Следната недела во Вашингтон ќе се одржи пролетното заседание на Меѓународниот монетарен фонд и Светска банка, каде главна тема ќе бидат економските последици од војната на Блискиот Исток – особено растот на инфлацијата и притисоците врз цените на енергенсите. Министрите за финансии и гувернерите на централните банки ќе дискутираат како новата геополитичка криза влијае врз глобалните економски текови. Според најавите, фокусот ќе биде ставен на забрзаното поскапување и ризиците од нов инфлаторен бран, кој веќе се чувствува на светските пазари.
Актуелниот конфликт се оценува како трет голем економски шок во последните години, по пандемијата со COVID-19 и војната во Украина. Овој нов удар дополнително ја зголемува неизвесноста и ги засилува инфлаторните притисоци, особено преку растот на цените на нафтата и гасот.
Од Меѓународниот монетарен фонд и Светска банка веќе сигнализираа дека ќе ги ревидираат надолу прогнозите за економски раст, но и нагоре очекувањата за инфлацијата. Новите проценки покажуваат дека глобалната инфлација во 2026 година би можела да достигне 4,9 проценти, наместо претходно проектираните 3 проценти. Во понеповолен сценарио, таа може да се искачи и до 6,7 проценти.
Во исто време, прогнозите за економски раст се намалуваат. Наместо очекуваните 4 проценти, сега се предвидува раст од околу 3,65 проценти, со ризик да падне и на 2,6 проценти доколку конфликтот продолжи.
Најголем удар од инфлациските движења се очекува да претрпат економиите во развој, кои се особено чувствителни на ценовните шокови кај енергенсите и на прекините во синџирите на снабдување. Зголемените трошоци за увоз на енергија директно се прелеваат во повисоки цени за граѓаните и компаниите.
Експертите предупредуваат дека комбинацијата од геополитички ризици, скапи енергенси и нестабилни пазари може да значи подолг период на покачена инфлација. Тоа ја става монетарната политика пред нов предизвик – како да се контролира растот на цените без дополнително да се успори економската активност.
Заклучокот што се наметнува е јасен: војната не влијае само на безбедноста, туку директно ја погодува и цената на животот – а инфлацијата повторно станува клучниот глобален економски проблем.
Во наредните месеци, централните банки би можеле да се најдат во особено неблагодарна позиција: од една страна, се закануваат поскапи енергенси и нови инфлаторни притисоци, а од друга страна, опасноста прекумерното затегнување на монетарната политика дополнително да ја ослаби веќе кревката побарувачка и да го забави економскиот раст.
Директорката на Меѓународниот монетарен фонд, Кристалина Георгиева, предупреди на ова, велејќи дека монетарните власти мора внимателно да го одмерат секој следен чекор, особено во околностите на зголемена неизвесност поради војната на Блискиот Исток.
Доколку американско-иранското примирје се одржи, а шокот во снабдувањето со нафта се покаже како краткотраен, централните банки би можеле да ги задржат каматните стапки на сегашните нивоа, додека инфлацијата во тој случај би се зајакнала само малку, изјави Георгиева пред годишните состаноци на ММФ и Светската банка во Вашингтон. Сепак, таа јасно посочи дека реакцијата на монетарните власти треба да биде мерена, а не автоматска.
- „Внимателно следете што се случува и фокусирајте се на реалната ситуација, бидејќи ако ја затегнете монетарната политика предвреме и непотребно, ќе го задушите економскиот раст“, рече Георгиева.
Според неа, централните банки треба да се спротивстават на желбата веднаш да одговорат на првиот знак на зголемување на инфлацијата со зголемување на каматните стапки. Причината е што, во сегашните околности, шокот во снабдувањето, предизвикан од зголемувањето на цените на енергијата и прекините во снабдувањето, лесно би можел да се прелее во послаба побарувачка.
Со други зборови, премногу суровиот одговор на инфлацијата би можел дополнително да ги ослаби економиите кои веќе се под притисок од повисоки трошоци и геополитичка нестабилност.
Војната на Блискиот Исток, која започна на 28 февруари, веќе сериозно го наруши глобалниот превоз и поттикна зголемување на цените на нафтата за околу 50 проценти. На почетокот на неделата, ММФ предупреди дека последиците ќе бидат повисоки цени и побавен економски раст, а сега дополнително нагласува дека времетраењето на конфликтот и обемот на штетата што ќе ја предизвика ќе играат клучна улога.
Георгиева истакна дека пазарите веќе сметаат на можноста за построга монетарна политика во водечките светски економии. Сепак, таа додаде дека очекувањата за инфлација на долг рок засега останале стабилни, што таа го смета за многу важен сигнал.
- „Се очекува инфлацијата да се забрза на краток рок, но очекувањата на подолг рок не се променети, а тоа е многу добро и многу важно“, рече таа.
Шефицата на ММФ се осврна и на фискалната политика, предупредувајќи дека владите мора да бидат внимателни да не ја комплицираат дополнително работата на централните банки со своите потези. Претставниците на ММФ, рече таа, веќе работат со поединечни влади на пакети за фискална поддршка кои треба да бидат привремени и јасно временски ограничени.
Во исто време, таа нагласи дека фискалната и монетарната политика не смеат да дејствуваат во спротивни насоки.
- „Додавањето стимулации финансирани од дефицитот во таа мешавина во овој момент би го зголемило притисокот врз монетарната политика“, предупреди Георгиева.
Таа живописно заклучи дека таков пристап би изгледал како возење „со едната нога на гаста, а другата на сопирачката“, што, како што рече, не е добар рецепт за стабилизирање на економијата.