Во деновите кога православните христијани со молитва и надеж го очекуваат Христовото воскресение, во охридско-струшкиот регион сè уште живее еден стар обичај длабоко вкоренет во духовната традиција.
На Велики четврток, за време на вечерната богослужба, храмовите покрај со големиот број верници се исполнуваат со шарени кошнички со вапсани јајца и парчиња облека. Убаво спакувани, секоја со свој препознатлив детал, ја надополнуваат и онака величествената атмосфера во црквите. Таму остануваат до Велики петок или Велика сабота, кога верниците ги земаат повторно дома. Се верува дека носат здравје, спасение и исцелување.
Зачуваноста на овој обичај токму во охридско-струшкиот регион, според отец Ристе Наумоски, парохиски свештеник во Враништа, може да се објасни преку континуитетот на силниот црковен и духовен живот поврзан со наследството на Охридската архиепископија. Како значаен духовен центар, овој простор низ вековите овозможил пренесување и зачувување на различни облици на народна побожност, кои во други делови постепено се изгубиле или се трансформирале.
– Оттука, овој обичај треба да се разбере како дел од живото предание на народот, каде што се преплетуваат литургиската свест, симболиката на празникот и локалниот културен идентитет. Иако не претставува формално пропишан елемент од богослужбениот поредок на Православната црква, тој има значајна улога во духовниот живот на верниците, сведочејќи за нивната желба за непосредно учество во тајната на Христовото воскресение, појаснува отец Наумоски.
Теолошката симболика, појасни, се продлабочува преку неговата временска поставеност. Оставањето на јајцата во храмот на Велики четврток – денот на Тајната вечера и нивното преземање на Велики петок – денот на Христовото страдање и распнување, создава симболична врска меѓу домашниот живот на верниците и централните настани од Христовата жртва.
– На тој начин, јајцата не се само обреден предмет, туку стануваат носители на духовно значење, „присутни“ во богослужбениот тек на најсветите денови од Страсната седмица, вели отец Ристе.
Традицијата, според свештениците, се темели на верувањето дека се што ќе се допре до крстот, на кој бил распнат Исус Христос е осветено. Така и јајцата што стојат на богослужбите се осветени, а нивните лушпи се фрлаат во езерските или речните води или се закопуваат во чиста почва. Се носат вечерта на Велики четврток, кога се изнесува крстот, симболизирајќи го моментот на Христовото страдање.
Традицијата со Велигденските јајца почнува од Велики четврток со вапсувањето на првото црвено јајце в зори.
– На Велики четврток пред изгрејсонце се вапсуваат првите велигденски јајца. Првото е за Господ, второто за куќата, третото за стоката и имотот и по едно за секој член од семејството. Пред изгрејсонце, така бојадисани, домаќинката ги става надвор во сито кое е покриено со црвена шамија да го фатат првите сончеви зраци, а потоа со првото јајце ги помазува децата од семејството три пати по лицето, изговарајќи: „Црвено, бело, дебело. Живо, здраво и весело!”, сподели Љупчо Милошески од Струшко.
Потоа, додава, во кошничка се ставаат вапсани јајца и по едно парче облека за секој член од семејството и се носат в црква да преноќат, а се земаат утредента, на Велики петок.
И денес, низ мирисот на темјан и тивките молитви, кошничките со јајца во храмовите сведочат за вековната традиција што се пренесува од поколение на поколение. Тие се симбол на надежта, животот и непрекинатата врска меѓу верата и традицијата.