Во време кога младите секојдневно се среќаваат со различни лажни вести, културни искуства, вредности, информации и влијанија, улогата на наставникот, едукаторот и младинскиот работник станува многу поширока од едноставно пренесување знаење. Една од значајните перспективи е токму потребата едукаторот сè повеќе да ја презема улогата на фасилитатор на дијалог и поврзување. Тоа значи да создаде средина во која младите нема само да слушаат предавање, туку ќе можат да зборуваат, да поставуваат прашања, да ги изразуваат своите ставови, да слушнат различна перспектива, да не се согласат – но со почит – и преку тој процес да учат едни од други.
Различноста како ресурс за учење
Работата со групи во кои учесниците доаѓаат со различни културни искуства, семејни приказни, вредности и начини на гледање на светот може да биде предизвик. Но токму тие разлики можат да станат и еден од највредните ресурси за учење.
Потребно е, сепак, да постои простор во кој различноста нема автоматски да доведе до поделби, туку ќе стане повод за љубопитност, разговор и подобро разбирање.
Тука улогата на едукаторот е клучна. Фасилитирањето ваков процес бара чувствителност, добра подготовка и способност да се препознае што се случува во групата. Едукаторот треба да забележи кој зборува, кој останува на страна, кои теми предизвикуваат силни реакции, кога е потребно да се постави дополнително прашање, а кога на групата ѝ е потребно време за размислување.
Не станува збор за тоа едукаторот да им каже на младите што треба да мислат, туку да им помогне да развијат способност како да размислуваат, како да слушаат, како да комуницираат со луѓе кои можеби размислуваат поинаку од нив и како да покажат почит кон различните ставови, искуства и перспективи, дури и кога не се согласуваат со нив.
Од првата реакција до рефлексија
Во секојдневната комуникација, особено во дигиталното опкружување, реакциите често се брзи. Став се формира за неколку секунди, коментар се пишува веднаш, а различното мислење лесно може да биде доживеано како напад. Затоа една од важните задачи на современиот едукатор е да им помогне на младите да направат мал, но значаен чекор – од автоматска реакција кон рефлексија. Наместо да биде личноста која треба да го знае „точниот одговор“, тој или таа го води процесот поттикнувајќи ги на саморефлексија:
Што всушност слушнав?
Зошто оваа тема кај мене предизвикува силна реакција?
Дали правилно го разбрав другиот?
Кое искуство можеби стои зад неговиот или нејзиниот став?
Можам ли да поставам прашање пред да донесам заклучок?
Токму ваквите моменти го претвораат разговорот во процес на учење.
Безбеден простор не значи простор без несогласување
Важна лекција за едукаторите е и дека создавањето безбеден простор не значи создавање средина во која сите мора да се согласуваат.
Напротив.
Добриот пристап на едукаторот и неговата способност да го контролира и одржи нивото при фасилитирање на дискусија им овозможува на луѓето да имаат различни мислења, но истовремено поставува јасни принципи: почитување, слушање, ненапаѓање на личноста, љубопитност и подготвеност сопствениот став да се преиспита.
Едукаторот во таков процес не ја отстранува секоја непријатност. Понекогаш токму од умерената непријатност – кога ќе слушнеме нешто што не сме го очекувале – започнува вистинското учење.
Неговата задача е да помогне разговорот да остане конструктивен и групата да премине од непосредна емоционална реакција кон подлабоко разбирање.
Компетенција што станува сè поважна
Затоа материјалите создадени преку Building Community Links имаат вредност што оди подалеку од самите проектни активности. Тие можат да бидат практична поддршка за наставници, тренери и младински работници кои сакаат да применуваат партиципативни методи, да работат со различни групи и да отвораат социјални и интеркултурни теми на начин што ги вклучува учесниците.
Во исто време, тие го отвораат и прашањето за професионалниот развој на самите едукатори. Денес повеќе не е доволно едукаторот само добро да ја познава темата што ја предава. Сè поважни стануваат способностите да води групен процес, да поставува добри прашања, да препознава групна динамика, да создава можности за учество и конструктивно да реагира кога ќе се појават спротивставени ставови. Токму затоа фасилитаторските компетенции постепено стануваат една од клучните професионални алатки на современиот едукатор.
„Градење на општествени врски“ – алатки за учење преку искуство
Ова е и една од основните идеи на Erasmus+ проектот Building Community Links – создавање можности младите да учат за заедницата, различноста, солидарноста и меѓусебното разбирање не само преку теорија, туку преку учество, дискусија, соработка и искуство. Проектот Building Community Links (бр. 2024-1-PL01-KA220-YOU-000256721) се реализира во периодот од 1 октомври 2024 до 30 септември 2026 година, во рамки на програмата Erasmus+, во секторот млади. Координатор на проектот е Fundacja Energia dla Europy од Полска, а партнерството го сочинуваат AUTPOST LIMITED од Ирска, ПОЗИТИВО Скопје од Македонија и FERI од Полска. Во текот на проектот беа развивани и тестирани пристапи и едукативни материјали што им овозможуваат на едукаторите и младинските работници да отвораат теми кои понекогаш не се едноставни за разговор: различност, припадност, солидарност, стереотипи, комуникација, заедништво и односот кон луѓето кои имаат поинакви искуства од нашите.
Повеќе за проектот ќе најдете на: www.feriplatform.org.pl
Заедницата се гради преку мали иницијативи
Можеби една од најважните пораки на проектот „Building Community Links“ е дека заедницата не се создава само преку големи иницијативи. Таа се создава и во мали ситуации: кога некој ќе добие простор да ја раскаже својата приказна, кога некој друг навистина ќе ја слушне, кога две различни мислења ќе останат во ист разговор без да се претворат во конфликт, или кога група луѓе ќе откријат дека и покрај разликите имаат нешто заедничко.
Во тие моменти едукаторот може да има исклучително значајна улога. Не како личност која ги има сите одговори, туку како некој што знае да го создаде просторот во кој луѓето можат да се сретнат, да разговараат и да започнат подобро да се разбираат. А во време кога многу комуникација се случува брзо, површно и преку екрани, можноста да се создаде вистинска релација и дијалог можеби е една од најважните образовни задачи што ги имаме.