Додека го одбележувавме Светскиот ден на соништата на 25 септември, истовремено ја славевме и моќта на нашите амбиции и визии што нè водат во нашите будни животи. Но, што е со светот во кој влегуваме секоја ноќ?
Соништата се фасцинантно царство каде што сè изгледа можно – летаме, разговараме со животни и патуваме низ времето. Сепак, нашиот мозок, тој неверојатен режисер на ноќните претстави, има свои правила и ограничувања.
И покрај чувството на бесконечна слобода, постојат одредени работи што речиси никогаш не ги доживуваме во соништата. Научните истражувања, особено во областа на когнитивната невронаука, откриваат дека соништата не се случаен хаос, туку сложен процес поврзан со обработка на меморијата, регулирање на емоциите и подготовка за иднината.
Токму поради специфичниот начин на кој мозокот функционира за време на спиењето, се среќаваме со границите на потсвесниот свет.
Едно од најчестите ограничувања во соништата е поврзано со нашата способност да размислуваме логички и аналитички.
- Читање текст или гледање на часовникот
Обидете се да прочитате книга или да го проверите времето во сон. Веројатно ќе забележите дека буквите се заматени, зборовите се менуваат секој пат кога ќе ги погледнете, а броевите на часовникот танцуваат во бесмислена низа.
Причината за ова лежи во невробиологијата на спиењето. За време на REM спиењето, кога соништата се најживописни, деловите од мозокот одговорни за логиката и јазикот, како што е дорзолатералниот префронтален кортекс, имаат значително намалена активност.
Мозокот преминува од аналитичка на асоцијативна и емоционална обработка.
- Решавање сложени проблеми
Исто како што не можеме да читаме, нашите мозоци што сонуваат не се опремени за решавање математички проблеми или логички загатки. Соништата функционираат со поврзување на сеќавања, емоции и симболи, создавајќи наративи кои често се бизарни и нелогични.
Овој процес, познат како „реактивирање на меморијата“, служи за зајакнување на постојните сеќавања, а не за стекнување нови аналитички вештини.
- Јасен одраз во огледалото
Погледот во огледалото во сон ретко го открива нашиот вистински одраз. Сликата е често заматена, искривена, застрашувачка или се трансформира во нешто сосема друго.
Ова е затоа што нашите мозоци не го создаваат светот во нашите соништа врз основа на надворешни стимули, туку го конструираат од фрагменти од сеќавања. Концептот за нашето сопствено „јас“ станува флуиден, а исто така и нашиот одраз.
- Извршување сложени физички дејства
Трчањето што се чувствува како движење низ мед, обид за удар на кој му недостасува моќ или несмасно управување со возило се вообичаени мотиви во соништата.
Ова не е само плод на имагинацијата, туку последица на мускулна атонија – привремена парализа на мускулите за време на REM фазата. Овој механизам нè спречува физички да го извршиме она за што сонуваме и со тоа се повредуваме.
- Користење паметни телефони
Иако станаа продолжение на нашите раце во будниот живот, паметните телефони и компјутерите ретко функционираат правилно во соништата. Не можеме да го отклучиме екранот, броевите не можат да се внесат или апликациите не работат.
Една теорија сугерира дека овие уреди се релативно нови во човечката еволуција, додека соништата честопати допираат до подлабоки, поархаични слоеви на нашите умови фокусирани на основните стравови и желби.
- Создавање сосема нови лица
Се верува дека мозокот не може да измисли сосема ново лице. Секоја личност што ја среќавате во сон, без разлика колку е непозната, всушност е лице што сте го виделе некаде претходно – шетајќи по улица, на телевизија или во списание.
Мозокот е мајстор за рекомбинирање на постоечките сеќавања, но не и за создавање информации од ништо.
- Сетило за мирис и вкус
Иако не е невозможно, доживувањето јасни и препознатливи мириси или вкусови во соништата е исклучително ретко. Визуелните и аудитивните стимули доминираат во нашите соништа.
Ова е затоа што деловите од мозокот одговорни за мирисот се помалку активни, а соништата првенствено се потпираат на реактивирање на визуелните и емоционалните сеќавања.
- Кохерентен разговор
Комуникацијата во соништата е често повеќе телепатска или базирана на чувства отколку на вистински, изговорени реченици. Ако има дијалог, тој често е неповрзан, нелогичен или не се памети јасно.
Како и кај читањето, јазичните центри на мозокот се „на пауза“.
- Учење нови вештини
Можете ли да научите да свирите гитара или да зборувате нов јазик додека спиете? За жал, не. Сонот, како што објаснува Фондацијата за спиење, игра клучна улога во консолидацијата на меморијата – процесот со кој краткорочните сеќавања се трансформираат во долгорочни.
Мозокот „вежба“ што сте научиле во текот на денот, но не може да апсорбира целосно нови информации.
- Доживување целосна тишина
Апсолутната тишина е речиси недостижна во соништата. Нашите мозоци се многу активни за време на спиењето и постојано произведуваат еден вид „внатрешен шум“, без разлика дали станува збор за мисли, чувства или фрагменти од звуци од сеќавањата.