Историјата на македонскиот народ не е само хроника на битки и договори, таа во значаен дел е и вековно патување низ духовната вертикала некогаш наречена Охридска архиепископија (ОА), денес Македонска православна црква – Охридска архиепископија. Оваа верска институција, наследник на славната Јустинијана Прима, која низ византискиот, средновековниот и отоманскиот период служеше како чувар на нашата политичка, културна и јазична одделност и засебност, денес претставува еден од клучните аргументи за нашиот континуитет.
Додека македонските територии биле освојувани од страна на византиски, бугарски или српски владетели, Охридската архиепископија останала засебна и автокефална. Таа била островот на посебноста, јасно одвоена од Цариградската, Трновската и Пеќската црква. Токму таа одвоеност била браната која го спречила целосното претопување на македонското население во соседните етно-културни матрици, за што сите “братски” околни цркви вложувале енормни усилија, енергија и ресурси.
Трагедијата од 1767 година, кога ОА е противправно укината, е некаков црковен чин, иако е спроведен од отоманска муслиманска власт, но повеќе е и треба да се гледа како најтешкиот удар врз македонското битие. Со губењето на црквата, ние ја изгубивме институционалната рамка која требаше да не води кон рана етно-национална преобразба. Со тој чин не била укината само една црковна управа, туку била прекината институцијата преку која македонското население со векови ја чувало својата духовна, јазична и културна самостојност.
Букурешкиот договор од 1913 година не е причина за нашата несреќа, туку само кобна последица на укинувањето на Архиепископијата. Да постоеше Охридскиот трон во 19 век, македонското прашање ќе имаше свој легитимен центар кој ќе ги осуетеше туѓите асимилаторски пропаганди. Немаше да бидеме дел од грчката Цариградска патријаршија, ниту да се надеваме на духовна слобода во славјанската Бугарска егзархија.
Во 19 век, кога на Балканот се формираа модерните национални идеи, црковната организација беше еден од главните инструменти на народното будење. Грчката, бугарската и српската пропаганда не дејствуваа само преку училишта и дипломатија, туку и преку црковна власт, богослужбен јазик, верска симболика, учителски кадар и контрола врз духовниот живот. Токму затоа отсуството на обновена Охридска архиепископија значеше отсуство на македонски институционален центар во најважниот век на балканските национални преродби. Не е тешко да се погоди дека и денес на Балканот постојат центри кои живеат во овој 19 век.
Во православниот свет, државните граници историски често се исцртувале по должината на црковните јурисдикции. Признатата и прифатена црква е и некаква гаранција за државноста. Затоа, секое оспорување на автокефалноста на МПЦ-ОА е директно оспорување на нашата народна засебност. Кога нашите „православни браќа“ ја негираат, се уште не ја прифаќаат или релативизираат нашата автокефалност, тие всушност ја негираат нашата посебност како народ со автентичен свој корен. Кога наши црковни клирици и теоретичари фрлаат сомнеж врз автокефалноста, тогаш тоа е поболен, но и понизок удар.
Автокефалноста е наша, самоглавоста е наша. Не може да имаме туѓа, а да е самоглавост. Ние не бараме никој да ни ја даде, зотоа што ако бараме некој да ни ја даде, значи никогаш ниту сме ја имале. Никој не може да ви даде глава, уште повеќе глава која е спремна да мисли сама за себе. Самоглавоста не се добива како милост, се добива како плод на континуирана борба. Ние бараме да ја прифатат и признаат нашата автокефалност, за која сме заслужни само ние, ниту еден друг народ, ниту една друга црква.
Македонците се меѓу првите кои го примиле христијанството на овој простор. Нашето право на сопствен свет жртвеник не е подарок од соседите, туку наследство од предците.
Во односите со „сестринските“ цркви, потребна е јасна дистанца – не од непријателство, туку од самопочит. Секакви теории и пракси за поголема близина кон едните или другите, кон југ или кон север се ништожност на македонската самобитност.
МПЦ-ОА постои затоа што има народ, македонски народ во неа. Дента кога ќе го снема македонскиот народ и да има и 100 владици и манастири и неа ќе ја нема. А тие кои се надеваат на туѓата милост, први ќе бидат понижени и потсмеани.
Само како рамноправни со останатите православни народи, без патронски односи и скриени условувања, можеме да градиме вистинско духовно заедништво. Македонската православна црква – Охридската архиепископија е вертикала која никој не смее да ја свитка и подведе под духовно, културно или ерархиско потчинување на ниту една друга црква.
МПЦ-ОА не е филијала на туѓа историја, ниту привремен компромис на туѓа црковна дипломатија. Таа е значајна духовна вертикала на народ кој низ векови останал свој. Затоа никој нема право да ја свитка, да ја преименува, да ја условува или да ја подведе под духовно, културно или ерархиско потчинување. Било тој некој да е туѓ или домашен. Охридскиот трон не е туѓа милост, тој е македонска историска должност.
Фајсбук статус на Илија Димовски