Нови земји би можеле да се присоединат кон Европската унија без целосни права да гласаат, што би можело да придонесе лидери како унгарскиот премиер Виктор Орбан да бидат поотворени за идејата Украина да стане дел од блокот, пишува „Политико“.
Предлогот за промена на правилата за членство во ЕУ е во рана фаза на разгледување и ќе треба да биде одобрен од сите сегашни земји-членки, забележува „Политико“, цитирајќи тројца европски дипломати и официјално лице на ЕУ запознаено со дискусиите. Идејата е новите членки да добијат целосни права откако ЕУ ќе го преразгледа својот начин на функционирање за да им се отежне на одделни земји да ставаат вето врз политиките на Унијата.
Тоа е најновиот обид на проевропските влади да го оживеат процесот на проширување, кој во моментов е блокиран од Будимпешта и од неколку други главни градови поради стравувања дека тој може да доведе до несакана конкуренција на локалните пазари или да ја компромитира безбедноста. Европската комисија, скандинавските и балтичките држави, како и змејите од Централна Европа, традиционално се благонаклонети кон проширувањето.
ЕУ го претвори проширувањето во стратегиски приоритет на фонот на експанзионистичката програма на рускиот претседатл Владимир Путин, но и покрај напорите за зголемување на бројот на членките од сегашните 27 на 30 во текот на следната деценија ги откриваат внатрешните поделби во Унијата.
„Идните членки треба да бидат задолжени да се откажат од своето право на вето додека не бидат спроведени клучни институционални реформи, како што е воведувањето квалификувано мнозинство при гласањето во повеќето области на политиката“, изјави Антон Хофрајтер, претседател на Комисијата за европски прашање на германскиот Бундестаг. „Проширувањето не треба да биде забавувано од одделни држави-членки на ЕУ, кои ги блокираат реформите“.
Иницијативата ќе им овозможи на земјите што во моментов се на патот кон членство, како Украина, Молдавија и Црна Гора, да користат многу од предностите на членството во ЕУ, но без право на вето – нешто што владите на ЕУ секогаш го ценеле како најдоброто средство за осуетување на политиките на ЕУ што не им се допаѓаат.
Идејата зад предлогот – кој неофицијално се разгледува меѓу земјите од ЕУ и Комисијата, според истите дипломати и официјални лица – е дека примањето нови земји, кои немаат право на вето барем во почетокот на нивното членство, ќе им дозволи да се присоединат при пофлексибилни услови, без да се наложува преразгледување на основните договори на ЕУ, кое неколку влади го сметаат за невозможно.
Пред ова лидерите на ЕУ инсистираа дека таквата преработка е неопходна пред блокот да може да прими нови членки како Украина, потцртувајќи го ризикот од зголемување на блокираните ситуации во Брисел. Обидите да се надмине правото на вето и за сегашните членки на ЕУ, меѓутоа, наидоа на силен отпор не само од Унгарија, туку и од Франција и од Холандија.
Планот за присоединување нови членки без целосно право на глас би „гарантирал дека ќе останеме способни да дејствуваме дури и во проширена ЕУ“, изјави Хофрајтер. „Од дискусиите со претставници на државите од Западен Балкан добивам јасни сигнали дека овој пристап се смета за конструктивен и одржлив“.
Барањето нови членки да не бидат примени додека ЕУ не си го реформира начинот на функционирање ризикува да доведе до „забавување на проширувањето преку задната врата“, рече тој.
Притисокот се совпаѓа со зголеменото незадоволство во земјите-кандидатки од Источна Европа и Западен Балкан, кои спровеле длабоки внатрешни реформи, но години по своето кандидирање не се поблиску до членството. Во случајот со Црна Гора преговорите за зачленување во ЕУ почнаа во 2012 година.
„Последната земја која влезе во ЕУ беше Хрватска пред повеќе од 10 години, а во меѓувреме Обединетото Кралство зја напушти“, изјави црногорскиот претседател Јаков Милатовиќ во интервју за „Политико“. „Затоа сметам дека сега е моментот да се оживее процесот, а исто така и да се оживее малку идејата за ЕУ како клуб сè уште има привлечна сила“.
Претходно овој месец земјите од ЕУ го отфрлија обидот на претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, да продолжи со проширувањето, додава „Политико“.
Лидерите на земјите од Западен Балкан – Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Македонија и Србија – ќе се сретнат со европските лидери в среда во Лондон на средбата на врвот во рамките на иницијативата „Берлински процес“, фокусирана врз забрзувањето на интеграцијата меѓу овие нации како увертира на проширувањето на ЕУ.