Колумни

Македонското научно-литературно другарство од 1902 – моќниот гласник на македонската вистина во Европа и светот (1)

„Словеномакедонското национално-просветно друштво ‘Св. Кирил и Методија’ има цел да го помага духовното преродување и обединување на Македонските Словени и нивното слободно национално-битово самоопределување.“ – се наведува во член 1 на во Уставот на Македонското научно-литературно другарство (МНЛД), основано на денешен ден, на 28 октомври 1902 година во тогашен Санкт Петербург, во Русија. Активностите на Македонското научно-литературно другарство на Крсте Мисирков, Димитрија Чуповски и другите македонски национални дејци, собрани во него, имаат огромно, немерливо значење за македонскиот народ и Македонија, бидејќи уште пред повеќе од еден век многу јасно и многу силно ги претставуваа и ги заштитуваа македонските национални и државни интереси пред агресивните балкански држави и нивните поддржувачи – големите европски сили. МНЛД им укажа на Европа и светот уште пред 122 години дека постои еден народ во Балканот со своја македонска самосвест, кој се бори за правото сам да ја кове својата судбина, без никој да господари со него. Вонвременските пораки на на ова македонско интелектуално Другарство одекнуваат со сета сила и актуелност и денес, во овие сложени геополитички и меѓународни моменти, во кои се втурнати македонскиот народ и Македонија.

Пишува: Свето Тоевски

МНЛД како гласен застапувач на националното, јазично, политичко и културно единство на Македонците

На документот за основање на МЛД се потпишани 19 Македонци, меѓу кои: Крсте Петков Мисирков, Димитрија Чуповски, Наце Димов Чуповски, Дијамандија Трпков Мишајков, Стефан Јакимов Дедов, д-р Гаврил Костадинов Тасев (по преселбата во Русија познат како Гаврил Константинович) итн.

Уставот на МНЛД од 1903 со потписите на Мисирков, Чуповски и другите дејци-членови на Другарството

Друштвото на почеток го носи патронатот на Свети Климент Охридски, а во Уставот од 1903 година името на Светите Кирил и Методиј. Прв привремен претседател бил Дијамандија Мишајков, а од почетокот на 1903 па до 1917 претседател е истакнатиот македонски деец Димитрија Чуповски. МНЛД како моќен гласник на македонската вистина останува во колективното помнење на македонскиот народ и во неговата национална историја како македонска интелектуална организација, која укажуваше на потребата за национално, јазично, политичко и културно единство на Македонците.

На 12 ноември 1902 година Македонското научно-литературно другарство испратило меморандум до руската влада, во кој биле искажани македонските национални интереси. Видни македонски историчари и научници аргументираат дека споменатиот меморандум е, всушност, прва македонска национална програма, во која се бара признавање на Македонците како посебен народ, со свој посебен јазик, црква и државни граници.

„Македонски глас“ – официјалното гласило на Македонското научно-литературно другарство со отпечатената карта на етничка Македонија пред да биде распарчена со „Букурешкиот договор“ од 1913

Проф. д-р Билјана Ристовска-Јосифовска од Институтот за национална историја истакнува дека појавата на „Македонски глас“, како официјален орган и гласило на Македонското научно-литературно другарство (МНЛД), е една од најзначајните македонски периодични публикации, печатена од македонската емиграција од 9 јуни 1913 година до 20 ноември 1914 година под редакција на Чуповски. Според Ристовска-Јосифовска, расправите во списанието може да се анализираат како целосен израз на македонските гледишта. Таа нагласува дека редакцијата обjaвувала статии за Македонија и Македонците: историски и етнографски прегледи, политички анализи и акти, писма на читатели и дописници, како и страници со дела на македонски и руски поети и писатели. Во март 1913 година била објавена првата карта на етнографска Македонија (во колор), изработена од Чуповски, а поодделно во колор и на македонски јазик: „Карта Македонија по програма на македонските народници“.

  „Македонски глас“ –  орган на независна Македонија

Списанието „Македонски глас“ било уредувано од страна на редакцискиот совет на Македонската колонија во Санкт Петербург, Царска Русија. Издавач бил Димитрија Чуповски, а одговорен уредник И.П. Кулезнев. Како лозунг под насловната страница на првиот број биле објавени зборовите на Борис Сарафов: „Ние Македонците не сме ни Срби ни Бугари, туку просто Македонци. Македонскиот народ постои независно од бугарскиот и српскиот. … Бугарите и Србите нека не забораваат дека Македонија е само за Македонците“.

