Колумни

Пенелопа, платното и нашата претседателка

Силни инструменти најдени во митологијата, историјата, правната наука, литературата, филозофијата, драматургијата

6 минути за читање

 

Во колумна со наслов ,,Пенелопа, платното и нашата претседателка”, Панде Колемишевски, некогашниот долгогодишнен директор на Нова Македонија а сега колумнист на весникот пишува за настапот на претседателката Гордана Сиљановска-Давкова на годишниот прием за странски дипломати во Охрид.

 

Целата колумна на Колемишевски во продолжение:

 

Не би сакал во никој случај да се разбере како додворување и ласкање личното мислење дека претседателската на Република Северна Македонија, Гордана Сиљановска-Давкова, во обраќањето пред странските дипломати во Охрид го одржа најинспиративниот говор откако е избрана на функцијата. Можеби не толку продуктивен, но ефективен. Ретко кој политички образован, начитан и упатен човек би останал рамнодушен. Се разбира, со исклучок на оние што не ја сакаат, не се согласуваат со нејзината политика или се неуки да ги видат пораките изречени низ параболи и други стилски фигури. И кои во тој говор ќе најдат мотиви за шегување.

Сиљановска се послужи со силни инструменти најдени во митологијата, историјата, правната наука, литературата, филозофијата, драматургијата. На листата на нејзините цитати се најдоа Пенелопа и Одисеј од грчката митологија, кралот Артур од британската историја, Хамлет од Шекспир и неговата дилема „да се биде или не“, античкиот историограф Тукидид, италијанскиот филозоф Макијавели, англискиот Хобс, Френсис Фукујама со неговите предвидувања за крајот на историјата, Кантовци и Вилсоновци, како и други значајни личности, препознатливи, но не спомнати со име. Оперирајќи со нив и преку нив, преку асоцијации со нивни мисли и дела ја објаснуваше позицијата на својата земја во светските процеси, ја фокусираше актуелната состојба во државата, го објаснуваше односот на големите држави кон малите, назначувајќи ги на тој начин пречките што ѝ се прават на Македонија на патот кон членството во Европската Унија.

Конечен заклучок би бил дека низ тие филозофски, литературни и правни успешни пируети, Сиљановска-Давкова ги бранеше актуелните политички ставови до кои се држат подолго време самата таа и македонското владејачко мнозинство, а се однесуваат на ирационалните услови што ѝ се поставуваат на републиката. Подзадреманите дипломати не мора да ја сфатиле опсежната лекција, но сигурно им било забавно слушајќи еден необичен и нестереотипен државнички настап, полн со нетипични стилски фигури, отворени и енигматични асоцијации и изненадувања.

Осврнувајќи се на внесувањето на Бугарите во Уставот како услов од преговарачката рамка на ЕУ, таа го поврза прашањето со Хомеровата приказна за кралот на Итака, Одисеј, и дваесетгодишното чекање што го издржала во верност неговата жена. „Ние не можеме да бидеме Пенелопа, којашто, чекајќи го Одисеј, нонстоп го менува Уставот, на барање на некој однадвор, заборавајќи дека е закон над законите…“, кажа претседателката.

Која е легендата за убавата Пенелопа и јунакот Одисеј, односно за долгогодишното чекање на сопствениот маж и за нејзиното платно што го ткаела секој ден?

Името на Пенелопа останало како класичен и нашироко познат симбол што означува верност во брачниот живот, жена што ги претставува долготрајната голема љубов и припадност на еден единствен човек за цел живот, жена каква што посакува речиси секој маж. Најверојатно дека повеќето од нас го знаат само тој дел од приказна. А верноста е поврзана со едно платно што го ткаела Пенелопа.

Што ни кажува тој дел опишан во „Одисеја“ на Хомер? Додека Одисеј, кралот на Итака, при походот на Троја војувал и лутал цели дваесет години, жена му Пенелопа го чекала верно неговото враќање. Многумина млади принцови од островите што го сочинувале кралството, убедени дека е мртов, ја барале Пенелопа за жена. Со тој чин ќе им припаднел и престолот. Некој ги избројал – биле не помалку од сто и дванаесет просци на број. За сето време Пенелопа цврсто верувала дека Одисеј ќе се врати и не постоела можност да го изневери, дури и тогаш кога стигнувале голем број вести за неговата смрт. За сето време, никого да не навреди, никому да не му откаже, таа лукаво, секому еднакво му ја подгревала надежта дека ќе биде негова. Со таквата постапка се надевала дека или ќе ги раскара додворувачите или ќе ги натера да се откажат од запросувањето.

