Индексот БТИ го мери квалитетот на демократијата, економскиот развој и управувањето. Според него Албанија е најдобро рангирана земја во регионот во првата категорија, по што следат Македонија и Црна Гора.
„Демократијата продолжува да ја губи својата позиција “ – е централниот наод на Индексот за трансформација на Бертелсман Штифтунг за 2026 година.
Според Индексот, 56% од 137-те оценети земји се управувани автократски, вклучувајќи ја и Србија. Се наведува дека „владите во овие системи се сè порепресивни кон опозициските сили, медиумите и граѓанското општество“.
Кога станува збор за другите земји од Западен Балкан, тие се класифицирани или како „неисправни“ или „многу неисправни“ демократии.
Го мери квалитетот на демократијата („политичка трансформација“), економскиот развој („економска трансформација“) и управувањето („индекс на управување“), идентификувајќи ги и успесите и неуспесите во овие области. Резултатите се движат од 1 до 10 за секој критериум.
Албанија е најдобро рангирана во регионот за политичка трансформација
Според BTI 2026, Албанија е најдобро рангирана во регионот, бидејќи добила 7,70 за политичката трансформација (т.н. „дефектна демократија“), 7,11 за економската трансформација („напредна“) и 6,71 за управувањето („добро“).
Во извештајот се наведува дека во текот на периодот на преглед, Албанија го забрзала својот стремеж кон членство во ЕУ со отворање преговори за Кластер 1 (Основи) и Кластер 6 (Надворешни односи).
Сепак, се забележува дека „од почетокот на 2025 година се појавиле загрижувачки знаци во врска со иднината на реформите“.
„Тие вклучуваат неконзистентни судски пресуди во истраги од висок профил, стагнација во важни случаи споменати во претходните извештаи, недостаток на одговорност за членовите на судството за кои е утврдено дека поседуваат неоправдани средства и протекување на чувствителни истражни податоци до избрани политички и медиумски организации“, се забележува во документот.
Македонија доби 7,65 поени за политичката трансформација („дефектна демократија“), 7,18 за економската трансформација („напредна“) и 6,07 за управувањето („добро“).
„Управувањето беше обликувано од застојот во преговорите за пристапување кон ЕУ, кои останаа блокирани од нерешениот спор со Бугарија. Обвиненијата за корупција против поранешните владејачки елити продолжија да ја поткопуваат довербата во институциите“, се забележува во извештајот.
Црна Гора доби 7,40 поени за политичката трансформација („дефектна демократија“), 7,50 за економската трансформација („напредна“) и 5,90 за управувањето („добро“).
Според БТИ 2026, управувањето во Црна Гора се подобри преку задоцнети судски назначувања и антикорупциски реформи, овозможувајќи напредок во преговорите за пристапување кон ЕУ, меѓутоа, законодавните процедури честопати го ставаа настрана граѓанското општество, додека тензиите со Хрватска привремено ја попречуваа регионалната соработка и преговорите со ЕУ.
Според БТИ, Косово доби 6,90 поени за политичката трансформација („дефектна демократија“), 6,21 за економската трансформација („ограничена“) и 4,81 за управувањето („умерено“).
„Управувањето е сè повеќе обликувано од безбедносни тензии и затегнати меѓународни односи. Нерешениот дијалог со Србија, бојкотите од страна на косовските Срби и насилните инциденти на север ја ослабнаа социјалната интеграција и го одвлекоа вниманието на политиката. Асертивниот пристап на Косово кон северот ги оштети односите со ЕУ и САД, одложувајќи ја меѓународната интеграција и зајакнувајќи ја оспорената државност“, се наведува во извештајот.
Босна и Херцеговина „многу неисправна“ демократија, Србија „умерена автократија“
Босна и Херцеговина доби 5,95 поени за политичката трансформација („многу неисправна демократија“), 6,57 за економската трансформација („ограничена“) и 4,03 за управувањето („слабо“).
„Управувањето останува ограничено од вкоренетите мрежи на патронажа кај сите главни партии, ослабувајќи ја институционалната ефикасност и ограничувајќи ја имплементацијата на реформите. Сепак, подобрениот законодавен резултат, делумното исполнување на клучните приоритети на ЕУ и интензивираниот меѓународен ангажман придонесоа за отворање на преговорите за пристапување во ЕУ во март 2024 година“, се забележува во извештајот.
Конечно, Србија е најлошо рангирана во Западен Балкан, бидејќи доби 5,18 за политичката трансформација („умерена автократија“), 6,79 за економската трансформација („ограничена“) и 3,96 за управувањето („слабо“).
Извештајот нагласува дека во Србија, владеењето на правото и слободата на медиумите дополнително се намалија, додека политичката поларизација се интензивираше.
„Претседателот Александар Вучиќ и Српската напредна партија доминираат во политичкиот систем, ефикасно контролирајќи ја владата, парламентот и судството и покрај во голема мера церемонијалната уставна улога на претседателот. Манипулацијата на изборите од страна на режимот се интензивираше, што доведе до бојкот на опозицијата. Парламентарниот надзор е слаб бидејќи првенствено одобрува закони во согласност со волјата на претседателот, додека опозицијата останува фрагментирана и под постојан притисок“, се забележува во извештајот.
ОТИ 2026 додава дека во Србија граѓанското општество и независните медиуми се соочуваат со систематско вознемирување, вклучувајќи кампањи за клевета, стратешки тужби и надзор, додека масовните протести во 2024-2025 година беа делегитимизирани како напори за дестабилизација поддржани од странство.
Според ОТИ, „управувањето останува високо централизирано и персонализирано. Креирањето политики служи за политичка консолидација, а меѓународната соработка стагнира, со застој во пристапувањето кон ЕУ и економските врски со Кина кои добиваат на значење“.
„Нема политичка волја за гонење на корупцијата бидејќи културата на неказнивост преовладува во владата и јавната администрација“, се нагласува во извештајот.