Во извештај до Конгресот, Стејт департментот најавува нов пристап кон Западен Балкан – помалку интервенции, повеќе партнерства, економска соработка и безбедносна стабилност.
Соединетите Американски Држави ја напуштаат политиката на градење држави и интервенционизам во Западен Балкан и се свртуваат кон соработка, се наведува во извештајот на Стејт департментот до Конгресот за односите со Западен Балкан.
Извештајот го пренесуваме во целост:
Промовирањето на стабилноста и унапредувањето на економските интереси на САД во Западен Балкан ги прави Соединетите Држави побезбедни, посилни и попросперитетни. Администрацијата спроведува напредна политика во регионот која е фокусирана на проширување на партнерствата, спротивставување на заканите кои влијаат врз Соединетите Држави и регионалната стабилност, како и на зголемување на економската и трговската соработка. Малигните актери можат да ја искористат регионалната нестабилност на штета на интересите на САД. Инвестициите на САД во Западен Балкан во текот на изминатите неколку децении донесоа реални резултати, вклучително и цврсти и позитивни односи со сите шест земји: Албанија, Босна и Херцеговина (БиХ), Косово, Црна Гора, Македонија и Србија.
Стабилноста што ја поттикнаа напорите на САД помогна да се воспостави основа која поддржува поинаков вид на ангажман на САД. Ерата на градење нации предводена од САД помина. Политиката на САД во Западен Балкан не е за спас или реконструкција, туку за стабилност и заемно корисни партнерства. Администрацијата е фокусирана на зајакнување на локалните актери самите да ги решаваат сопствените предизвици, наместо да се овековечува прекумерната зависност од меѓународна интервенција или надзор. Соединетите Држави се подготвени да помогнат таму каде што нашата вклученост е посакувана и каде што ги унапредува интересите на САД.
Одржување на стабилноста
Примарниот столб на политиката на Администрацијата е одржување на стабилноста во регионот како предуслов за постигнување на другите цели. Соединетите Држави се фокусирани на развивање позитивни односи со сите актери во регионот. Од јануари, високи претставници на Стејт департментот („Стејт“) и на американската влада одржуваат силно темпо на состаноци со лидерите на сите шест земји. Администрацијата планира да одржи дијалози во 2026 година со Македонија и Србија.
Нерешените спорови и долготрајните поделби ја поткопуваат регионалната стабилност. Во БиХ, Соединетите Држави остануваат посветени на Дејтонскиот мировен договор и на суверенитетот и територијалниот интегритет на земјата. Во 2025 година, одлучната американска дипломатија помогна да се стави крај на најакутната криза во БиХ од конфликтот 1992-1995 година, притоа зачувувајќи ја правната кохезија и уставниот поредок на земјата. Администрацијата се стреми да ја консолидира оваа стабилност и ќе продолжи да ги охрабрува актерите во БиХ да избегнуваат дестабилизирачки акции и акции кои внесуваат раздор, а кои би ги поткопале можностите за унапредување на нашата заедничка економска агенда. Соединетите Држави продолжуваат да ги охрабруваат Србија и Косово да постигнат напредок во нормализацијата на односите, со цел да се дојде до траен договор прифатлив за двете страни.
Соединетите Држави ќе ги искористат активностите за безбедносна соработка, вклучувајќи заеднички вежби, обуки и советодавни програми, за да го унапредат споделувањето на товарот со европските партнери и сојузници. Интеграцијата на Албанија, Црна Гора и Македонија во НАТО ја направи Алијансата посилна. Администрацијата ќе продолжи да ги охрабрува земјите да ги модернизираат своите армии и да ги исполнат целите за способности на НАТО, вклучително и обврската за трошење на 5 проценти од БДП за одбрана, договорена на Самитот во Хаг. Администрацијата ќе ангажира мултилатерални платформи, како што е САД-Јадранската повелба (А5), за да ја поттикне регионалната соработка и локално водените решенија за регионалните безбедносни предизвици.
Вооружените сили на САД продолжуваат да учествуваат во силите на НАТО на Косово (КФОР), што е клучна компонента за обезбедување мирна и безбедна средина и слобода на движење во Косово. Администрацијата продолжува да ја поддржува транзицијата на мултиетничките Косовски безбедносни сили во професионални сили за територијална одбрана и да ја охрабрува БиХ да го зголеми својот буџет за одбрана за да придонесе за регионалната и глобалната безбедност. Косово и Албанија се земји-основачи на Одборот за мир и ќе ѝ се придружат на БиХ како придонесувачи во Меѓународните сили за стабилизација на Газа, нагласувајќи ја транзицијата на регионот од потрошувач во давател на безбедност. Администрацијата ќе продолжи да ја проширува безбедносната и одбранбената соработка со Србија на начини кои ги унапредуваат интересите на САД.