Бугарските политичари и „научници“ пласираат шовинистички фалсификати дека „македонски јазик не постоел пред 1944/1945“, а МНЛД уште во 1902 и 1903 го означува јазикот на македонскиот народ како македонски и го воведува како официјален во севкупната своја програмска активност и во писмените обраќања до европските сили преку меморандумите!

Покрај Македонците, како соработници на списанието се јавуваат и голем број Руси, како и припадници на некои од балканските народи. Во „Македонски глас“ биле објавени меморандуми, соопштенија и апели на Македонската колонија во Санкт Петербург, кои претставувале изразување на македонската мисла за обединувањето и ослободувањето на македонскиот народ, како и за создавање независна македонска држава.

И покрај противењето на другите балкански друштва во Русија, Советот на Санктпетербуршкото словенско братство го признало Македонското научно-литературно другарство како рамноправен член на Советот. На Македонците им биле дадени простории во кои друштвото  одржувало редовни состаноци и советодавни седници. Во Русија почнале да се печатат весници, книги, брошури, летоци, кои ја објаснувале улогата, задачата и целта на Македонското друштво.

Била печатена и првата книга на современ македонски литературен јазик со фонетски правопис „За Македонцките работи“ од Мисирков, која по наредба на бугарската власт била запалена во Софија веднаш по печатењето.

Уставот на Македонското научно-литературно другарство со неговите јасни одредби за македонскиот јазик и идентитет на македонскиот народ, различен од Бугарите и Србите

Во својата обемна научна и книжевна дејност, во јасно составената македонска национална програма, Македонското друштво во Санкт Петербург за првпат го воведува македонскиот јазик и официјално во службена употреба (чл. 12 од Уставот на друштвото од 16.12.1903). МНЛД го издава првото научно-­литературно списание на македонски јазик и правопис („Вардар“, 1905), изработува Карта на Македонија во етничките граници (1913), ги објавува историските меморандуми и други официјални акти со јасна македонска национална идеологија и ослободителна програма за зачувување на целоста на Македонија.

Меморандум за независноста на Македонија, упатен на 1 март 1913

 „Исполнувајќи ја нашата света должност кон нашата татковина и прифаќајќи го мотото ‘Македонија на Македонците’, протестираме и не можеме да останеме рамнодушни кога сојузничките балкански држави … се подготвуваат да ја распарчат нашата татковина која е на исто културно ниво како нив…“ – пишува македонската колонија во Санкт Петербург, предводена од Димитрија Чуповски и обединета околу МНЛД, во својот Меморандум од 13 март 1913 година, испратен до британскиот министер за надворешни работи Едвард Греј и до амбасадорите на Лондонската мировна конференција, протестирајќи против планираната поделба на Македонија од балканските сојузници. Таа барала Македонија да биде зачувана како независна држава во своите природни, географски, етнички и економски граници, под мотото „Македонија на Македонците“. Нов апел до балканските влади следувал на 7 јуни 1913 година.

Членовите на МНЛД од 1902 во Санкт Петербург: на фотографијата од лево на десно Димитрија Чуповски, Наце Димов Чуповски и Гаврил Костадинов-Тасев

Македонското научно-литературно другарство претставува еден од највисоко организираните и најмоќни интелектуални и национални крикови за слобода и зачувување на националната, идентитетска и јазична самобитност во историјата на македонскиот народ. Ова Другарство не беше обично здружение на македонски емигранти, туку бездруго прв институционален бедем на македонската посебност. Во време кога жестоките балкански пропаганди беснееја низ етничка Македонија, со цел нивните држави да ја распарчат во даден момент и да ги асмилираат Македонците, МНЛД зборува гласно средe Европа за македонската вистина, означувајќи ги македонскиот јазик и национален идентитет како посебни и самостојни историски творби и појави во Балканот, наспроти сите усилби на бугарската, грчката и српската државна пропаганда  да ги избришат тој јазик и идентитет со древни корени во минатото и историјата.

