Филмот „Жолти писма“ (Yellow Letters) на германско-турскиот режисер Илкер Чатак ја освои „Златната мечка“ за најдобар филм на 76. издание на Берлински меѓународен филмски фестивал – Берлинале.
Сребрената мечка – големата награда на жирито ја доби „Спасение“ (Salvation) на Емир Алпер, додека наградата на жирито ѝ припадна на „Кралица на морето“ (Queen at Sea) на Ленс Хамер.
За најдобра главна улога беше наградена Сандра Хилер за историската драма „Ружа“ (Rose), а наградите за споредна улога ги освоија Ана Калдер-Маршал и Том Кортни за „Кралица на морето“. Сребрената мечка за режија му припадна на Грант Ги за „Сите го сакаат Бил Еванс“ (Everybody Digs Bill Evans), а за сценарио беше наградена Женевјев Дилуд де Сел за „Нина Роза“ (Nina Roza).
Во програмата „Перспективи“ главната награда ја освои „Хроники од опсадата“ (Chronicles From the Siege) на Абдалах Алхатиб, додека во програмата „Генерација“ – која ги опфаќа секциите „Генерација Кплус“ и „Генерација 14плус“, посветени на филмови за деца и млади – се истакнаа „Светот на Гугу“ (Gugu’s World) на Алан Дебертон и „Тажни девојки“ (Sad Girlz) на Фернанда Товар. Директорката на фестивалот, Триша Татл, порача дека силните изјави и дебати се дел од демократската култура, нагласувајќи дека емоционално набиеното издание е доказ дека и фестивалот и кинематографијата ја извршуваат својата општествена улога.
Церемонијата на доделување награди за 76-тото Берлинале се трансформираше во отворено политичка сцена, бидејќи режисер по режисер го искористија вниманието за да ја осудат она што го нарекоа израелска агресија на Блискиот Исток и да повикаат на „слободна Палестина“.
На церемонијата, што се одржа во Берлин, жирито за натпреварот во 2026 година, предводено од германскиот режисер Вим Вендерс, ги додели Златните и Сребрените мечки на фестивалот во услови на континуирана контроверзност што го следи овогодинешното Берлинале од денот на неговото отворање.
Иако натпреварувачката програма беше широко оценета како една од најсилните во последниве години – со повеќе наслови што заработија критички пофалби и малку директни промашувања – немаше јасни фаворити пред финалната вечер. Наместо тоа, политиката повторно беше во центарот на вниманието.
И покрај напорите на раководството на фестивалот да го задржи фокусот на киното, Берлинале во 2026 година е дефинирано подеднакво од бесот на социјалните медиуми и геополитичката дебата, како и од самите филмови. Режисерите и талентите постојано одговараа на прашања за Газа, американскиот претседател Доналд Трамп и подемот на крајно десничарските движења низ Европа.
Самиот Вендерс стана цел на онлајн реакции на почетокот на фестивалот откако рече дека филмските работници „мора да се држат подалеку од политиката“, забелешка што широко се толкуваше како повик за неутралност. Критичарите тврдеа дека коментарот е во спротивност и со моментот и со сопствениот политички ангажиран опус на Вендерс.
Отворајќи ја церемонијата на доделување награди, директорката на Берлинале, Триша Татл, директно се осврна на тензиите. Таа го опиша овогодинешниот фестивал како „чувствуван суров и скршен“, при што многу посетители пристигнаа во Берлин „со тага, гнев и итност за светот што се случува надвор од кино ѕидовите“.
„Таа тага, таа лутина и таа итност се реални и припаѓаат на нашата заедница. Ве слушаме“, рече Татл, признавајќи дека фестивалот бил „јавно оспорен“ во текот на изминатите 10 дена. „Не секогаш се чувствуваше добро, но е добро затоа што значи дека Берлинале е важно за луѓето“.
Таа додаде дека фестивалот мора да препознае дека „живее во поларизиран момент“, каде што „критиката и искажувањето на глас се дел од демократијата, како и несогласувањето“, ветувајќи дека Берлиналето ќе продолжи да ја поздравува дебатата. „Ако оваа година беше емотивно набиена, тоа не е неуспех на Берлиналето и киното. Тоа е Берлиналето што си ја врши работата и киното што си ја врши работата“, рече Татл.
Но, додека се доделуваа наградите, сцената стана платформа за остри политички изјави. Либанската режисерка Мари-Роуз Оста, примајќи ја Златната мечка за најдобар краток филм за „Некогаш дете“, ги осуди израелските бомбардирања во нејзината родна земја и она што го опиша како „колапс на меѓународното право“ во регионот.
„Всушност, децата во Газа, во цела Палестина и во мојот Либан немаат суперсили што ќе ги заштитат од израелските бомби“, рече таа. „Ниедно дете не треба да има суперсили за да преживее геноцид овластен со право на вето и колапс на меѓународното право… Ако оваа Златна мечка значи нешто, нека значи дека либанските и палестинските деца не се предмет на преговори“, рече таа, предизвикувајќи постојан аплауз од делови од публиката.
Другите победници и презентери ги повторија сличните чувства. Абдала Алхатиб, добитник на наградата за најдобар документарец за „Хроники од опсада“, донесе палестинско знаме на сцената и ја критикуваше германската влада за она што го нарече нејзино „соучество“ во израелскиот „геноцид“ во Газа. Тој го заврши својот страствен говор со повик за „ослободување на Палестина од сега до крајот на светот!“
Во еден момент, водителката на шоуто, луксембуршката актерка Дезире Носбуш, стана визуелно емотивна додека се обидуваше да ја смири публиката, барајќи од оние што викаа во поддршка на критиките кон Израел и германската влада да останат почитувани. Таа им потсети на публиката и на гледачите што гледаат дома, дека личните ставови на уметниците изразени на сцената не мора да ги одразуваат оние на Берлиналето, кое добива значителна поддршка од германската влада.
Претходно вечерта, сирискиот режисер Амир Факер Елдин, претседател на жирито за кратки филмови на Берлиналето, се обиде да ја преформулира дебатата, тврдејќи дека уметниците „мора да инсистираат на комплексност“ и да се спротивстават на тоа да бидат сведени на полемички позиции.
„Фестивалскиот простор не треба да функционира како парламентарен подиум“, рече тој. „Некои уметници зборуваат преку своите изјави, што е во ред. Други зборуваат преку долгиот лак на нивната работа, како вие, господине Вендерс. И двајцата уметници можат и мора да коегзистираат.“
Вендерс, кој во голема мера молчеше од почетната контроверзност, се осврна на прашањата пред да ги објави победниците на натпреварот, велејќи дека постои „вештачко несовпаѓање“ помеѓу оние што го критикуваат Берлиналето и…организаторите и членовите на жирито на фестивалот. „Повеќето од нас ви аплаудираат“, рече тој.