Економска и трговска соработка
Вториот столб на политиката на Администрацијата за Западен Балкан е натпреварот за американските комерцијални интереси во регион кој нуди економски можности. Со население од 18 милиони жители, регионот се наоѓа на главните транспортни коридори, поседува природни ресурси, растечки технолошки сектор и квалификувана работна сила. Во соработка со владите, Соединетите Држави ќе ги поттикнат локалните напори за подобрување на деловната средина, намалување на регулаторните препреки, зајакнување на спроведувањето на договорите и обезбедување транспарентни процеси за јавни набавки кои им одат во прилог на американските компании. Приоритет на Администрацијата е работа со партнерите за зајакнување на механизмите за проверка на инвестициите кои ја штитат критичната инфраструктура од предаторско странско преземање. За унапредување на овие цели, Стејт департментот ќе соработува со Министерството за трговија, Меѓународната корпорација за развојно финансирање, Експорт-импорт банката, Агенцијата за трговија и развој и други агенции, со цел да ги идентификува, развие и унапреди зделките што се од корист како за американските компании, така и за регионалните економии.
Пристапот до пазарот е темелен. Администрацијата е фокусирана на обезбедување фер, реципрочна трговија и елиминирање на бариерите за американските компании. Канцеларијата на американскиот трговски претставник преговара за договори за реципрочна трговија со Македонија и Србија. Февруарскиот рамковен договор со Македонија ќе им овозможи на американските извозници невиден пристап до тој пазар.
Регионот страда од инфраструктурен дефицит. Физичките транспортни мрежи заостануваат зад европските стандарди, што ги зголемува трошоците за бизнисите и ја ограничува интеграцијата на пазарот. Дигиталната инфраструктура претставува предизвик со нееднаква покриеност со брз широкопојасен интернет и недоволен капацитет за кибер-безбедност за заштита на растечките дигитални мрежи во регионот. Енергетската инфраструктура е застарена, неефикасна и понекогаш претерано зависна од руски увоз. Соединетите Држави ќе се стремат кон инвестиции во инфраструктурата во партнерство со американски компании.
Администрацијата ќе работи на тоа да им обезбеди на американските фирми можност да дадат значителен придонес во стратешките инфраструктурни коридори, вклучувајќи ги Јадранско-јонскиот коридор и Коридорот 8 од Јадранското до Црното Море. Соединетите Држави ќе ги поддржат регионалните форуми како што е Иницијативата Три мориња и ќе работат на проширување на билатералните договори, надоврзувајќи се на меѓувладиниот договор меѓу САД и Србија за енергетска инфраструктура од 2024 година. Меѓувладините договори им овозможуваат на американските компании поефикасно да се натпреваруваат за стратешки проекти во транспортот, информатичката и комуникациската технологија и одбранбената индустрија против противничките конкуренти и конкурентите со ниски стандарди.
Енергетската зависност од Русија останува стратешка ранливост во регионот. Диверзификацијата на енергетските снабдувања, вклучително и со изобилните американски енергетски извори, ја зголемува регионалната стабилност и просперитет. Американскиот течен природен гас, нуклеарната технологија (вклучувајќи ги и малите модуларни реактори) и обновливите извори на енергија нудат комерцијално атрактивни и геополитички сигурни алтернативи. Сите овие земји учествуваа на Трансатлантскиот самит за гасна безбедност во февруари. Србија и БиХ потпишаа заедничка изјава за инвестиции кои можат да го зголемат безбедното и сигурно снабдување со енергија на Европа.
Департментот активно ќе се ангажира за да го преточи регионалниот интерес во комерцијални зделки. Приоритетни проекти ги вклучуваат гасоводот Јужна интерконекција меѓу Хрватска и БиХ; предложениот гасен интерконектор Србија-Македонија; развојот на хидроенергијата во Албанија, БиХ, Македонија и Србија; надградби на термоцентралите на јаглен во Косово и проекти за гасификација на јаглен; како и дополнителни преносни кабли што ги поврзуваат мрежите на Западен Балкан со европските пазари. Ангажманот на американскиот приватен сектор во овие проекти ја унапредува целта на Администрацијата за елиминирање на несигурниот руски гас во регионот и го зајакнува пристапот на САД до пазарот.