(продолжува)

 

Најнови вести од: Колумни

„Рамковниот“ и „преспанскиот инженеринг“ на Уставот од 17 ноември 1991 со 36-те амандмани за 35 години целосно ја урнисаа македонската „уставна приказна“ (4)

Првиот устав на независна Македонија од 17 ноември 1991 година е од редот на така наречените „национални устави“. Во најголемиот број негови суштински елементи тој беше на исто ниво и содржински и во поглед на содржаните принципи како и 165 од вкупно 189 национални устави во светот. Во изминатите 35 години до денес извршени се осум пати дури 36 амандмански  интервенции во уставот, од што двапати во преамбулата, во 2001 и 2019 година:  никаде во ниеден устав на ниедна држава во светот не се вршени упаѓања во преамбула со амандмани. Ова што се случувало со македонскиот устав од 1991 година. по барање на Грција во 1992 година, потоа „рамковниот инженеринг“ во 2001 година и бришењето на националниот, асномски карактер на Македонија како држава, па „преспанскиот инженеринг“ и бришењето дури и името Македонија на државата со амандмани во преамбула, сето тоа доволно јасно говори каков е сегашниот устав. Тој е сега идентитетски обезличен, со избришана државотворност на македонскиот народ и на неговите врски со матичната држава, за која војувал, со присилно „ампутирани“ врски и со Македонците во соседните држави како тамошни малцинства.

Уставни измени во 2001: Треба да се спречи Македонија и целосно да ја изгуби својата „македонска душа“ како држава! (3)

Ноемвриските уставни амандмани од 2001 година „инсталираа“ „фабрички дефект“ во функционирањето на политичкиот систем преку воведувањето на „консензуалната“, „договорна демократија“, предвидена да ја практикуваат „етничките поглавари“ на Македонците и Албанците. Експертите посочуваат дека таквата „договорна демократија“ ја претвори Македонија во непрогласена „двонационална држава“ со „отворена перспектива“ наместо унитарна држава да стане и „двокантонална федерација“, или можеби и конфедерација. Сегашната претседателка на Република Македонија Гордана Силјановска-Давкова учествувајќи на една научна расправа во МАНУ пред 19 години, тогаш како професорка по уставно право и уставен систем, констатираше дека „во 2001 година врз македонската држава беше спроведен рамковен и уставен инженеринг во режија на меѓународната заедница“. Силјановска-Давкова уште тогаш имаше изнесено предупредување дека е реална заканата „Македонија да стане ‘држава без душа“.

Врвни светски експерти предупредуваат дека со уставните измени од 2001 Македонија може да стане „македонско-албанска држава“! (2)

На 16 ноември 2001 година Собранието на Македонија ги прогласи 15-те амандмани на уставот, кои произлегоа врз основа на Охридскиот рамковен договор од 13 август 2001 година. Амандманите 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 и 17 станаа составен дел на највисокиот правно-политички акт на Македонија. Овие 15 амандмани на уставот на Македонија од 16 ноември 1991 година означија длабоки и суштински, тектонски промени во уставниот поредок и политичкиот систем на државата. Македонија престана да биде национална држава на македонскиот народ. Во новата преамбула, наметната со масивната надворешна интервенција на меѓународниот чинител, беа ревидирани историската меморија и историската вистина за државотворноста на македонскиот народ, потврдена со одлуките на Првото заседание на АСНОМ од 1944 година. Тие уставни промени од 16 ноември 2001 година, како што нагласуваат уставните и други експерти во своите научни студии, можат да бидат причина во одредени услови сегашното унитарно државно устројство да биде заменето со двонационален државен концепт, македонско-албански.

Лиав Оргад и Виолета Ачковска: Уставните измени од 2001 ги “избришаа“ Македонија како држава на македонскиот народ и придобивките од АСНОМ! (1)

 На 16 ноември 2001 година Собранието на Македонија ги прогласи 15-те амандмани на уставот, кои произлегоа од Охридскиот рамковен договор од 13 август 2001 година. Амандманите 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 и 17  станаа составен дел на највисокиот правно-политички акт на Македонија. Овие 15 уставни амандмани на уставот од 16 ноември 1991 година означија длабоки и суштински, тектонски промени во уставниот поредок и политичкиот систем на државата. Македонија престана да биде национална држава на македонскиот народ. Првпат во историјата на конституционализмот е сменета една преамбула без да се донесе нов устав.

