Ескалацијата на конфликтот меѓу Израел и Соединетите Американски Држави, од една страна, и Иран, од друга, повторно ги стави во центарот на вниманието глобалните енергетски текови и безбедноста на Ормускиот Теснец.
Овој тесен морски премин, низ кој поминува околу една петтина од светската потрошувачка на нафта, стана жариште на загриженост по неодамнешните напади врз танкери и значителното отежнување на сообраќајот во неговата близина.
Во најновиот развој, Иран официјално го затвори Ормускиот Теснец. Висок функционер на Револуционерната гарда (IRGC) изјави дека теснецот е „целосно затворен“ и дека секој брод што се обиде да помине ќе биде запален.
Оваа одлука дојде како одговор на воените удари врз Иран, а според извештаите, сообраќајот низ теснецот практично престана – големите превозници како Maersk и Hapag-Lloyd ги суспендираа своите транзити, стотици танкери се заглавени или се вратија, а поморскиот сообраќај се сведе на минимум поради заканите и кинетичките ризици.
Цената на суровата нафта од типот Брент забележа остар скок од околу 10 отсто и денеска надмина 82 долари по барел, откако во петокот заврши на околу 72 долари, а пред еден месец изнесуваше само 66 долари.
Аналитичарите предупредуваат дека со целосното затворање на теснецот, цените би можеле брзо да ја надминат границата од 100 долари по барел, па дури и повисоко, што би предизвикало нов глобален инфлаторен бран и сериозни економски потреси.
Ормускиот Теснец претставува стратешко грло што го поврзува Персискиот Залив со Оманскиот Залив, лоциран меѓу Иран, од една страна, и Обединетите Арапски Емирати и Оман, од друга. Најширок е околу 50 километри на влезот и излезот, а во најтесниот дел се стеснува на околу 33 километри.
Низ него се транспортира нафта не само од Иран, туку и од Саудиска Арабија, Ирак, Кувајт, Катар и Обединетите Арапски Емирати. Со затворањето, сообраќајот драстично опадна, а експертите велат дека иако нема физичка блокада во секој момент, заканите, нападите и ризиците го прават теснецот де факто недостапен.
Доколку затворањето продолжи подолго, тоа би предизвикало сериозни нарушувања во глобалните синџири на снабдување и недостиг на нафта на пазарот, што неизбежно би довело до повисоки цени.
Алтернативните патишта можат да апсорбираат само околу 3,5 милиони барели дневно, што е помалку од 15 отсто од вообичаената количина што минува низ теснецот.
Како одговор на ситуацијата, осум членки на ОПЕК+ најавија мало зголемување на производството од април за 206.000 барели дневно, но експертите сметаат дека оваа мерка би била сосема недоволна во услови на целосна блокада.
Ситуацијата има силен психолошки ефект врз берзите, каде шпекулациите брзо ја зголемуваат цената дури и без реален недостиг. Експертите истакнуваат дека иако засега нема целосен физички колапс, стравот и неизвесноста доминираат.
Ако ескалацијата продолжи, светот би можел да се соочи со нов инфлаторен шок, раст на каматните стапки и ризик од економско забавување или дури рецесија, особено поради високата глобална задолженост.