Слабото владеење ги одвраќа инвестициите, ја нарушува конкуренцијата и е вектор за транснационален организиран криминал. Соединетите Држави имаат комерцијален и стратешки интерес да ги поддржат реформите кои создаваат предвидливи, транспарентни и со правила уредени деловни средини во кои американските компании напредуваат. Програмата за развој на трговското право (CLDP) продолжува да ги гради капацитетите на партнерите за подобрување на трговските судови, развој на закони за проверка на инвестициите и обезбедување дека правилата за јавни набавки овозможуваат еднакви услови за игра за американските компании. Бирото за меѓународна борба против наркотици и спроведување на законот (INL) соработува со органите за спроведување на законот и обвинителите во регионот за промовирање на доброто владеење и разбивање на транснационалните криминални организации со врски со незаконски активности во Соединетите Држави, вклучително и преку подобрување на ефикасноста и ефективноста на кривичните истраги и гонења.
Справување со заканите за САД и Западен Балкан
Малигно влијание: Кина и Русија активно се стремат да ја искористат нестабилноста, корупцијата и слабото управување во регионот. Одржувањето на стабилноста и проширувањето на комерцијалната соработка се моќни алатки за спротивставување на малигните влијанија во Западен Балкан. Москва ги поттикнува етничките поплаки, финансира дестабилизирачки актери и ги користи резервите на јаглеводороди за да изврши притисок врз политичарите и да ја ослаби јавната доверба во западните институции. Кина ја проширува својата мека моќ, а Пекинг користи трговија, државно поддржани заеми, поткуп, пропаганда и партнерства на ниво на елити за да го зголеми своето влијание, фокусирајќи се на области со ниска транспарентност и слабо управување. Кинеските компании често даваат најниски понуди на јавните набавки, за подоцна да откријат надминување на трошоците и одложувања на проектите кои во голема мера ги зголемуваат реалните трошоци. Фокусот на Администрацијата на регионалната стабилност и комерцијалниот ангажман е најтрајната одбрана од двата облика на мешање. Земјите со растечки економии и транспарентни институции се далеку помалку подложни на манипулации.
Организираните криминални групи од Западен Балкан претставуваат директна закана за националната безбедност на САД и за американската татковина. Криминалните мрежи од Западен Балкан имаат воспоставено врски кои ги зајакнуваат и збогатуваат нарко-картелите лоцирани во Западната Хемисфера, кои се означени како странски терористички организации, а кои за возврат шверцуваат нелегални наркотици и помагаат илегална имиграција во Соединетите Држави. Оваа Администрација ќе ги наруши и разбие овие мрежи каде и да дејствуваат, како што беше демонстрирано во 2025 година со санкционирањето на повеќе државјани од Западен Балкан поврзани со картели кои дејствуваат во Западната Хемисфера, а кои се означени како странски терористички организации. Програмите на INL имаат за приоритет партнерство со локалните актери со цел да се разбијат транснационалните криминални организации, да се прекинат нелегалните текови на дрога насочени кон САД и да се сузбијат соодветното перење пари и нелегалните финансиски текови.
Стратегија за користење на фондови
Администрацијата ги насочува ресурсите кон активности кои носат јасни, докажливи придобивки за американските интереси, давајќи им приоритет на краткорочните, мерливи резултати пред долгорочното и неограничено градење на институциите. Програмите за комерцијален ангажман ќе стават акцент на олеснување на зделките, пристапот до пазарот и реформите во инвестициската клима – активности кои носат директен профит за американските компании. Програмите за спроведување на законот даваат приоритет на операциите против организираните криминални групи, кибер-криминалот, перењето пари и безбедноста на границите. Ресурсите за јавна дипломатија ги поддржуваат меѓучовечките врски, образовната размена и пренесувањето на вредноста на американската комерцијална понуда до регионалната публика, бизнис заедниците и владите. Администрацијата продолжува да се ангажира во програми кои промовираат контрола на вооружувањето и го засилуваат императивот за префрлање на товарот, кој го поддржува безбедносниот ангажман на САД низ регионот, вклучително и намалување и ублажување на оружјето, деминирање, меѓународно воено образование и обука, како и мировни операции.