Партијата на Македонците во Бугарија ОМО Илинден Пирин која што е забранета од бугарските власти објавува преглед на грчко – бугарската соработка околу Македонија.
Во прегледот може да се види координацијата и соработката меѓу двете земји околу негирањето на македонскиот идентитет.
Прегледот е хронолошки, го покрива периодот од 1990 до 2007 и дава одговори на многу се уште актуелни прашања:
▪️ 6 март 1990 година: За време на транзицијата кон демократија – пред изборите за Големото народно собрание и само неколку месеци по соборувањето на Тодор Живков – Деветтото народно собрание усвои декларација како одговор на југословенското барање за признавање на македонско малцинство. Во декларацијата се наведуваше дека не постојат „ниту историски, ниту правни, ниту какви било други основи“ за идентификување на македонско малцинство во Бугарија. Овој став го покажа институционалниот континуитет среде промената на режимот.
▪️ 1990 година: Група грчки граѓани кои се идентификувале како луѓе со „македонско етничко потекло“ и „македонска национална свест“ се обиделе да регистрираат културно здружение во Грција. На 9 август 1990 година, судот во Лерин (Флорина) ја одбил регистрацијата. Судот пресудил дека вистинската цел на организацијата била да ја промовира идејата дека „во Грција постои македонско малцинство“ – став што го оценил како спротивен на националниот интерес, а со тоа и на законот.
▪️ 1991 година: Во Грција, Апелациониот суд во Солун се обидел да даде историско образложение за истиот случај преку разгледување на историјата на Македонија, формирањето на Социјалистичка Република Македонија во рамките на Југославија, јазичното прашање и наводното југословенско влијание врз словенско-јазичното население во Северна Грција. Судот заклучил дека здружението било дел од обид за создавање меѓународно „македонско прашање“ и дека терминот „македонски“ се користел за да се доведе во прашање грчкиот карактер на Македонија и нејзиното население; на крајот, тој ги дефинирал Македонците како „етнолошки непостоечко славо-македонско малцинство“.
▪️ Во 1991 година, пред Комисијата за човекови права на ОН, југословенскиот претставник зборувал за македонски малцинства надвор од Југославија. Грчкиот претставник официјално одговорил дека во Грција не постои ниту југословенско, ниту македонско малцинство. https://digitallibrary.un.org/record/112985/files/E_CN.4_1991_SR.41-EN.pdf?utm
▪️ Во 1991 година, Социјалистичка Република Македонија се движеше кон независност. Перспективата се менуваше: од ситуација во која Белград го покренуваше прашањето за малцинствата, кон ситуација во која тоа потенцијално би го правела независната македонска држава.
🚩 Токму во тој период, Бугарија и Грција започнаа исклучително интензивни контакти.
▪️ Јануари 1991 година — Во Софија се одржа средба меѓу Попов и Мицотакис; на 28 јануари, грчкиот министер за одбрана Јоанис Варвициотис ја посети Бугарија – според бугарските записи, ова беше прва официјална посета на грчки министер за одбрана на Бугарија во поновата историја. ▪️Од 10 до 13 февруари, министерот за надворешни работи Виктор Валков ја посети Грција; на 15 февруари 1991 година, Попов и Мицотакис повторно се сретнаа во Атина, а во двете прилики беше негирано постоењето на македонско национално малцинство. Двајцата премиери заеднички и јавно зазедоа став со кој југословенските тврдења во врска со Македонците во двете земји се окарактеризирани како „апсурдни тврдења за македонско национално малцинство во Бугарија и Грција“.
