Колумни

Димитрија Чуповски, народниот трибун и градител на македонската национална самосвест – 86 години од смртта (2)

На 29 октомври 1940 година во Ленинград, во Русија засекогаш ги затвори своите будни и неуморни очи Димитрија Чуповски, најистакнатиот и најдоследен организатор и афирматор на македонската национална мисла и акција, македонскиот општественик, револуционер, политичар и дипломат, публицист и поет, истражувач на македонското минато и култура, картограф на етничка Македонија. Чуповски беше најблизок истомисленик и идеен соборец со Крсте Мисирков во раководството на Македонското научно-литературно другарство во Санкт Петербург. Денес се навршуваат 86 години од неговата смрт. Неуморниот борец за македонската кауза остави зад себе богато научно, публицистичко и национално наследство. Од тоа наследство засекогаш ќе зрачи вонвременската порака дека македонскиот народ не треба никогаш да очекува од никого од Балканот и Европа милост дека ќе се грижи за неговата судбина, туку оти самиот треба да ги земе своите работи во свои раце, самиот да ги уредува својот живот и својата татковина.

5 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

Димитрија Чуповски е роден како посмртче (по убиството на татко му од разбојнички банди) на 8 ноември 1878 година во велешкото мијачко село Папрадиште. Во Крушево го учи молерскиот занает и по две години со браќата заминува во Софија на печалба. Во бугарската престолнина три години дење работи како молер, а ноќе го посетува вечерното училиште за Македонците, што го организирале будните македонски студенти Даме Груев, Петар Попарсов, Никола Наумов и другите, кои во 1890 година пребегаа од Белград во Софија, каде што ја поставија основата на едно тајно македонско национално друштво. Димитрија се најде во кругот на македонската организирана емиграција, каде што не само ја учеше основната наука од букварите, туку и првите чекори во националноослободителната борба. Токму таму кај него целосно се оформило сознанието дека македонскиот народ треба самостојно да се организира и да се избори за сопствена политичка и културна иднина.

Тоа беше времето кога во Софија беше организирана Младата македонска книжевна дружина, што од почетокот на 1892 година почна да го издава и својот печатен орган „Лоза“ на јазик и со правопис, што беше изјаснет како „македонски“, предизвикувајќи голема бура во бугарската јавност. Тоа беше и времето на првата средба на двајцата најистакнати национални дејци во поновата македонска историја – Крсте Мисирков и Димитрија Чуповски, но и на нивното познанство со стариот учебникар, лексикограф, граматичар, историчар, фолклорист, војвода и националнореволуционерен деец Ѓорѓија Пулевски.

Чуповски се префрла во Белград и во 1893 година се запишува на скратен курс на Учителската школа. Подоцна Димитрија ќе напише ова училиште било „отворено во тоа време од Србите специјално за работниците Македонци. „Училиштето со отворено шовинистички карактер имаше цел да создава српски етнографски елемент. Овде јас првпат бев поставен во ситуација да настапувам во улогата на заштитник на својата татковина – Македонија.“ – истакнал во своите записи Чуповски. Во учебната 1900/01 година како „Словеномакедонец“ тој е запишан во Духовната академија во Санкт Петербург во Русија. Таму започнала најзначајната етапа од неговиот живот – долгогодишната културна, научна и политичка работа за афирмирање на македонскиот народ, јазик и национална посебност.

Периодот од 1900 до 1905 година е вонредно значаен и во македонската историја и во животот и дејноста на Димитрија Чуповски. Тоа е времето на подготовките, подвигот и поразот на Илинденското востание со сите последици на внатрешен и на надворешен план. Но тоа е и времето на организирањето и првите активности на Македонското научно-литературно другарство во 1902 година во Санкт Петербург, што низ разни фази и под видоизменети имиња ќе постои сѐ до Октомвриската револуција (1917) и се издигнува во најзначајната македонска национална, научна, културна и политичка институција до Ослободувањето. Нејзиниот претседател и најистакнат деец е токму Чуповски, заедно со Крсте Мисирков.

Со основањето на Другарството, Димитрија Чуповски се вброил меѓу најистакнатите македонски национални дејци и започнал организирана борба за политичко, културно и национално признавање на Македонија. Под негово раководство МНЛД прераснало во најзначајниот центар за афирмирање на македонската национална мисла во странство. Неговата основна цел била да ја запознае руската и европската јавност со историјата, културата, јазикот и стремежите на македонскиот народ.

Во 1905 година започнало излегувањето на списанието „Вардар“, првото македонско научно, литературно и општествено-политичко списание. Преку неговите страници биле објавувани историски, етнографски, културни и политички трудови посветени на Македонија.

По поделбата на Македонија со Балканските војни, Чуповски уште поенергично настапил во одбрана на македонското национално прашање. Во 1913 година ја изработил и ја објавил првата карта на етничка Македонија на македонски јазик, со која ги претставил етнографските граници на Македонија и ја истакнал идејата за нејзината политичка целина.

