Заедничките воени удари на Соединетите Американски Држави и Израел врз Иран, започнати во саботата (28 февруари 2026), предизвикаа драматична ескалација на Блискиот Исток и сериозни нарушувања во глобалното снабдување со енергија. Иранската револуционерна гарда (ИРГК) де факто го затвори Ормускиот теснец, клучната поморска артерија низ која минуваат околу 20–21% од светската трговија со нафта и значителен дел од течниот природен гас (LNG).
Според извештаи од Европската поморска мисија Aspides и Reuters, бродовите во теснецот добиваат предупредувачки VHF-пораки од ИРГК дека „премин не е дозволен“ и дека „ниеден брод не смее да помине“. Иако Техеран официјално не објави целосно затворање, сообраќајот драстично опадна – платформата MarineTraffic покажува намалување од околу 70% во движењето на бродовите, а повеќе трговски и контейнерски бродови извршиле U-поврат или застанале во Персискиот Залив. Јапонските, европските и други големи превозници (вклучително Hapag-Lloyd) објавија суспензија на транзитот низ теснецот, цитирајќи „официјално затворање“ или „екстремно безбедносни ризици“.
Последните информации укажуваат и на директни напади врз бродови:
- Танкер под знаме на Палау е погоден близу Оман (во теснецот или во близина), со повредени четири членови на екипажот (според извештаи од Оман и UKMTO).
- Напади со дронови и ракети се пријавени врз пристаништа во регионот (вклучително Jebel Ali и Duqm), а Хутите (поддржани од Иран) најавија нови напади врз бродови во Црвеното Море и Аденскиот Залив.
- Нема официјални извештаи за масовни кинетички напади директно во теснецот од ИРГК, но претходните закани и радиопораки ефективно го парализираа сообраќајот.
Цените на нафтата реагираа остро: Барелот WTI скокна на околу 67 долари (пораст од 5 долари во последен месец), додека Brent се приближува кон 80 долари според проценките на Barclays и Eurasia Group. Аналитичарите предупредуваат дека долготрајно ограничување или целосно затворање може да ги удвои цените (до 120+ долари по барел во првите денови), особено ако се прошири кон Саудиска Арабија или други заливски производители.
Кина, која увезува околу 90% од иранскиот извоз (1,5 милиони барели дневно), се соочува со најголем ризик, додека Европа и САД се потпираат на резерви, но цените на горивата ќе растат брзо. Американскиот претседател Доналд Трамп се соочува со критики од демократите, кои велат дека ескалацијата ќе ги зголеми трошоците за живот пред изборите за Конгресот во 2026 година. Конгресменката Роса ДеЛауро предупреди дека „наместо решавање на кризата со цените, администрацијата ризикува нова енергетска нестабилност“.
Историски паралели (како нападот врз саудиските рафинерии во 2019 година) покажуваат дека краткорочни прекини можат да предизвикаат големи скокови, но долгорочно – ако дојде до пад на режимот во Техеран – Иранските огромни резерви (четврти во светот) би можеле да го зголемат производството. Сепак, транзициите (Ирак 2003, Либија 2011) често носат хаос и саботажи.
Глобалниот пазар засега има „амортизер“ од резерви во САД, Саудиска Арабија и Русија, но секој нареден потег – особено ако теснецот остане затворен – ќе предизвика драматични последици за цените на горивата ширум светот, вклучително и во Европа и Македонија. Ситуацијата се развива во реално време – пазарите и владите го следат со страв.
BREAKING:
🇮🇷🇺🇸🇮🇱 Palau-flagged oil tanker Skylight on fire
Near the Strait of Hormuz after it was attacked pic.twitter.com/WDlBMz6cCo
— Megatron (@Megatron_ron) March 1, 2026