https://www.iai.it/sites/default/files/conf_1991_09_08-11_rhodes.pdf?utm
▪️На 15 јануари, македонското Претседателство побара од федералното југословенско раководство да им наложи на федералната влада и на Министерството за надворешни работи да преземат „енергични мерки“ – повикувајќи се на принципите на КЕБС и на други меѓународни документи – за заштита на „човечките и националните права на Македонците во соседните земји“. Исто така, побара од Југославија да упати „остар протест“ до владите на Бугарија и Грција во врска со овие „антимакедонски и антијугословенски ставови“, за кои Претседателството тврдеше дека ги нарушуваат добрососедските односи и соработката. Југословенската страна упати дипломатски демарши. Бугарија не се огради од изјавите на Попов; Напротив, бугарското Министерство за надворешни работи издаде официјална изјава со која ја отфрли демарш-нотата. Покрај тоа, бугарското Министерство за надворешни работи ја обвинува Југославија – или, како што е формулирано, „одредени кругови“ во рамките на СФРЈ – за попречување на бугарско-грчката соработка. Во владин документ на Македонија што се осврнува на ова прашање се забележува дека бугарско-грчките односи се градат врз „антијугословенска и антимакедонска основа“, имајќи го предвид „совпаѓањето на ставовите на двете земји во однос на постоењето на македонско национално малцинство во нивните граници“.
https://www.sobranie.mk/WBStorage/Files/09sed7mart91god.pdf
▪️На 27 февруари 1991 година – само дванаесет дена по прес-конференцијата – францускиот весник *Le Monde* објави анализа за новиот балкански сооднос на силите. Во статијата се спомнуваат посетата на Попов на Атина „претходната недела“ и посетата на Мицотакис на Софија еден месец претходно. Сосема директно се наведува: „Les Grecs et les Bulgares sont également d’accord pour nier l’existence d’une minorité macédonienne sur leurs territoires, contrairement aux thèses de Belgrade.“ Односно: „Грците и Бугарите исто така се согласуваат во негирањето на постоењето на македонско малцинство на нивните територии, спротивно на ставот на Белград.“ https://www.lemonde.fr/archives/article/1991/02/27/le-nouvel-equilibre-des-forces-dans-la-region-la-grece-preoccupee-par-le-role-croissant-de-la-turquie_4159744_1819218.html?utm_source=chatgpt.com
▪️Во септември 1991 година беше планирана регионална средба посветена на југословенската криза. Според бугарските записи, Димитар Попов инсистирал Македонија да биде вклучена во разговорите – предлог што не наишол на добар прием во Грција. Проширената средба не се одржала, а на 24 септември Попов остварил приватна средба со Мицотакис.
▪️Само две недели подоцна, на 7 октомври 1991 година, бил договорен нов бугарско-грчки рамковен пристап. Бугарија и Грција потпишале Договор за пријателство, добрососедство, соработка и безбедност. По Студената војна, односите сè повеќе се развивале во насока на стратешка и економска соработка, како и европска интеграција. Важно е да се нагласи дека антимакедонскиот став бил јавно видлив уште пред независноста на Македонија, пред да заврши распадот на Југославија и пред Бугарија да ја признае Република Македонија во јануари 1992 година.
▪️15 јануари 1992 година – Бугарија ја признала Република Македонија.
🚩Софија прва ја признала новата држава, додека Грција влегла во остар спор со Скопје околу името, симболите и историското наследство. Оваа разлика во пристапите не прераснала во бугарско-грчки конфликт. Сепак, од своја страна, Бугарија не ги признала македонската нација, јазик или историја. Се обликува многу попрецизен заеднички став: Софија и Атина можат да го прифатат постоењето на Македонија како географска и политичка реалност надвор од нивните граници, но ја отфрлаат употребата на македонскиот национален идентитет како основа за признавање на македонско национално малцинство на нивните сопствени територии.
https://www.mfa.government.bg/bg/3117
▪️1993–1995 година – Различни политики кон Скопје. Бугарија ја поддржува државноста и меѓународната интеграција на Македонија, додека Грција врши силен притисок во врска со спорот за името и симболите. Сепак, Софија и Атина продолжуваат да ги развиваат своите билатерални односи.