Во периодот 1913–1914 година, во рамките на Македонското научно-литературно другарство, биле издадени единаесет броја на списанието „Македонски Голос“ (Македонски глас). Ова гласило претставувало еден од најважните медиуми преку кои се застапувала идејата за обединета и самостојна Македонија и за признавање на македонскиот народ како посебен народ.

Со своите публикации, меморандуми, карти и јавни настапи, Чуповски ја претставувал Македонија како посебна историска, географска и етничка целина, барајќи почитување на правото на македонскиот народ сам да ја определува својата иднина.

Последните години, историското наследство и значењето за Македонија (1917–1940)

По 1917 година, и покрај големите политички промени во Русија, Димитрија Чуповски останал доследен на својата животна мисија – афирмирањето на Македонија, македонскиот народ и неговото право на слободен национален развој. Иако условите за работа станале значително потешки, тој не престанал да пишува, да собира историски материјали и да ги застапува македонските интереси.

Во текот на целиот свој живот останал убеден поборник за создавање единствена и самостојна македонска држава во нејзините етнографски граници. Неговите научни трудови, публицистички текстови, карти и меморандуми претставуваат значајно сведоштво за развојот на македонската национална мисла во првата половина на XX век.

Последните години од животот ги поминал во Ленинград (денешен Санкт Петербург), каде што продолжил да работи и покрај нарушеното здравје.

Димитрија Димов Чуповски починал на 29 октомври 1940 година во Ленинград, оставајќи зад себе богато научно, публицистичко и национално наследство.

(продолжува)

Поврзани теми:

топ

Најнови вести од: Колумни

Македонското научно-литературно другарство од 1902 – моќниот гласник на македонската вистина во Европа и светот (1)

„Словеномакедонското национално-просветно друштво ‘Св. Кирил и Методија’ има цел да го помага духовното преродување и обединување на Македонските Словени и нивното слободно национално-битово самоопределување.“ – се наведува во член 1 на во Уставот на Македонското научно-литературно другарство (МНЛД), основано на денешен ден, на 28 октомври 1902 година во тогашен Санкт Петербург, во Русија. Активностите на Македонското научно-литературно другарство на Крсте Мисирков, Димитрија Чуповски и другите македонски национални дејци, собрани во него, имаат огромно, немерливо значење за македонскиот народ и Македонија, бидејќи уште пред повеќе од еден век многу јасно и многу силно ги претставуваа и ги заштитуваа македонските национални и државни интереси пред агресивните балкански држави и нивните поддржувачи – големите европски сили. МНЛД им укажа на Европа и светот уште пред 122 години дека постои еден народ во Балканот со своја македонска самосвест, кој се бори за правото сам да ја кове својата судбина, без никој да господари со него. Вонвременските пораки на на ова македонско интелектуално Другарство одекнуваат со сета сила и актуелност и денес, во овие сложени геополитички и меѓународни моменти, во кои се втурнати македонскиот народ и Македонија.

Претсмртниот завет на Антон Попов до сите македонски поколенија да го чуваат македонското име и никогаш да не отстапуваат од борбата за иднината на Македонија

На денешен ден, на 20 октомври 1915 година е роден непокорниот син на Македонија и македонскиот народ писателот Антон Попов. Неизмерна е важноста на неговите дела за градењето на македонската самосвест на македонскиот народ. Како бранител негов и на македонската кауза, во своите публицистички трудови, како што е знаменитата статија „Дали постои македонска нација“ Попов дава јасен, научно и историски образложен одговор за постоењето на македонскиот народ, со кој ги побива туѓите негаторски пропаганди. Попов постоеше и живееше, сонуваше и копнееше, дишеше и умре за саканата таковина Македонија, стрелан во Софија на 23 јули 1942 година од царборисовскиот фашистички режим на Бугарија.

Бистришки, 1934 – Тоевски, 2026: Зошто сме ние, Македонците, одделен народ? (4)

Одговорот на тоа прашање е од огромно геополитичко значење за Македонија и македонскиот народ и денес, на почетокот на 21 век. Авторот на овој текст чини напор сега, во 2026 година, да даде свој аргументиран одговор на истото прашање, кое си го постави пред себе Васил Ивановски – Бистришки во 1934 година. Македонците се навистина посебен народ во Балканот и Европа: својата „Македонска приказна“ тие си ја пишуваа самите низ бурните епохи на својата национална историја. Во таа историја се вградени сите државотворни стремежи на македонскиот народ, на кого никој никогаш ништо не му подарил, ниту држава, ниту фалсификувана историја како на „добрите соседи“. Напротив; толку многу му одзеле, но тој стои простум и натаму наспроти бурите на (не)времињата. Македонците со својот јазик и писменост, со својата духовност и култура, со својот идентитет и историја се длабоко во темелите на европската цивилизација.

Огромното значење на „Македонскиот манифест“ на Бистришки за посебноста на македонскиот народ сега кога се прогласува дека е бугарски и воздухот, што го дише! (3)

Статијата на Васил Ивановски – Бистришки со наслов „Зошто сме ние, Македонците, одделна нација?“, објавена во 1934 година, е еден од најзначајните и најтемелните историски документи во 20 век за афирмација на македонскиот национален идентитет и за правилното и целосно решавање на македонското прашање во Балканот. Македонски историчари аргументираат дека е таа текст од клучно значење за македонскиот народ, исто како и „За македонцките работи“ на Крсте Мисирков.