 

Единствено што можела да стори Пенелопа е да скрои план за да ја одолжува и да ја одложува одлуката. За да купи време, смислила оригинална мудрост. Објавила дека „ќе го избере новиот маж тогаш кога ќе го заврши ткаењето на погребното платно за Лаерт, таткото на Одисеј“. Додворувачите се согласиле и чекале. На почетокот биле мирни и спокојни, но како што минувало времето, станувале сѐ понервозни, зашто ткаењето не напредувало, иако гледале дека кралицата ткае секој ден по цел ден. Но тие не знаеле дека Пенелопа, она што дење го ткаела, ноќе го распарувала, го расткајувала. Минувале денови, месеци, поминале години.

Нестрпливите додворувачи, уморни од чекање, откако ја откриле тајната што ја издала една слугинка, ѝ се заканиле со „бетониран датум“ платното да биде готово. Не можејќи да најде други изговори, утврдениот ден го исткајала скапоцениот покров.

Но токму тој ден, во таа зора, на хоризонтот се појавил бродот на Одисеј. Кралот конечно се вратил дома, бил препознаен од неговото куче. По кратка пресметка, откако ги ликвидирал сите непријатели, повторно си заседнал на престолот, кој бил празен дваесет години, од кои десет бил пред ѕидините на Троја, а другите десет ги поминал лутајќи и совладувајќи редица неволји и искушенија од едниот до другиот брег на Средоземно Море.

Ете така, Пенелопа, освен нашироко познат симбол за голема и вечна љубов, на верност и припадност, преку платното, стана симбол на надеж во нешто силно да се верува, метафора за купување време за евентуално да се смени ситуацијата, да се променат условите, да се најде поволно решение со кое настаните би го добиле саканиот тек. Дека во секоја, дури и во најтешката, ситуација има надеж да се постигне она што се сака, само ако се издржат нападите, само ако малку се почека, ако се биде упорен и ако се верува во себе. Платното на Пенелопа стана симбол како да се одолжат нештата, да се одложи судбината и да се сврти во своја корист.

За волја на вистината, претседателката Сиљановска не е прва во македонската историја што го употребува мотивот на Пенелопа. Тоа го има направено Христо Матов, роден стружанец, македонски револуционер со цврста национална определба. Имено, Матов, кој е еден од најголемите и најзначајни идеолози на ВМРО во првите две децении на 20 век, кога другите го убедувале дека нешто е завршено и дека ништо не може да се стори за да се променат работите, често ги употребувал фразите: „Не е доткаено Пенелопиното платно“ или „Долго е платното што го ткае Пенелопа“. Таа метафора ја користел за да им соопшти на соговорниците дека не го дели нивното мислење по некое прашање или проблем и дека со текот на времето може да произлезат и други решенија од првично најавените или донесени.

 

 

 

 

Поврзани теми:

Гордана Сиљановска Давкова|Панде Колемишевски

Повеќе на оваа тема:

Најнови вести од: Колумни

Пркосот на масакрираната „Македонска сончева колона“ од Ваташа кон бугарските фашисти на 16.6.1943: Стрелајте кучиња, но нашата идеја нема да умре!

На денешен ден, на 16 јуни 1943 година беше извршен Ваташкиот масакр, најголемото злосторство врз македонскиот народ за време на Втората светска војна во Македонија, покрај Дабничкиот колеж. Со намера да го спречи големиот подем на народно-ослободителното движење во Македонија, а сѐ во рамките на Јунската непријателска офанзива, бугарскиот фашистички окупатор во месноста „Моклиште“ масакрира и стрела 12 Македонци од селото Ваташа на возраст од 15 до 27 години. Во пролетта 1943 година, по повеќе акции на партизанските одреди на Третата оперативна зона, три полка бугарска војска и одреди полиција, под команда на полковникот Апостолов, од 7 до 16 јуни 1943 година започнува со офанзива за уништување на партизаните. Но, откако доживува неуспех, се нафрла и на мирното население. Врвот на бугарските погроми над цивилното македонско население е ваташкиот масакр „во чест“ на роденденот на бугарскиот престолонаследник Симеон ІІ. Дали и кога ќе дојде бугарски претседател, или премиер, во Ваташа да клекне пред масакрираните Македонци и да побара прошка во име на бугарската држава и народ, како што стори германскиот канцелар Вили Брант на 7.12.1970 пред споменикот на Евреите од Варшавското гето во Варшава, стрелани од германските фашисти? Тој дождлив ден германскиот канцелар Брант беше клекнат на колена само 30 секунди, но во таа половина минута испиша ново поглавје во германската историја. Дали може и бугарски политичар да испише денес ваква нова страница, вакво нови поглавје во нивната бугарска национална историја, засебна од македонската историја? Па дури тогаш да започне вистинска, нова ера на вистински македонско-бугарски добрососедски односи со заемно разбирање, признавање и пријателство?

