Сцени од раскошни станови во Киев, од кои еден има златен тоалет, слики од спортски торби полни со пари и аудио снимки од службеници кои наводно дискутираат за стратегии за перење пари ги шокираа Украинците минатата недела.
Администрацијата на претседателот Володимир Зеленски се најде во средината на најголемиот корупциски скандал откако тој дојде на власт, дестабилизирајќи го раководството на земјата во клучен момент од војната, пишува Фајненшл тајмс.
Високи украински службеници се обвинети за примање мито во проекти за одбрана на енергетски централи, во време кога Украинците живеат со секојдневни ограничувања на електричната енергија.
Истражителите објавија мноштво докази, во кои се тврди дека службениците земале мито за градежни проекти насочени кон заштита на електраните од руски ракетни напади.
Овие откритија предизвикаа бран јавен гнев, а наслови како оној на порталот Украинска правда – „Како пријателите на претседателот ја ограбија земјата во време на војна“ – го сумираа гневот на јавноста.
НАБУ вршела претрес на имот на партнер на Зеленски кој избегал од Украина
Националното биро за борба против корупцијата (NABU) претходно оваа недела објави дека, во соработка со Специјалното обвинителство за борба против корупцијата (SAPO), спровело повеќе од 70 претреси и уапсило пет лица.
Според истражителите, службеници и претприемачи ги принудиле добавувачите на државната нуклеарна компанија „Енергоатом“ да платат мито во износ од 10 до 15 проценти од вредноста на секој договор.
Исходот од оваа 15-месечна истрага, за време на која беа собрани повеќе од 1.000 часа прислушувани разговори, ја разбесни Украина.
Овој скандал следеше по обидот на Зеленски и неговите соработници да ги неутрализираат независните агенции за борба против корупцијата ова лето, додека истрагата се приближуваше кон внатрешниот круг на претседателот.
Сепак, по масовните протести и притисокот од западните партнери, тие мораа да се откажат од таа идеја.
Соочен со нови докази, Зеленски беше принуден да го промени својот пристап за да ја заштити сопствената позиција.
Во среда, на 13 ноември, тој побара оставки од министерот за правда Герман Галушченко и министерката за енергетика Свјетлана Хринчук, кои потоа беа разрешени од Советот за национална безбедност.
Неговиот одговор многумина го оценија како бавен и слаб.
Тој го даде својот прв коментар за обвинувањата дури во понеделник вечер, на 11 ноември, а барањето за оставки дојде дури во вторник, откако премиерката Јулија Свјриденко веќе го суспендираше Галушченко.
„Привремена суспензија, дури ни разрешување… дали тоа би била реакција на претседател кој навистина не знае ништо?“, коментираше истакнатиот активист за борба против корупцијата Виталиј Шабунин.
После тоа, Зеленски ги разреши министрите и воведе санкции против вклучените претприемачи.
Во центарот на аферата е Тимур Миндич, пријател на Зеленски и поранешен деловен партнер, кого истражителите го опишуваат како „коорганизатор“ на шемата. Тие наведуваат дека околу 100 милиони долари нелегални средства поминале низ неговата канцеларија.
„Тој го контролираше работењето на таканаречената „перална“, каде што се переа криминално стекнати средства“, објави НАБУ. Миндич, сопственик на компанијата Квартал 95, која беше ко-основана од Зеленски, добил дојава и избегал од Украина само неколку часа пред рацијата.
Друг близок пријател и сојузник на Зеленски, поранешниот вицепремиер Олексиј Чернишов, е обвинет за примање 1,2 милиони долари и 100.000 евра во готово. Тој, како и Галушченко, негира вина.
Министерката за енергетика Хринчук, наводно не е директно вклучена во случајот.
„Сега Зеленски се држи настрана од луѓето вклучени во случајот и особено се обидува да избегне поврзаност со Миндич“, рече политикологот од Киев Володимир Фесенко.
Иако скандалот ја тресе владата, некои го гледаат како доказ за напредок.
Сојузниците на претседателот и некои активисти истакнуваат дека фактот што НАБУ може да истражува високи функционери, дури и во војна, ја покажува отпорноста на институциите воспоставени по Мајдан во 2014 година.
Советникот на шефот на претседателската канцеларија, Михајло Подољак, напиша дека ситуацијата „убедливо ја покажува трансформацијата на Украина“, додека амбасадорката на ЕУ, Катарина Матернова, рече дека истрагата „е силен сигнал дека украинските независни институции функционираат“.
Сепак, активистите предупредуваат на огромниот притисок со кој се соочуваат независните агенции.
Дарија Каленјук, извршна директорка на Центарот за антикорупциски акции, ја нарече истрагата успешна приказна, но со важна забелешка:
„Тоа е приказна што може да биде позитивна, но само ако Зеленски застане на страната на Набу и Сапа, и на народот на Украина“.
Како пример за притисок, се наведува случајот со детективот на НАБУ, Руслан Махамедрасулов, кој истражуваше корупција во Енергоатом, и кој беше уапсен во јули од безбедносната служба на СБУ под, како што тврдат активистите, политички мотивирани обвиненија.
Политичката криза за време на војната е опасна за Украина.
Опозициската партија Европска солидарност, предводена од поранешниот претседател Петро Порошенко, го повтори барањето за формирање технократска „влада на единство“, но се воздржа од барање за оставка на Зеленски.
„Сè уште сме во војна“, рече сојузникот на Порошенко, Ростислав Павленко.
Политичкиот коментатор Серхиј Фурса предупреди на ризиците:
„Не можеме да дозволиме украинскиот претседател, украинската влада, да ги изгуби остатоците од својот легитимитет за време на војната. Во спротивно, ризикуваме да ја изгубиме државата.“
Аналитичарите веруваат дека новите откритија би можеле дополнително да го дестабилизираат претседателот, особено откако обвинителот на САПО изјави на суд дека поранешниот министер за одбрана Рустем Умеров, близок до Зеленски, можеби бил „под влијание“ на Миндич.
„Мислам дека во овој момент и општеството и политичката класа разбираат дека политичката криза би била премногу опасна“, рече аналитичарот Фесенко, но исто така заклучи:
„Многу зависи од следните чекори на истрагата, ако се појават нови информации што го вклучуваат Зеленски или кабинетот на претседателот… тогаш, секако, тоа ќе биде нова рунда.“ Индекс.хр