македонски јазик и дописен член на МАНУ, како главен истражувач на проектот за изготвување на Македонскиот дијалектен атлас, во својот преговор кон него нагласува: „Токму оваа генерација македонски дијалектолози може да ѝ покаже на целата македонска и меѓународна лингвистичка јавност колкаво нематеријално духовно богатство претставуваат македонските дијалекти во Република Македонија, Грција,  Бугарија, Албанија и во Косово.“

Македонскиот дијалектен атлас како проект од највисоко национално значење за Македонија датира од 1959 година

Автори на научното дело, кои годинава ја добија  државната награда „Гоце Делчев“ се  проф. д-р Веселинка Лаброска, акад. проф. д-р Марјан Марковиќ, проф. д-р Коста Пеев, проф д-р Васил Дрвошанов, проф. д-р Еленка Стоевска-Денчова, проф. д-р Светлана Давкова-Ѓоргиева, проф. д-р Гоце Цветановски, д-р Ангелина Панчевска, м-р Соња Миленковска, д-р Давор Јанкулоски, д-р Македонка Додевска, д-р Дарко Томовски, м-р Ѓорѓе Геновиќ, проф. д-р Аритон Поповски, проф. д-р Маријана Киш и проф. д-р Убавка Гајдова (посмртно). Проектот Македонски дијалектен атлас (МДА) е поттикнат во 1959 година на Конгресот на југословенските слависти во Загреб од академик Божидар Видоески, негов основач, организатор и раководител до крајот на својот живот (1998).

Овој проект е долгогодишен проект од највисоко национално значење: со него треба да се истражат и да се опишат географски (на дијалектолошки карти) сите говори од територијата на етничка Македонија, односно од Република Македонија, Пиринска Македонија, Егејска Македонија, регионот во пограничјето со Албанија, каде што се зборува македонски и регионот на Гора, што сега припаѓа делумно во Албанија и делумно во Косово. Во изминатиов период од шеесетина години на проектот Македонски дијалектен атлас биле вклучени повеќе десетици соработници, од кои дел вработени во Институтот за македонски јазик, а дел надворешни соработници.

Собрани се три големи картотеки: картотека со тетратките од собраниот теренски материјал според Прашалникот за собирање материјал за Македонскиот дијалектен атлас изработен од Божидар Видоески, од пунктовите избрани за МДА (вкупно 392 пункта); картотека на Македонскиот дијалектен атлас со испишани ливчиња за секое одделно дијалектно прашање од Прашалникот со околу 2 милиони ливчиња и картотека на семинарски и магистерски работи, коишто се изработени од студенти со менторство на професорот Божидар Видоески и на другите соработници на проектот.

Немерливото значење на македонскиот дијалектен атлас како автентично сведоштво за постоењето и богатството на македонскиот јазик и неговите дијалекти

Во 2008 година е објавен воведниот том на Македонскиот дијалектен атлас (Пролегомена) под редакција на д-р Убавка Гајдова (главен редактор), д-р Светлана Давкова-Ѓоргиева, д-р Веселинка Лаброска, д-р Марјан Марковиќ, д-р Еленка Стоевска-Денчова и д-р Гоце Цветановски. Досега се објавени и десетина монографии, кои обработуваат или одделен пункт/регион од МДА, или одделно значенско поле според материјалот од картотеките. Главен финансиер на Македонскиот дијалктен атлас е Министерството за образование и наука. Носител на проектот е Институтот за македонски јазик „Крсте Мисирков“.

Македонскиот дијалектен атлас има непроценливо значење за македонскиот народ во овој општествено-политички момент, но и посебно во последниве десеттина години, бидејќи македонскиот идентитет и македонскиот јазик, како негов столб и како матица на македонските дијалекти, говорени на сета дијалектна и некогашна етнојазична територија на македонскиот народ, се под жестоки удари, негирања и присвојувања од страна на Бугарија и Грција. Македонскиот дијалектен атлас е автентично научно и фактичко сведоштво за постоењето и сето богатство на македонскиот јазик со неговите дијалекти во Грција, Бугарија, Албанија и Косово.

Инаку, македонските дијалекти, кои се третирани со 50-тината обработени лексеми (зборови) во вториот, лексички (зборовен) том на Македонскиот дијалектен атлас, авторот на овие редови ги дефинира во своите поодделни македонистички истражувања како  лингвакултурни регионални народни вариетети на македонскиот јазик  и траен етнографски документ за животот на македонскиот народ во минатото и сегашноста. Македонските дијалекти се дијахрониско-синхрониски репозиториуми („складови“ во минатото и сегашноста) на симболите, верувањата, митовите, легендите, народните обичаи, традициите и другите видови културни практики, како и на светогледот, начинот на живот и колективната меморија на македонскиот народ, кои како севкупно идентитетско, јазично и културно наследство се пренесуваат од едно на друго македонско поколение. Имајќи го предвид ова, јасно е колкава е важноста на првиот и овој втор том на Македонскиот дијалектен атлас.

Лабровска: Огромно духовно богатство е содржано во македонските дијалекти  

Во својот вовед кон новиот том на Македонскиот дијалектен атлас проф. д-р Веселинка Лаброска од Институтот за македонски јазик, дописен член на МАНУ, укажува дека по долги години го објавуваат тој прв том, продолжувајќи ја со тоа работата на нивните претходници. „Токму оваа генерација македонски дијалектолози може да ѝ покаже на целата македонска и меѓународна лингвистичка јавност колкаво нематеријално духовно богатство претставуваат македонските дијалекти во Република Македонија, Грција,  Бугарија, Албанија и во Косово.“ – нагласува Лабровска.