▪️1995 година – Времена спогодба меѓу Грција и Македонија. Атина и Скопје постигнуваат практична нормализација на односите, иако суштинскиот спор околу името останува нерешен. Подоцна, членот 11 од овој договор стана основа за случајот покренат пред Меѓународниот суд на правдата.
🚩За почеток на преговорите за членство во ЕУ, покрај исполнувањето на политичките критериуми од Копенхаген, се оценуваат и надворешната политика и регионалната подготвеност на Бугарија – а со тоа и нејзините билатерални односи со соседите.
▪️12 февруари 1999 година — Градскиот суд во Софија ја регистрира ОМО „Илинден“–ПИРИН како политичка партија, пресудувајќи дека целите наведени во нејзиниот статут и програма не ги прекршуваат уставните забрани. Оваа регистрација се совпадна со почетокот на разговорите со Македонија за нормализирање на односите – потег наменет да го отвори патот за интеграцијата на Софија во ЕУ.
▪️ 22 февруари 1999 година – Потпишана е заедничка бугарско-македонска декларација, која започнува со изјава за „заедничка волја за развивање добрососедски односи“. Софија и Скопје најдоа практична формула за решавање на јазичниот спор, а односите привремено се стабилизираа. Во таа фаза, Бугарија сè уште не ги претвораше историските разлики во прашање на систематско европско условување. Иако декларацијата експлицитно не спомнуваше „македонско малцинство“, прашањето за малцинствата несомнено беше едно од прашањата што таа требаше да ги реши: „Република Македонија изјавува дека ништо во нејзиниот Устав не може или не треба да се толкува како основа – или некогаш да претставува основа – за мешање во внатрешните работи на Република Бугарија со цел заштита на статусот и правата на лица кои не се државјани на Република Македонија“. Од своја страна, Македонија пасивно го прифати овој компромис, и покрај тоа што членот 49 од Уставот на Република Македонија ја дефинираше одговорноста на државата кон Македонците што живеат надвор од нејзините граници.
https://digitallibrary.un.org/record/1492594?ln=en&utm
▪️ 3 март 1999 година — само девет дена подоцна, Бугарија побрза да ѝ забие нож во грб на Македонија. Шеесет и еден бугарски пратеник – кои ги претставуваа сите пет пратенички групи во 38-то Народно собрание (СДС, БСП/Демократска левица, ПСУ, Евро-левица и Бугарски бизнис-блок) – поднесоа барање до Уставниот суд во врска со ОМО „Илинден“–ПИРИН, тврдејќи дека во Бугарија не постои македонска етничка група. Постоеше целосен меѓупартиски консензус за ова прашање. Иако иницијативата потекна од опозицијата (БСП – поранешните комунисти), ставот во однос на македонското малцинство ја избриша секоја поделба меѓу владејачката коалиција и опозицијата.
▪️ 29 февруари 2000 година: Уставниот суд изјави, без да понуди конкретни докази или аргументи: „Во Република Бугарија не постои посебна македонска етничка група“. Формулацијата беше преземена од барањето поднесено од 61-от пратеник на 3 март 1999 година. Тие тврдеа дека ОМО „Илинден“–ПИРИН всушност е организирана врз етничка основа, „иако таква етничка група не постои во Бугарија“. Самиот поднесок не понуди никакви етнолошки, демографски или историски аргументи за поткрепа на ова тврдење; тоа беше едноставно изнесено како утврден факт. Парламентарната комисија за правни прашања го повтори овој став и го постави во историски контекст. На 18 март 1999 година, комисијата едногласно ја прифати основаноста на барањето, наведувајќи дека, според неа, „историскиот развој на бугарската нација не познава таква ’етничка заедница‘“ каква што членовите на ОМО тврдеа дека ја претставуваат. 🚩Бугарската одлука од 2000 година не претставува некаков уникатен балкански правен феномен – таа Ова укажува на државна политика што е впечатливо слична на онаа на Грција – а згора на тоа, и на крајно слична судска практика во однос на организациите на луѓе со македонска самоидентификација. И во двата случаи, националниот суд излегува надвор од чисто правното прашање и носи фактичка одлука во врска со постоењето или непостоењето на етничка заедница. ▪️ На 20 октомври 2005 година, Европскиот суд за човекови права (ЕСЧП) донесе пресуда во случајот *Обединета македонска организација „Илинден“ – ПИРИН и други против Бугарија*, одлучувајќи едногласно дека дошло до повреда на членот 11 (слобода на здружување) од Европската конвенција за човекови права. Пресудата стана правосилна во јануари 2006 година. Правдата за Македонците во Бугарија беше постигната на европско ниво.
