Стотици Канаѓани се собраа во тивок камп и кафуле покрај патот во Алберта за да разговараат за идејата за создавање сопствена земја. Беше 1 јули и на прв поглед собирот наликуваше на прослава на Денот на Канада – со жива музика, панаѓур и скара. Но, никаде немаше канадски знамиња.
Наместо тоа, луѓето беа облечени во знамиња на Алберта, мавтајќи со транспаренти на кои пишуваше „готово е“ и носејќи капи „Трамп 2024“ и MAGA – „Направете ја Алберта повторно голема“. Собирот се одржува во кафулето Whistle Stop, кое стана симбол на отпор кон пандемиските мерки, а кое поранешниот премиер на Алберта, Џејсон Кени, го нарекува „нулта точка“ за сепаратистичкото движење.
Додека остатокот од Канада го слави својот роденден, овие луѓе размислуваат да си заминат. Некогаш сметани за маргинална група, сепаратистите од Алберта сега се во центарот на една од најважните политички дебати во земјата. Во октомври, гласачите во богатата со нафта и жестоко конзервативна покраина ќе одлучат дали да започнат правен процес за отцепување од Канада.
Меѓу застапниците на независноста е Сенди Мур, баба на четири деца, која признава дека нејзините ставови делумно биле под влијание на теориите на заговор преку интернет. Таа вели дека се приклучила на движењето за да ги заштити своите внуци од глобалните елити и нивниот наводен план за „нов светски поредок“. Таа не му верува на канадскиот премиер Марк Карни, но му верува на Доналд Трамп. „Постојано размислував: Трамп е единствениот што може да нè спаси“, вели таа.
Мур не е единствениот што верува во теориите на заговор, иако не сите сепаратисти ги делат таквите ставови. Нетрпеливоста против федералната влада во Отава, Алберта, има долга историја, но нов импулс му е даден на движењето од Трамп и сè повеќе затегнатите односи меѓу САД и Канада.
Сепаратистите се особено незадоволни од конфликтите на Карни со Трамп и влошувањето на односите со јужниот сосед. Некои од нив веруваат дека мандатот на Трамп би можел да ја олесни независноста на Алберта бидејќи САД би биле подготвен купувач за нејзината нафта и гас.
Канадскиот премиер Марк Карни и американскиот претседател Доналд Трамп. Фото: EPA
Групата „Проект за просперитет на Алберта“ дури се обидува да добие заем од американската влада од 500 милијарди канадски долари за да финансира „безболно заминување“ од Канада. Претставници на групата патуваа во Вашингтон три пати, а коосновачот Џефри Рат тврди дека се сретнале со „многу високи“ функционери кои ги пренеле своите информации до Белата куќа. Не е потврдено со кого точно разговарале.
Многу сепаратисти чувствуваат и културна блискост со САД. Додека некои се спротивставуваат на идејата на Трамп Канада да стане 51-ва држава на САД, други не ја отфрлаат. „Ми се допаѓа слободата и пониските даноци“, вели Кејси Филипс од Едмонтон.
Премиерот Карни и неговата влада се трудат да ги убедат жителите на Алберта дека им е подобро во Канада. Карни и премиерката на Алберта, Даниел Смит, промовираат нов договор за извоз на нафта, надевајќи се дека економските концесии би можеле да го намалат сепаратистичкото расположение.
Сепак, сепаратистите имаат причина да веруваат дека би можеле да најдат сојузник во Вашингтон. Во јануари, американскиот секретар за финансии, Скот Бесент, ја нарече Алберта „природен партнер за САД“ и ги истакна нејзините големи природни ресурси. Зборувајќи за сепаратистичкото движење, тој рече: „Луѓето сакаат суверенитет. Тие сакаат она што го имаат САД“.
Стејт департментот беше повнимателен. Неговиот портпарол рече дека американските претставници редовно се среќаваат со разни претставници, но нагласи дека гласањето е одлука за жителите на Алберта.
Конфликтот на Алберта со Отава не започна со Трамп или Карни. Негодувањето се пренесува низ генерации и се базира на верувањето дека федералната влада ја игнорира, експлоатира или едноставно не ја разбира покраината.
…
Корените на модерното сепаратистичко движење датираат од 1980-тите, кога владата на Пјер Елиот Трудо ја воведе Националната енергетска програма. Таа ги зголеми даноците за нафтените компании и извозот на нафта и пренасочи голем дел од приходите од Алберта кон Отава. Програмата беше укината по пет години, но политичките последици се задржаа со децении.
Дополнително на фрустрацијата е и системот за фискално изедначување на Канада, кој ги прераспределува даночните приходи на посиромашните покраини. Алберта, една од најбогатите покраини, никогаш не добила такви плаќања, што доведе до јавен негод кај некои