Натаму, таа во воведот истакнува: „Материјалот, претставен во овој том на Македонскиот дијалектен атлас е резултат на обработка на 50 лексеми (зборови): црнка, трепка, мев, стапалка, слезинка, разрок, грд, лага, вистина, кодоши, пена,балдаза, кум, маќеа, очув, сестричник, стрико, вујко, јака, ѕид, чад, толчник, аван, пешник, пченкарен леб, залак, колбас, тиганици, целина, ледина, снопје, прекос, фурка, добиток, митари (се), прле), овен/брав, угич/водач, лисица, ласица, трут, крлушка/ паринка, клукајдрвец, кикиришка, јаболко, грав, јоргован, памук, патека и вампир. Дијалектниот материјал е собиран од 351 пунктови, односно населени места на целата македонска дијалектна територија: 215 пунктови се наоѓаат на територијата на Р Македонија, 98 на територијата на Грција, 28 во Бугарија, 9 во Албанија и 1 пункт во Косово. Од собраниот дијалектолошки материјал се создадени три картотеки во Институтот за македонски јазик. Кон овој том на Македонскиот дијалектен атлас се приложени соодветни карти на распространувањето на споменатите лексеми (зборови) на целата македонската дијалектна територија, од каде што се собрани.“

Поврзани теми:

МАНУ|Македонија|Дијалект

Повеќе на оваа тема:

Најнови вести од: Колумни

Митрополитот Теодосиј Гологанов, деец за автокефалноста на МПЦ-ОА и борец против бугарско-грчките напади врз црковниот и национален идентитет на македонскиот народ

Денес, кога го прославуваме големиот православен христијански празник Божиќ – Рождеството Христово во манастирите и црквите на Македонската православна црква како наследничка на древните Охридска архиепископија и Јустинијана Прима, ова е соодветна пригода за повторно навраќање кон црковно-националните дејци, кои се вложија себеси и својата дејност за возобновувањето на автокефалноста на денешната Македонска православна црква – Охридска црква и на црковно-народните традиции на македонскиот народ. Еден од тие дејци е и митрополитот Скопски Теодосиј Гологанов, роден со световното име Васил Гологанов, токму на Божиќ, на 7 јануари 1846 година во селото Трлис во Серско, во Егејскиот дел на Македонија, денес во Грција. Наша дури и своевидна национална должност е да го чуваме Гологанов засекогаш во своето колективно национално паметење како народ, да ги чуваме личноста и дејноста на овој духовник, македонски национален деец, црковен писател и борец за обновување на Охридската архиепископија и за создавање самостојна македонска национална држава. Ова дотолку повеќе што дури и во „слободната светска енциклопедија“ Википедија на англиски јазик за него се напишани дрски и примитивни фалсификати дека, наводно, бил „бугарска религиозна фигура“ и оти „учествувал во борбата за автономна Бугарска црква“!

Хрон ја објави „Народноста на македонските Словени“ 135 години пред Тито „да ги створи македонскиот јазик и народ“, што е бугарски фалсификат!

Австрискиот лингвист и македонист од чешко потекло Карл Хрон ја објави својата научна студија со наслов „Народноста на македонските Словени“ („Dаѕ Volksthum der Slaven Makedoniens“) во 1890 година во Виена, во тогашното Астроунгарско царство, цели 135 години пред „Тито да ги измисли Македонците како народ“ и пред „да им го создаде со наредба новоизмислениот македонски јазик“, како што тврди официјална Софија во своите фалсификати, депонирани и во ЕУ. Карл Хрон во својата студија со несоборлива научна објективност ќе ги образложи и ќе ги докаже самобитноста  и развојот на македонскиот народ и македонскиот јазик. Студијата на Карл Хрон „Народноста на македонските Словени“е своевиден пишан споменик за етничката и јазична засебност на македонскиот народ и таа допрва ќе задобива уште поголема важност за него во борбата за конечно и вистинско решавање на македонското национално и јазично прашање.

Оставнината на Марко Цепенков „втора македонска Библија“ и автентично сведоштво за македонскиот идентитет и јазик, за животот на нашите предци

Марко Костов Цепенков (Прилеп, 7 ноември 1829, Ореовец, Прилепско – 29 декември 1920, Софија) е најголем и најзначаен собирач на македонски народни умотворби, кои имаат непроценливо значење за македонската фолклористика, за етнографијата, за лингвистиката, за националната историја, за правото и за моралот на Македонците. Денес се навршуваат 105 години од неговата смрт. Неговото дело е издадено во 10 томови и е повеќепати преобјавувано во Македонија. На научниот собир по повод 190-те години од раѓањето и 100-те години од смртта на Цепенков, кој го организираа Македонската академија на науки и уметности и Институтот за фолклор „Марко Цепенков“ на 4.11.2020 година, проф.д-р Ермис Лафазановски, тогаш како директор на Институтот за фолклор, истакна: „Во денешната меѓународна политичка ситуација, во која се наоѓаме, собраните материјали на Марко Цепенков сведочат за нашиот македонски идентитет, јазик и култура. Неговата оставнина ние, Македонците, денес може да ја наречеме наша втора Библија. Како поинаку да се нарече неговото импозантно собирачко дело, во кое сме запишани сите ние, заедно со нашите предци и нашите идни поколенија? Во кое е запишано создавањето на нашиот свет и луѓето во него, нашите соништа.“

Ајде да им простиме на најдобрите меѓу нас – Пишува Драган Милосављевиќ

Мислам на писатели, актери, режисери, музичари, сликари, спортисти, научници чијшто успех не само дома туку и надвор е општо познат и признаен, но нивната репутација во ова општество е сериозно упропастена поради овие или оние причини
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top