За Бугарите Васил Бистришки „талкал околу македонското прашање“, иако јасно се борел против бугаризацијата на Македонија и Македонците! (2)

„Бугарскиот, српскиот и грчкиот империјализам го одрекуваат постоењето на македонската нација. За да покажеме дека немаат никакво право над Македонија и да ја попречиме нивната асимилаторска политика, ние, Македонците треба високо да изјавиме дека не сме Срби, Грци, ниту Бугари, туку одделна македонска нација со свој јазик, национален карактер и историја.“ – истакнал Васил Ивановски-Бистришки (18.10.1906-1991) во неговата бележита статија „Зошто сме, ние Македонците, одделна нација?“, објавена во 1934 година. Оваа статија е едно од најтемелните докажувања на македонската национална посебност и идентитет, напишана од Македонец на почетокот на 20 век. Сто и дваесеттата година од раѓањето на овој значаен деец за етноидентитетската, јазична и историска засебност на македонскиот народ е пригода за должно навраќање кон неговото дело.

Васил Ивановски-Бистришки им одржа на Бугарите и Грците „лекција“ за постоењето на Македонците десет години пред „Тито да ги измисли“! (1)

„Бугарскиот, српскиот и грчкиот империјализам го одрекуваат постоењето на македонската нација. За да покажеме дека немаат никакво право над Македонија и да ја попречиме нивната асимилаторска политика,  ние, Македонците треба високо да изјавиме дека не сме Срби, Грци, ниту Бугари, туку одделна македонска нација со свој јазик, национален карактер и историја.“ – истакнал Васил Ивановски-Бистришки (18.10.1906-1991) во неговата бележита статија „Зошто сме, ние Македонците, одделна нација?“, објавена во 1934 година. Оваа статија е едно од најтемелните докажувања на македонската национална посебност и идентитет, напишана од Македонец на почетокот на 20 век. Сто и дваесеттата година од раѓањето на овој значаен деец за етноидентитетската, јазична и историска засебност на македонскиот народ е пригода за должно навраќање кон неговото дело.

„Граматиката“ на Блаже Конески од 1952 – силен научен противудар кон бугарско-грчките негирања на македонскиот јазик!

„Корените на нашиот денешен литературен јазик се впиваат во наследството на писменоста, што од векови наваму носи во Македонија самобитно јазично обележје.“ – има напишано, покрај другото, еден од архитектите на македонскиот национален идентитет и на македонскиот јазик Блаже Конески во уводот на својата „Граматика на македонскиот литературен јазик“, објавена на 13 октомври 1952 година. Издавањето на ова дело е еден од најзначајните датуми не само во јазичната, туку и националната историја на македонскиот народ. Најголемиот пораз за негаторите на мајчиниот јазик на Македонците е фактот што „Граматиката“ добива веднаш меѓународен легитимитет од најугледните светски лингвистички умови и од светските славистички центри: таа е веднаш прифатена од водечките слависти во Франција (Андре Вајан), Русија, Германија и САД. Речиси истовремено со Конески и американскиот професор од Универзитетот Харвард Хорас Лант ја објавува својата прва македонска граматика на англиски јазик. Светската наука уште во 50-тите години од минатиот век ја затвори расправата, која денес сѐ посилно, но и сѐ почајно особено Грција и Бугарија се обидуваат повторно да ја отворат со политички фалсификати.

Моќната одбрана на Анатол Франс на Македонците во 1903 – европско „бетонирање“ на идентитетот наспроти бугарско-грчките оспорувања (1)

„Во Македонија турските војници и чиновници масакрираат селани и ги силуваат нивните ќерки и жени. Овие злосторства, извршени за срам на Европа, мора да бидат казнети од Европа. Загрижени сме за судбината на Ерменците и Македонците, не затоа што се христијани, туку затоа што се човечки суштества. Како гаранција за нивното спасение и заради воспоставување сеопшт мир, бараме целосно спроведување на Берлинскиот договор во однос на Ерменија и Македонија. “ – истакнал францускиот писател Анатол Франс во својот знаменит говор, одржан на 18 март 1903 година во Париз на собир, заради поддршка на Ерменија и Македонија. Со тоа уште пред 123 години во срцето на Франција и Европа овој великан на интелектуална Франција едновремено изнесува и моќна потврда на идентитетот на македонскиот народ. Но искажува и заложба за македонска државност и политичка самостојност согласно со Берлинскиот договор од 1878 година, особено во однос на Бугарија и Грција – денешните најжестоки негатори на Македонија и Македонците. Денес се навршуваат 102 години од смртта на овој бележит Француз – бескомпромисен борец и за македонската вистина среде Европа. Оваа годишнина е соодветен повод за ново навраќање кон неговото промакедонско дело, со кое тој трајно заслужува посебно место во колективното паметење на македонскиот народ. Чествувањето на Анатол Франс е чествување и на самите нас како народ со своја самобитност и македонски идентитет.
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top