Пишува: Свето Тоевски
Анри Барбис е еден од најпознатите европски интелектуалци од времето меѓу двете светски војни, како дел од големата низа француски и европски интелектуалци, кои јавно говореле и пишувале за македонското прашање, за постоењето на македонскиот народ и за македонскиот јазик. Барбис ги искажува своите погледи особено во контекст на политичката состојба на Балканот по Првата светска војна, поделбата на Македонија и репресиите врз македонското население во Егејска и Вардарска Македонија. Зошто Анри Барбис имал такви ставови за македонскиот народ? Тој бил познат пацифист и левичарски интелектуалец, автор на романот „Оган“ („Le Feu“), по кој станал светски познат. Барбис жестоко се спротивставувал на националното угнетување, асимилацијата и репресиите врз националните малцинства. Во меѓувоениот период активно се интересирал за Балканот и сметал дека македонското население е жртва на поделбата на Македонија меѓу Грција, Србија и Бугарија.
Исклучително историско значење на ставовите на Барбис
Анри Барбис, големиот пријател на македонскиот народ, е роден на 17 мај 1873 година во Париз, а починал на 30 август 1935 година во Москва. Неговото промакедонско дело одекнало силно во неговото време во срцето на Европа и во Балканот. Не само како француски писател и интелектуалец туку и како општественик Барбис се залагал силно за заштита на македонското население од тероризирање. Како член на Комунистичката партија на Франција (1923) бил претседател на Светскиот комитет против фашизмот и војната и претседател на Комитетот за одбрана на жртвите од белиот терор на Балканот, со седиште во Париз. Меѓу другото, учествувал во анкетата за теророт од ванчомихајловистите врз недолжното македонско население и заедно со други интелектуалци испратил протестна телеграма до бугарската влада во 1925 година. Во својата книга „Џелатите. Во Балканот: бел терор (еден ужасен политички процес“), објавена во 1926 година во Париз, го осудил теророт на бугарската влада на Александар Цанков во пиринскиот дел на Македонија.
Барбис бил поврзан и имал контакти со левичарски кругови околу списанието „Балканска федерација“, каде што често се застапувало правото на самоопределување на народите на Балканот. Во тие кругови, македонското прашање се претставувало како нерешено национално прашање. Ставовите на Анри Барбис се реакција на асимилаторските политики: во неговите текстови има силна критика кон политиките на негирањето на македонскиот идентитет, особено и во егејскиот дел на Македонија. Тој сметал дека е неправедно народ со свој јазик, локална култура и историски континуитет да нема право на сопствено име и национално признавање. Историското значење на неговите ставови е исклучително, бидејќи се изнесени од познат западноевропски интелектуалец, но и со оглед на тоа што се изнесени многу пред официјалната кодификација на македонскиот литературен јазик во 1945 година. Ставовите на Барбис претставуваат пример и потврда на фактот дека во западноевропската интелектуална јавност постоеле автори што ги признавале Македонците како посебен народ.
Анри Барбис оставил големо книжевно и публицистичко дело. Некои од неговите најзначајни книги се книгата со поезијата од 1985 година „Оплакувачи“ („Pleureuses“), романот од 1903 година „Молители“ („Les Suppliants“), романот од 1908 година „Пекол“ („L’Enfer“), како и антивоениот роман за Првата светска војна „Оган“ („Le Feu“), со кој стекнал светска слава и ја освоил престижната и највисока француска книжевна награда „Гонкур“ („Prix Goncourt“).
Посебно го издвојуваме и неговиот „Манифест кон интелектуалците“ („Manifeste aux intellectuels“), кој е познат есеј и политички повик на Анри Барбис, објавен првично во 1927 година, а подоцна доживува повеќе изданија во 1929 и 1930 година. Тој ги повикува преку овој манифест писателите, уметниците и мислителите активно да се вклучат во општествените промени. Барбис ја нагласува општествената одговорност на интелектуалците: во есејот истакнува дека писателите и уметниците не смеат да бидат само пасивни набљудувачи или творци изолирани во својата уметност, туку оти мораат да преземат јасна општествена улога и да се борат за праведност.
Борбата на Анри Барбис за ширењето на вистината за Македонија среде Европа
Професорот по француски јазик и поранешен декан на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“, д-р Божидар Настев, во својата статија „Анри Барбис и Македонија“, истакнува дека Барбис во дваесеттите години на минатиот век не само што живо се интересирал за Македонија, како впрочем и за другите балкански земји, „туку и се ангажираше посебно да ja каже пред светот вистината за патилата што ги поднесуваше македонскиот народ од многубројните угнетувачи“. „Ставајќи ги во услуга на македонскиот народ и своето перо и големиот авторитет што тој го уживаше во светот како борец за правда, Анри Барбис го даде својот голем придонес во неговата борба за општествена и национална слобода. Затоа во него гледаме еден од оние слободоумни и смели духови на Франција, кои најмногу придонесоа оваа земја во очите на многу наши поколенија да значи симбол на слобода и напредок. Публицистичкото и книжевно дело на Барбис што се однесува на Македонија не било досега предмет на посебни осврти и останало до голема мера во сенка. Но не е без интерес да се знае што мислел големиот француски писател за нашата земја и со колку жар се залагал за остварување на правата на македонскиот народ.“ – ќе нагласи починатиот професор Настев во таа статија.