Атанас Кирјаков-Војводата, претседател на Градскиот комитет на ОМО „Илинден“ во Благоевград, во објава на Фејсбук ја илустрира положбата на Македонците во Пиринска Македонија.
„’Тука нема Македонци’
Пиринска Македонија – хроника на негиран идентитет
Благоевград, Сандански, Петрич, Гоце Делчев – тоа се градовите каде македонскиот идентитет во Бугарија живеел тивко, но бил набљудуван и често репресиран. За многу луѓе од Пиринскиот крај, да кажеш ‘Јас сум Македонец’ не е само прашање на културна припадност. Тоа е ризик.
‘Кажи дека си Бугарин и нема да имаш проблеми. Ти си паметен човек. Зошто ти е тоа?’.
Полицискиот службеник зборува мирно, но тонот не остава избор.
‘Само кажи дека си Бугарин. Потпиши тука. И оди си’.
Оваа сцена е дел од секојдневието на Македонците во Пиринска Македонија – покани, закани и проверки, документирани уште во архивите на Државната безбедност (ДС) и во сведоштвата на погодените семејства. Иако не се гледа на прв поглед, омразата е системска и методична.
Училиште: првиот час за страв
Во училницата наставниците велат: ‘Нема Македонци. Тоа е политичка измислица’.
Кога ученик ќе дигне рака и ќе каже: ‘Баба ми се определува како Македонка’, се слуша смеење и потсмев: ‘„Значи баба ти е во заблуда’.
Така се формира чувството за вина и страв – страв да се изразиш како Македонец.
Репресии по 1963 година
По 1963 г., кога официјално се објавува дека Македонци нема, идентитетот не исчезнува, но станува ‘опасен’. Луѓе се повикуваат во регионалните управи на МВР и на ДС. Многумина се враќаат претепани, други потпишуваат декларации дека се Бугари за да ја зачуваат работата и да ги заштитат семејствата.
‘Имаш деца. Мисли за нив’, велат властите.
Ова не е совет, туку закана.
Книги и печатени материјали на македонски јазик се конфискуваат. Песни и обичаи се чуваат само дома, тивко, зад затворени врати.
По 1989 г.: демократија, но притисокот останува
По политичките промени, многумина очекуваа промена. Создавањето на ОМО ‘Илинден’ во Сандански во 1990 г. е обид за заштита на културните права. Следат судски постапки, забрани и полициски проверки.
Меѓу 1999 и 2011 г., Европскиот суд за човекови права ја осудува Бугарија по предмети поврзани со организацијата, но на локално ниво условите за Македонците речиси не се подобруваат.
‘Од горе не се задоволни од тебе’, вели директорот во општинска структура.
‘Не е лично. Едноставно… нема да го продолжиме договорот’.
Откази, одбивање за работа и јавни потсмеви се секојдневие за оние кои се самоопределуваат како Македонци.
Семејството под притисок
Притисокот допира и до семејството. Во Сандански, во почетокот на 2000-тите, жена е повикана ‘на разговор’:
‘Мажот ти си навлекува непријатности. Помисли за децата’.
Жените се принудуваат на развод. Родителите се закануваат дека децата ‘нема да учат’ или ‘ќе имаат проблеми’. Многу семејства се прекршуваат, не затоа што го одрекуваат идентитетот туку затоа што сакаат децата да имаат нормален живот.
Вандализам и терор од ‘непознати извршители’
Прозорци на домови на македонски активисти се кршат.
Излози на македонски клубови – разбиени.
Книги и материјали – конфискувани.
Жалбите често завршуваат со формулацијата: ‘Извршителот не е утврден’.
Ова не е случајна омраза – ова е дозволена омраза, поддржана од општествената средина.
По 2020 г.: притисокот се нормализира
По ветото на Бугарија врз преговорите на Македонија со ЕУ, јазикот на омразата станува официјално прифатлив. Во општеството, Македонците се претставуваат како ‘измислени’, ‘неблагодарни’ или ‘непријатели’. Активисти пријавуваат засилен притисок и закани во Благоевград и Сандански.
Емиграцијата како единствен излез
Многу семејства ја напуштаат земјата – Германија, Швајцарија, Италија. Не поради економија, туку за да можат децата да зборуваат слободно и да пораснат без страв.
‘Сакам децата ми да бидат слободни’, велат тие.
Заклучок
Македонскиот идентитет во Бугарија не е насочен против државата. Таа е насочена кон бришење, страв и одбивање да бидеме признати како луѓе.
Сè додека ‘Јас сум Македонец’ се перципира како провокација, Пиринска Македонија ќе продолжи да раѓа емигранти, а не граѓани.
И ќе продолжува да ги повторува зборовите на властите од 1963 г.:
‘Тука нема Македонци’.
Само што ние сè уште сме тука“, вели македонскито активист во Бугарија.