Германската парламентарна група на Социјалдемократската партија (СПД) во партиски документ од 22 септември 2026 година предлага радикален пристап кон следното проширување на Европската Унија. Според нив, иднината на ЕУ зависи од тоа дали ќе прими нови членови, но истовремено ќе стане поспособна за дејствување, подемократска и попосветена на владеењето на правото.
Документот со наслов „За трансформативно проширување на Европската Унија“ нагласува дека следното проширување мора да се заснова на иновативен договор за пристапување. Новите членки нема да добијат право на вето. Тие ќе мораат да прифатат посилно заштита на демократијата и владеењето на правото.
Најдоцна по десет години овие нови правила ќе се применуваат и на постојните членки. Така ЕУ не само што ќе се прошири, туку и ќе се трансформира.
СПД посочува дека ескалацијата на војната против Украина во 2022 година повторно ја стави прашањето за проширувањето високо на европската агенда. Прием на нови членови од 2028 година изгледа возможен. Партијата се обврзува на целта во наредните години да се примат дополнителни држави. Проширувањето го сметаат за геополитичка неопходност што ги унапредува мирот, безбедноста и напредокот на континентот. Основа за пристапување и понатаму остануваат копенхагенските критериуми.
Документот идентификува две нерешени прашања:
1. Како ЕУ, која веќе сега е делумно блокирана, ќе остане способна за дејствување кога ќе има 30 и повеќе членки? Одлуките се носат премногу бавно поради постојаната закана од вето.
2. Како да се обезбеди дека членките ќе ја задржат достигнатата подготвеност, особено во поглед на европските основни вредности?
Искуствата со Полска под Качински и Унгарија под Орбан покажуваат дека демократијата и владеењето на правото не се автоматски трајно заштитени.
СПД предлага реформите да се спроведат преку членот 49 од Договорот за ЕУ, кој дозволува во договорот за пристапување да се регулираат и потребните прилагодувања на договорите. Ова треба да се направи веќе при пристапувањето на следниот кандидат, бидејќи тој договор ќе послужи како модел за сите наредни проширувања.
Клучните предлози се новите членки да немаат можност за вето а нивното противречење да не го спречува донесувањето на одлука што бара едногласност. Оваа нееднаквост би била привремена.
Европскиот совет на секои две години одлучува дали укинувањето на ветото да се прошири и на постојните членки.
Првпат одлучува едногласно, потоа со квалификувано мнозинство, просто мнозинство и обратна квалификувана.
Најдоцна по десет години едногласноста се укинува за сите, а одлуките генерално се носат со квалификувано мнозинство (со одредени исклучоци).
Квалификуваното мнозинство се редефинира: и двата прага се поставуваат на 60 % (наместо досегашните 55 % од државите што претставуваат најмалку 65 % од населението).
Посилна заштита на основните вредности преку членот 7: превентивни мерки со двотретинско мнозинство, санкции со четирипеттинско. Истиот преоден механизам важи и тука.
Според СПД, овој пристап им овозможува на сегашните лидери да се обврзат на долгорочната европска одговорност, додека последиците ќе ги носат нивните наследници. Партијата предупредува дека без вакви реформи ЕУ ризикува да остане блокирана и да стане играчка на други сили или да биде уништена одвнатре од недемократски и авторитарни сили.
Позицискиот документ јасно ја одразува позицијата на парламентарната група на SPD за потребата од длабоки реформи паралелно со проширувањето.