За Бугарите македонскиот јазик постои „од 1944/1945“, а Зденка Рибарова ги истражуваше македонските ракописи од 12 и 13 век и писмени традиции стари повеќе од 11 века!

Чешката палеославистка и македонистка проф.д-р Зденка Рибарова е еден од најзначајните научници во истражувањата на историјата на македонскиот јазик, старословенистиката, црковнословенските текстови од македонска редакција и проучувањето на средновековното македонско ракописно наследство. Нејзиното научно дело претставува еден од темелите, врз кои денес се засноваат современите истражувања на македонската писмена традиција. На 13 јуни 2026 година се навршија 81 година од раѓањето на оваа чешка лингвистка, чие научно дело има немерливо значење за историјата на македонскиот јазик и широката меѓународна афирмација на неговата самобитност и постоење низ многуте векови. Рибарова проучувала и анализирала десеттици македонски ракописи од 12 и 13 век. Истражувањата и студиите за постоењето на македонскиот јазик и неговите ракописи од изминатите векови на оваа врвна чешка македонистка ги уриваат и ги обесмислуваат сите денешни негирања и фалсификати на политичка и лажнонаучна Софија дека, божем, македонскиот јазик „нема свои историски корени“ и оти е само „вештачка творба, измислена врз бугарски јазични темели“.

Штепан до Македонците: Бугарите говорат македонски јазик, а не бугарски, сакаат да ви го украдат и идентитетот, а зад „играта ‘влегување во ЕУ“ се крие Голема Бугарија! (3)

Сегашните агресивни обиди да се вметнат „државотворните Бугари“ во највисокиот правно-политички акт на македонската држава се нова сериозна индикација дека бугарскиот народ можеби сѐ уште нема свој целосно искристализиран национален идентитет, бидејќи ферментацијата, созревањето на слоевите на националниот идентитет трае многу векови. Согледувајќи ја оваа „идентитетска дупка“,  германскиот дипломат и историчар Ханс Лотар Штепан, потпирајќи се на многубројните свои истражувања на дипломатските архиви на германското министерство за надворешни работи  и на други историски факти, ќе нагласи дури во категорична форма дека бугарскиот јазик е поправо македонски јазик, а оти Бугарите се обидуваат да им го украдат на Македонците македонскиот идентитет. Штепан предупредува дека Бугарија ги крие овие свои стремежи, како што нагласува зад „играта наречена влегување во ЕУ“!

Не може никој Македонецот да го престори Бугарин од „бугарско тесто“, ниту Бугаринот „идентитетски да се стокми“ со крадење македонски белези! (2)

Македонците, македонската историја, идентитет и јазик немаат никаква врска со Бугарите, кои се, според најнеутралните и најобјективни научни сознанија, „мешани етнолингвистички луѓе“. Сегашните агресивни обиди да се вметнат „државотворните Бугари“ во највисокиот правно-политички акт на македонската држава се нова индикација дека бугарскиот народ можеби сѐ уште нема свој целосно искристализиран национален идентитет, бидејќи ферментацијата, созревањето на слоевите на националниот идентитет трае многу векови. Прилози кон ваквата претпоставка се многубројните научни трудови и студии на највисоки бугарски научници и академици, кои продолжуваат интензивни научни расправи за потеклото и корените на денешната бугарска нација. Светски угледната „Енциклопедија британика“ нагласува: „Бугарите се народ, кој е сѐ уште предмет на академски спор во однос на нивното потекло (турско или индоевропско), како и за нивното влијание врз етничката мешавина и јазикот на денешна Бугарија“. Угледниот австриски историчар д-р Улф Брунбауер изнесува научни аргументи дека во обидите да ги бугаризира македонскиот народ, јазик и историја Софија ја киднапира македонската евроинтеграција со таа агенда, која нема никаква врска со ЕУ!