▪️ На 25 јуни 2006 година, беа преземени чекори за повторно основање на македонската партија во Бугарија, „ОМО-Илинден Пирин“, преку одржување на основачко собрание. Во меѓувреме, земјата намерно усвои нов Закон за политички партии со кој се воведоа построги организациски барања (зголемување на бројот на основачки членови од 50 на 5.000 – што одговараше на официјалниот број на Македонци според пописот од 2001 година), но партијата успешно ги исполни тие услови. Во Бугарија, каде што темата за македонското малцинство е табу, настана политичка хистерија.
▪️ 24 јули 2006 година — Министерот за надворешни работи Ивајло Калфин постави нов услов за поддршка на кандидатурата на Македонија за ЕУ. На состанок на бугарските амбасадори, тој изјави дека иако Бугарија го поддржува членството на Македонија во ЕУ, таквата поддршка не може да биде безусловна; мора да се почитуваат принципите на добрососедски односи и не смее да има посегнувања по бугарската нација и историја. Два дена подоцна, Министерството за надворешни работи појасни дека односите треба да се развиваат во согласност со принципите на декларацијата од 1999 година, вклучително и меѓусебното немешање во внатрешните работи. Оваа изјава беше протолкувана како прв официјален сигнал дека Бугарија има намера да постави услови за својата поддршка за пристапувањето на Македонија кон ЕУ и НАТО, со што се отвори патот за долготрајни спорови околу историјата и идентитетот.
🚩 Јасен показател за оваа промена во ставот се појави набргу потоа: на 28 јули 2006 година, Калфин се обиде да предизвика меѓународен инцидент обвинувајќи го директорот на Македонскиот културен центар во Софија – кој бил избран во раководството на „ОМО-Илинден Пирин“ – за мешање на странска држава во внатрешните политички работи на земјата.
▪️ 30 октомври 2006 година: Градскиот суд во Софија одби да ја регистрира партијата. Неколку дена подоцна, за време на средбата со македонскиот министер за надворешни работи Антонио Милошоски, Калфин изјави: „Пресудата на Европскиот суд за човекови права во Стразбур не подразбира дека партијата мора да биде регистрирана“. Ова го означи почетокот на постојаната тенденција на Бугарија да ги игнорира одлуките на ЕСЧП и европските институции во однос на македонското малцинство.
▪️ 2004–2007 година: Бугарија се приклучи кон НАТО и ЕУ со грчка поддршка. 🚩 Сè до 2007 година, Бугарија се наоѓаше во позиција на институционална асиметрија во однос на Грција, која веќе беше членка на ЕУ и го поддржуваше пристапувањето на Бугарија. Во овој период, Бугарија беше економски и геополитички ослабена; сепак, во однос на конкретното прашање за Македонците, таа реагираше рано и се обиде да обезбеди поволна позиција преку усогласување на интересите со Грција. Особено е значајно што ова го следеше образецот воспоставен во 1963–1964 година: и покрај различните режими и значително изменетиот меѓународен систем, повторно се појави истата точка на совпаѓање – Софија и Атина ја отфрлија можноста македонскиот идентитет да прерасне во признато национално малцинство на нивните територии.
Продолжува