Во последните години, менталното здравје на младите станува тема од сè поголема важност, но и алармантна реалност. Истражувањата укажуваат дека значителен процент од младите во Македонија се соочуваат со депресија, анксиозност и осаменост, додека пристапот до психолошка поддршка е сè уште ограничен и недоволно системски поддржан.
Социјалните мрежи, академскиот притисок, економската несигурност и недостигот на безбеден простор за изразување се само дел од факторите што ја влошуваат психичката благосостојба. И покрај постоењето на стратегии и закони, нивната реална примена во институциите е слаба. Психолозите во училиштата се недостапни, младите често се срамат да побараат помош, а темата ментално здравје сè уште се третира како табу.
Невротските, стрес-поврзаните и соматоформните растројства се најзастапени во амбулантската психијатриска грижа во Македонија, сочинувајќи повеќе од 60% од сите евидентирани случаи. Веднаш зад нив се растројствата на расположението со 13,6%, а потоа следи шизофренијата со 6,3%.
Според податоците од најновиот извештај на Институтот за јавно здравје, објавен по повод Светскиот ден на менталното здравје, 10 октомври, младите претставуваат особено чувствителна група. Истражувањата по ковид-пандемијата откриваат дека секој трет адолесцент пријавува симптоми на анксиозност или депресија, што укажува на сериозно и долготрајно влијание на кризата врз нивната психолошка состојба.
Зголемена анксиозност кај населението по ковид: бројки кои загрижуваат. Истражувањата спроведени по ковид-19 пандемијата покажуваат алармантни податоци – повеќе од една третина од возрасното население изјавило дека чувствува зголемен стрес, анксиозност или несигурност, а секој четврти пријавил симптоми на депресија.
Најпогодени се жените, лицата со хронични болести и оние кои изгубиле близок или работа. Дополнително, нарушени се секојдневните навики – сон, исхрана и физичка активност – што уште повеќе ја нарушува психолошката стабилност.
Во последната деценија, во Македонија се евидентираат околу 6.000 болнички случаи годишно поврзани со ментални и бихевиорални растројства. Најчести дијагнози се шизофренијата (26,9%) и растројствата од употреба на психоактивни супстанции (24,2%). Иако сериозните нарушувања се застапени во болничките услови, во амбулантските услуги и натаму доминираат полесни, но многу почести состојби поврзани со стрес, анксиозност и расположение.
- „Најчести дијагнози се шизофренијата и сродните растројства (26,9%), како и растројствата предизвикани од употреба на психоактивни супстанции (24,2%). Во амбулантските услуги доминираат невротските, стрес-поврзани и соматоформни растројства, кои сочинуваат над 60% од сите случаи, следени од растројствата на расположението (13,6%) и шизофренијата (6,3%)“, стои во последниот извештај на ИЈЗ.
Ограничен пристап до ментално-здравствени услуги e хроничен проблем. Иако бројките алармираат, пристапот до услуги за ментално здравје во Македонија останува недоволен – особено во руралните средини. Дел од здравствените установи се соочуваат со недостиг на стручен кадар, инфраструктурни проблеми и нерамномерна распределба на ресурси.
Институтот за јавно здравје предупредува дека е потребно системско јакнење на менталното здравје преку развој на мобилни тимови, онлајн психолошка поддршка и вклучување на менталното здравје во сите јавни политики, особено во образованието, трудот и социјалната заштита.
- „За унапредување на менталното здравје на национално ниво, потребно е јакнење на превенцијата, развивање мобилни тимови и услуги за ментално здравје на далечина (онлајн психолошка поддршка), како и вклучување на менталното здравје во сите јавни политики, од образованието и трудот до социјалната и младинската заштита. Клучен приоритет е зголемувањето на буџетските вложувања во оваа област, насочени кон превенција, континуирана едукација на здравствените и социјалните работници и намалување на стигмата и дискриминацијата преку јавни кампањи што ја промовираат важноста на грижата за менталното здравје и позитивните примери на закрепнување“, стои во објавата на ИЈЗ.
Младите се најранлива група, неопходна поддршка во училиштата. Истражувањата покажуваат дека младите, особено адолесцентите, се меѓу најпогодените од психолошките последици на пандемијата. Речиси секој трет тинејџер пријавил симптоми на депресија или анксиозност, што укажува на потребата од системска психолошка поддршка во училиштата и младинските институции.
Во извештајот се нагласува потребата од зајакнување на стручните служби во образовните установи, со вклучување на психолози, педагози и социјални работници. Дополнително, се препорачува имплементација на програми за ментално здравје кои ќе им помогнат на учениците да развијат здрави механизми за справување со стрес и емоционални предизвици.