Во услови на ескалација на конфликтот меѓу Иран, Соединетите Американски Држави и Израел, Ормутскиот теснец – тесниот пролаз низ кој поминува околу 20–21% од светската нафта и значителен дел од течниот природен гас – се претвори во потенцијално најопасното морско подрачје на планетата.
Иако светот зборува за ракетни напади, воздушни удари и поморски блокади, војните експерти и аналитичари се согласуваат дека вистинската закана што може да го парализира глобалниот енергетски пазар е морското минирање.
Иран поседува една од најголемите и најразновидни арсенали на морски мини во светот – проценки велат дека Те-херан има меѓу 5.000 и 6.000 мини од различни типови: контактни, магнетни, акустични, притискни, па дури и модерни „паметни“ мини што можат да се активираат преку далечинско управување или да препознаваат специфични бродови.
Овие оружја се евтини (една мина чини од неколку илјади до десетици илјади долари), лесни за поставување (преку мали бродови, подморници, па дури и трговски бродови), речиси невозможни за целосно откривање во плитките води на теснецот и – најважно – апсолутно катастрофални кога ќе експлодираат под трупот на супертанкер.
Една единствена мина може да го оштети или потопи танкер од 300.000 тони, да предизвика огромен пожар, излевање нафта и блокада на теснецот во траење од денови, па дури и недели.
Во 1980-тите, за време на „Војната на танкерите“, Иран постави стотици мини во Персискиот Залив, а САД изгубија неколку бродови (вклучително и фрегатата „Самуел Б. Робертс“ во 1988 година, која беше сериозно оштетена од една иранска мина).
Денес, со напредокот на технологијата, иранските мини се уште поопасни – некои модели можат да се „заспани“ со месеци и да се активираат по команда, што ги прави речиси невозможни за целосно расчистување.
Во актуелниот конфликт, иранските Револуционерни гарди (IRGC) веќе повеќе пати најавија дека ќе користат „асиметрични средства“ ако теснецот биде целосно блокиран или ако се нападнат иранските нафтени инсталации.
Аналитичари од вашингтонскиот Центар за стратешки и меѓународни студии (CSIS) и британскиот Royal United Services Institute (RUSI) предупредуваат дека дури и ограничено минирање – дури и 50–100 мини – би било доволно да се создаде психолошка и економска паника: осигурителните компании би престанале да ги покриваат танкерите, бродовите би престанале да пловат, а цените на нафтата би скокнале за десетици долари за барел во рок од неколку часа.
Американската морнарица и сојузниците од коалицијата веќе го зајакнаа патролирањето со миноловци и беспилотни подводни возила, но експертите велат дека во услови на активни борби, целосно расчистување на Ормутскиот теснец е речиси невозможно без огромни ресурси и време.
Дури и ако Иран постави мини само на една страна од теснецот, бродовите би биле принудени да пловат во ирански води – што би значело уште поголем ризик од директни напади.
Додека светот ги следи ракетните размени и воздушните удари, морските мини остануваат тивката, невидлива закана што може да го промени текот на целиот конфликт – и да ја парализира глобалната економија без ниту еден истрел од топ.
Во војна каде што секој ден се мери во милијарди долари изгубена нафта, најопасното оружје е токму она што никогаш нема да го видите на површината.