Повикот на Виктор Берар до Хелените од 1904 да ја согледаат големината на Македонската идеја, а тие сега „слават 114 години од ослободувањето на Костур“! (1)

Со активности на највисоко државно рамниште, но и со други настани во поширокиот костурски регион во Егејска Македонија, денес во Грција, од 8 до 28 ноември 2026 година се „прославува 114-тата годишнина од ослободувањето“ на инаку македонскиот град Костур. Во Првата Балканска војна грчката војска влегува во него на 11 ноември 1912 година без никакви борби со турската војска. Всушност, дали сега се „слави ослободувањето“ на Костур не од Турците, туку од Македонците така што се бришат секакви какви траги од постоењето македонско население, македонски јазик и идентитет, македонска свест?! Александар Грличков токму на денешен ден, на 14 ноември 1961 година во улога како претседател на Извршниот совет на НР Македонија остро ја нападнал Атина дека нејзина „крајна цел е да ја избрише македонската национална самосвест кај Македонците во Грција“. Додека Грците и Бугарите упорно повеќе од еден век го негираат идентитетот и јазикот на македонскиот народ, Виктор Берар како дел од француската интелектуална елита во своето време уште пред 122 години јасно и гласно ќе им укаже ним дека постои не само македонски народ, туку и Македонска идеја! „Грците упорно го негираат постоењето на Македонската идеја, но би било подобро да ја согледаат нејзината големина и нејзините изгледи за иднината! Грците и Бугарите ќе изгубат премногу со будењето на македонското чувство!“ – напишал Берар (10.8.1864-13.11.1931) во својата прочуена студија „За Македонија“ („Pro Macedonia“) од 1904 година.

„Непостојниот“ македонски јазик и идентитет во концепцијата на Антоан Меје за „новата Европа“ – 26 години пред АСНОМ и кодификацијата (2)

Од денешна перспектива, придонесот на Меје може да се оцени на неколку нивоа. На балканско ниво неговото дело претставува аргументиран научен отпор кон обидите македонските говори целосно да се подведат под српскиот, или бугарскиот јазичен концепт. На европско ниво неговото значење произлегува од фактот што оваа анализа ја објавува еден од најугледните европски лингвисти, во Париз, во дело посветено на јазичната карта на Европа. Македонија  и македонскиот јазик на тој начин стануваат предмет на разгледување во поширока европска научна дискусија за јазиците, нациите и државите.

Придонесот на Антоан Меје за светското признавање и афирмација на македонскиот јазик како белег на македонскиот идентитет уште пред 108 години!

„Дијалектите на Македонија се дел од јужнословенската група. Заправо тие не се ниту српски, ниту бугарски, особено ако се мисли на пишаниот бугарски јазик, кој се засновува врз дијалекти, доста оддалечени од македонските дијалекти.“ – нагласил Антоан Меје во својата знаменита научна студија „Јазиците во Нова Европа“, објавена во Париз во 1918 година. „Дијалекти на Македонија“ и „македонски дијалекти“ вели овој јазичар 26 години пред да биде македонскиот јазик „измислен од Тито и искован врз основа на бугарски корени“. Денес се навршуваат 160 години од раѓањето на овој врвен европски и светски јазичар. Ова е соодветен повод за ново навраќање кон неговиот научен придонес кон одбраната и афирмацијата на македонската јазична и идентитетска самобитност на европскиот континент и во светски рамки.

Делото на Видоески наспрема „Бугарскиот договор“: дали е време во 2026 Македонија да постапи како Бугарија со „Бледскиот договор“ во 1949?! (2)

Грандиозното научно дело на дијалектологот Божидар Видоески не само што ги урива сегашните бугарско-грчки фалсификати и оспорувања на македонскиот јазично-идентитетски комплекс, туку и отвора сериозен простор за дилема: дали нема, или можеби и има право Република Македонија, согласно и со меѓународното право и неговиот врховен принцип „јус когенс“ да постапи денес со „Бугарскиот договор“ еднакво како што постапи Бугарија со „Бледскиот договор“ во 1949 година – како Бугарија согласно со нејзините „бугарски државни и национални интереси’, така и Македонија согласно со своите државно-национални интереси?! Зашто, великанот на македонската дијалектологија аргументирано докажа дека македонскиот јазик е столб на македонскиот идентитет и сиот свој живот го бранеше тој идентитетски столб, кој е денес загрозен со бугарските евроинтеграциски уцени и ултиматуми.

To top