Дописникот на Франфуртер Алгемајне Цајтунг за источна Европа и еден од најдобрите познавачи на проширувањето на ЕУ, Михаел Мартенс, за Франфуртер Алгемајне Цајтунг ја анализира дебатата за влез на кандидатите во Унијата без право на вето.
Мартенс коментира дека за пристапување во ЕУ без право на вето за нови членки по претседателот на Србија Александар Вучиќ, премиерот на Албанија Еди Рама реагирал и германскиот пратеник од Зелените, Антон Хофрајтер кој е претседател на Комитетот за прашања на ЕУ во Бундестагот.
Од владејачката партија на Германија, ЦДУ, во Бундестагот, Мартенс го контактирал и Давид Прајзенданц, кој е известувач на неговата парламентарна група за прашања поврзани со проширувањето на ЕУ кој сакал да придонесе во дебатата.
Осврнувајќи се на нефункционалноста на сегашната политика за проширување на ЕУ, Прајзенданц вели дека дебатата за алтернативите на полноправното членство (како опција за пристапување без вето) „се движи во вистинската насока“.
Тој се залага за постепени чекори:
„Мора да се оддалечиме од чисто црно-бело размислување и логиката „внатре или надвор“. Ова или – или го држи Западен Балкан пред прагот на ЕУ повеќе од 20 години. Со оглед на влијанието на Русија и Кина во регионот, тоа во меѓувреме стана геополитички ризично.“
Затоа, според Прајзенданц, е потребен фазен пристап:
„Секој што ги исполнува клучните реформски барања треба да се интегрира чекор по чекор – почнувајќи со пристап до единствениот пазар“. Сепак, за Србија ова прашање не е на дневен ред, додава Прајзенданц.
„Пристапувањето во ЕУ – во која било форма – зависи од доследното исполнување на основните критериуми за пристапување“. Дури и членството без вето би значело „дека се спроведени централни реформски чекори, особено во областа на владеењето на правото и независното судство“.
„Но, токму тука гледаме назадувања во Србија. Неодамна усвоената судска реформа ја ослабува независноста на судството во Србија. Претседателот Вучиќ со тоа ја оддалечува својата земја од ЕУ“, вели политичарот од ЦДУ.
„Додека овој курс не се корегира, Србија нема основа за каква било сериозна перспектива за пристапување – со или без вето“, заклучува Прајзенданц.
Министерот за надворешни работи на Босна, Елмедин Конаковиќ, кој се смета за многу прагматичен политичар, исто така позитивно се изјасни за идејата за членство без вето.
Кога на прес-конференција беше прашан за неговото мислење за идејата, Конаковиќ ја нарече „феноменална”.
„На 8 јули 2023 година, пред речиси две и пол години, реков дека дури и не ни требаат права на глас ако 🇪🇺 нè пушти“, рече Елмедин #Конаковиќ, министер за надворешни работи на 🇧🇦, кога беше прашан за статијата на FAZ од @Michael Martens за можното отстапување на правата на вето за новите 🇪🇺 членови.
Конаковиќ објасни дека „правото на вето е важно и се согласувам со тој концепт ако тоа не го одредува нашиот конечен статус“.
Тој додаде дека „🇧🇦 ова му е потребно првенствено од економски причини. Повеќе од 70 проценти од нашиот извоз оди во 🇪🇺. Тоа е единствениот начин оваа земја економски да напредува.“
Тој заклучи: „Тоа е феноменална работа. Тоа значи многу за сите нас. Привлекува инвестиции, ги зголемува платите и животниот стандард, ги задржува младите луѓе во 🇧🇦 и обезбедува многу повеќе средства за сите проблеми.“
Тој исто така истакна дека „го разбира тоа што Црна Гора е понапред во процесот“, но додаде: „Дури и Рама ме изненади кога рече дека е за. Тоа покажува дека овие лидери се разумни.“
„Тоа значи многу за сите нас; привлекува инвестиции, ги зголемува платите и условите за живот, ги задржува младите луѓе во БиХ
Ова е нешто што ѝ е потребно на оваа земја, и ако се фокусираме на тоа, сè ќе стане полесно и поубаво. Апсолутно сум „за“, рече Конаковиќ.
Фактот дека Еди Рама (и Вучиќ, кого Конаковиќ не го спомена по име) ја поддржаа идејата за членство дури и без вето, покажа, рече тој, „дека овие лидери се паметни/имаат разум“.
Еден од претходниците на Конаковиќ, поранешниот министер за надворешни работи Игор Црнадак (денес повеќе не е политички влијателен), изрази слично мислење: „Проширувањето на ЕУ без право на вето во првата фаза е одлична идеја“.
„Идејата за членство без право на вето покажува креативност и решителност да се обезбеди проширувањето – што е многу важно, бидејќи многу проевропски сили во регионот почнаа да чувствуваат замор поради впечатокот кај јавноста дека ова никогаш нема да се случи.“
Идејата за прием на нови држави само без право на вето има за цел да ги реши резервите на некои земји-членки.
Емануел Макрон со години предупредува дека приемот на нови членки со право на вето би ризикувал траен застој во донесувањето одлуки во ЕУ:
Шефот на македонскиот владин кабинет Христијан Мицкоски изјави за F.A.Z.: „Официјално, македонскиот владин кабинет никогаш не добил предлог што би значел членство без право на вето“. Затоа не сакаше да дава проценки што би можеле да се сметаат за прерани.
Сепак, она што беше сигурно беше „дека македонскиот државен систем е предолго стојат пред портите на ЕУ – со многу исполнети критериуми, но со горчливо чувство на пат кон ЕУ кој е неправедно оспорен“, рече Мицкоски.
ФАЦ на темата дава неколку заклучни забелешки:
1. Живите реакции што ги предизвика извештајот за пристапување во ЕУ без вето во регионот веројатно се и показател за длабокото разочарување од конвенционалната реторика за проширување што ја негува ЕУ или некои од нејзините земји-членки.
2. Во дебатата за алтернативите на полноправното членство во ЕУ, работите често се мешаат. Членството без вето во ЕУ, членството во единствениот пазар (но не и во ЕУ) и постепената интеграција често се мешаат. Но, тоа се различни концепти со различни последици.
3. Особено често недоразбирање се однесува на единствениот пазар. Тоа НЕ е само зона на слободна трговија заснована исклучиво на економски критериуми на која секоја држава може да се приклучи без оглед на нивото на нејзината демократија и владеење на правото. Напротив:
Предусловите за членство во европскиот единствен пазар се политички. Исто како и во случај на полноправно членство, Копенхашките критериуми мора целосно да бидат исполнети – не само нивната економска компонента („функционална пазарна економија“), туку и политичката аспекти:
Без политичкиот дел од Копенхашките критериуми (стабилност на институциите, демократија, владеење на правото, човекови права, заштита на малцинствата) членството во Единствениот пазар е невозможно.
Затоа Норвешка е членка, додека Белорусија не може да биде, дури и да сакаше.
Дали државите од Западен Балкан (или кои) ги исполнуваат условите за прием во единствениот пазар или за членство во ЕУ без вето, останува да се види. Исто така, останува да се види дали овие алтернативи воопшто ќе бидат прифатени од постојните членки.
Да, идејата за пристапување кон Единствениот пазар или членство без вето може сепак да пропадне.
Но, едно е сигурно: Сегашното проширување, заглавено во ќорсокак од 2013 година, веќе пропадна, стои во анализата на ФАЦ.
Поврзана вест
Македонија не добила понуда за членство во ЕУ без право на вето