Од сабота, 6 јуни повеќе од 14.500 ученици во Македонија влегуваат во завршната проверка на знаењето. Според податоците на Државниот испитен центар, годинава се пријавени вкупно 14.587 кандидати: 12.184 за државна матура, 2.276 за државна стручна матура и 127 за државна уметничка матура. Тоа е првата важна разлика. Матурата веќе не е една единствена врата низ која сите мора да поминат на ист начин. Во согласност со измените на Законот за средното образование, учениците полагаат три типа матурски испит – државна, државна стручна и државна уметничка матура. На хартија, тоа е поправеден модел. Во практика, ќе се види токму сега: кога тестовите, просторите, надзорот и роковите ќе се сретнат со реални училишта, реални ученици и реален притисок.
Гимназијалците полагаат само државна матура и годинава се пријавени 5.713 кандидати. Од 8.629 кандидати од стручните училишта, 6.353 избрале државна матура, а 2.276 државна стручна матура. Од уметничките училишта, пак, од 245 кандидати, 118 се пријавиле за државна матура, а 127 за државна уметничка матура.
Суштинската новина не е само во називите на матурските испити, туку во тоа што тестовите не треба да бидат исти за сите ученици како досега. Годинашната матура ќе се одвива според нова концепција: за стручното и уметничкото образование има изменети испитни програми, додека за гимназиското образование остануваат истите испитни програми.
Ова е важен чекор, затоа што со години во образованието се зборуваше за различни профили, а на крајот често се мереше со ист аршин. Ако ученик од стручно училиште има поинаков фонд на часови, поинаква програма и поинаква образовна траекторија, тогаш и испитот мора да го препознае тоа. Во спротивно, матурата не проверува знаење, туку способност за преживување во туѓ модел.
Директорката на Државниот испитен центар, Даниела Јовчевска-Михајловска, изјави дека подготовките се одвиваат според утврдената динамика, а целта е сите ученици да имаат еднакви услови и фер полагање. ДИЦ наведува дека за секој тип матура се подготвени посебни испитни програми и тестови, засновани на наставните програми што учениците ги следеле во текот на четиригодишното образование.
На 6. јуни, со почеток во 9 часот, се полага изборниот екстерен предмет. Кандидатите за државна матура ќе полагаат странски јазик – англиски, француски, германски, руски или италијански – или математика. Кандидатите за државна стручна матура ќе полагаат англиски јазик или математика, а кандидатите за државна уметничка матура ќе избираат меѓу англиски јазик и историја.
Задолжителниот екстерен испит по мајчин јазик и литература ќе се полага во два термина: учениците пријавени за државна матура ќе полагаат на 11 јуни, а кандидатите за државна стручна и државна уметничка матура на 12 јуни, исто така од 9 часот.
Бројките кажуваат и нешто за јазичната слика на матурата. За англиски јазик се пријавени 13.208 кандидати, за математика 1.173, а за историја 38 кандидати од уметничката матура. Од другите странски јазици, кои се опција за државната матура, 52 ученици избрале германски, 20 француски, седум руски и двајца италијански јазик.
Кај мајчините јазици, македонски јазик и литература ќе полагаат 9.810 ученици, албански јазик и литература 4.199, турски јазик и литература 360, а српски јазик и литература пет кандидати. Тоа е сув податок само на прв поглед. Во него се гледа реалната повеќејазичност на училиштата, но и тежината на матурата како заедничка државна процедура во различни образовни и јазични средини.
Втора година на ред дел од матурантите ќе полагаат во амфитеатри, предавални, читалници, фискултурни сали и други поголеми простории. Според ДИЦ, училиштата што немаат соодветни просторни услови побарале помош за обезбедување локации, додека останатите ќе организираат полагање во сопствени спортски сали, холови и аули.
Ова не е само логистичка мерка. Таа е директен одговор на проблемот со препишувањето и користењето мобилни телефони. Ланското искуство со големи простории покажало значително намалување на препишувањето и користењето смартфони, а годинава секој матурант повторно ќе треба да го остави телефонот во кутија пред влез во просторијата за полагање.