Поранешниот пратеник Илија Димовски во објава на Икс за местото и улогата на Македонската православна црква – Охридска архиепископија (МПЦ-ОА) во историјата на македонскиот народ.
„Историјата на македонскиот народ не е само хроника на битки и договори, таа во значаен дел е и вековно патување низ духовната вертикала некогаш наречена Охридска архиепископија (ОА), денес Македонска православна црква – Охридска архиепископија. Оваа верска институција, наследник на славната Јустинијана Прима, која низ византискиот, средновековниот и отоманскиот период служеше како чувар на нашата политичка, културна и јазична одделност и засебност, денес претставува еден од клучните аргументи за нашиот континуитет.
Додека македонските територии биле освојувани од страна на византиски, бугарски или српски владетели, Охридската архиепископија останала засебна и автокефална. Таа била островот на посебноста, јасно одвоена од Цариградската, Трновската и Пеќската црква. Токму таа одвоеност била браната која го спречила целосното претопување на македонското население во соседните етно-културни матрици, за што сите ‘братски’ околни цркви вложувале енормни усилија, енергија и ресурси.
Трагедијата од 1767 година, кога ОА е противправно укината, е некаков црковен чин, иако е спроведен од отоманска муслиманска власт, но повеќе е и треба да се гледа како најтешкиот удар врз македонското битие. Со губењето на црквата, ние ја изгубивме институционалната рамка која требаше да нè води кон рана етно-национална преобразба. Со тој чин не била укината само една црковна управа, туку била прекината институцијата преку која македонското население со векови ја чувало својата духовна, јазична и културна самостојност.
Букурешкиот договор од 1913 година не е причина за нашата несреќа, туку само кобна последица на укинувањето на Архиепископијата. Да постоеше Охридскиот трон во 19 век, македонското прашање ќе имаше свој легитимен центар кој ќе ги осуетеше туѓите асимилаторски пропаганди. Немаше да бидеме дел од грчката Цариградска патријаршија, ниту да се надеваме на духовна слобода во славјанската Бугарска егзархија.
Во 19 век, кога на Балканот се формираа модерните национални идеи, црковната организација беше еден од главните инструменти на народното будење. Грчката, бугарската и српската пропаганда не дејствуваа само преку училишта и дипломатија, туку и преку црковна власт, богослужбен јазик, верска симболика, учителски кадар и контрола врз духовниот живот. Токму затоа отсуството на обновена Охридска архиепископија значеше отсуство на македонски институционален центар во најважниот век на балканските национални преродби. Не е тешко да се погоди дека и денес на Балканот постојат центри кои живеат во овој 19 век“, констатира Димовски.