Бугарите, етнојазичната копија на македонскиот оригинал, сакаат со Македонците да ги пополнат своите „идентитетски и демографски дупки“! (1)

Стануваат  не само апсолутно неприфатливи, туку и веќе зачудувачки сѐ поагресивните настојувања на Бугарија и бугарските политичари и „научници“ на секакви начини да успее операцијата „Бугари во македонскиот устав“. Дали  Бугарија цели да добие, всушност, „македонски идентитетски материјал“, за да ги пополни големите „дупки“ во бугарскиот идентитет, во колективната етнојазична сѐ уште неосознаеност на Бугарите кои се и што се по потекло?! Бугарскиот историчар-археолог д-р Николај Овчаров во своја колумна има напишано уште во 2025 година, како што нагласил самиот, за „сензационалните резултати од научната експедиција на тим на бугарски и монголски научници во потрагата по корените и потеклото на Бугарите, спроведена во 2025 година во Монголија“… Бугарите трагаат непрестајно по своите корени и потекло, а ги негираат автентичните корени и потекло на македонскиот народ. Поточно сакаат да ги прикажат како свои и да ги присвојат, за да прекинат конечно со таа своја идентитетско-историска потрага. Но, покрај обидите да се украдат и да се бугаризираат македонската етничка и идентитетска засебност, фолклор, јазик, историја и другите етноидентитетски обележја, дали ѝ се потребни Македонците на официјална Софија и како „нов човечки и демографски материјал“, за да ги пополнат огромните „демографски дупки“ во бројот на бугарското население, кое се намалува катадневно, од година в година?! Зашто, последицата на „Бугари во Устав“ е најдиректно претворање на сите Македонци во „штотуку разбудени и благонадежни Б’лгари“, со кои би се амортизирала колку толку и демографската катастрофа, што ѝ се случува на Бугарија. 

„Не“ за „евроинтегрирање“ ала „бугарски ластик“, ниту за „бугарски чевли“, што водат во „Санстефанска Бугарија“ во 1878!

Наместо ефтини провокации со „севернизирање“ на македонскиот национален идентитет, наместо тврдења дека „македонскиот јазик не постои“, или оти е „расипан западен дијалект на бугарскиот јазик, „научниците“ од Бугарија и нејзините највисоки државни и политички претставници треба да го прочитаат „Македонскиот речник од 16 век“ и да се осведочат во еден од најважните документи за постоењето и самобитноста на македонскиот народ, идентитет и јазик. Тоа е студија на италијанскиот лингвист Ќиро Ѓанели и францускиот славист-македонист Андре Вајан за македонскиот ракопис со 300 изворни македонски народни зборови, забележани во Костурско, во Егејскиот дел на Македонија – четири века  пред да тврди политичка и лажнонаучна Софија дека „македонските зборови се бугарски зборови“, оти „македонскиот јазик е регионална норма“, или „регионален дијалект на бугарскиот јазик“! Од една страна, дел од овие „научници“ си дозволуваат да се впуштаат во неодржливи фалсификати и негирања на јазикот македонски, чии говори во Суха, Висока и Зарово, кај Солун, ја дадоа основата на севкупната словенска писменост и основата на европската цивилизација преку мисионерското дело на браќата-Македонци Кирил и Методиј, македонските и сесловенски просветители. Од друга страна, некои од тие исти „научници“ гордо ги огласуваат на сите ѕвона своите „научни наоди“ дека и „Дракула говорел на чист бугарски јазик“!

Предупредата на Гане Тодоровски да не ја раздадеме одново Македонија, туку да ја домакедончиме!

„Требат тони грижи на појќе поколенија / за да се истријат тие петна / на срам од себеси, од себепремолчување. … /И ако така уште постоиме,  / не ќе постоиме! … / Толку се страхувам, некоја јанѕа ме јаде / да не би одново да Те раздадеме!“ – напиша Гане Тодоровски во својата монументална песна „Македонски монолог“ како негова пророчка предупреда до македонскиот народ уште во 1969 година. Уште тогаш тој кажа визионерски дека „не ќе постоиме, ако така уште постоиме, со себепремолчувања“ на сѐ што ни се случувало и што ќе ни се случува допрва. Тодоровски ни ги остава во завештание своето страхување и јанѕа дека треба и ние, денешните Македонци, силно да се страхуваме, јанѕа да нѐ јаде и нас, за да не ја раздадеме одново Македонија во име на „светлите европски перспективи“, кои ни ги нудат некои од надвор. Под услов да се откажеме овојпат трајно од своето колективно македонско „јас“, од својот идентитет, јазик, историја и култура.  Со секој свој стих, со секоја своја песна Гане Тодоровски се потврдува како еден од столбовите на македонската национална самосвест. На 22 мај 2026 година се навршија 16 години од неговото заминување од овој свет. Оваа годишнина е пригода за ново вдахновување со неговите поетски аманети до македонскиот народ, кому тој му го посвети својот живот и својата поезија, со која се извиши во блескавите врвови на македонската книжевност и култура. Овој великан на македонскиот национален идентитет, на македонската духовност, им остави на Македонците творештво и и вонвременски посланија, кои моќно извираат од него. Со ова Гане се впишува во колективната македонска меморија и како еден од поетско-духовните и национални светилници за македонската сегашност и иднина.
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top