Натаму овој весник наведува: Оспорувањето меѓународен договор е сложен правен процес, бидејќи суверените држави се примарни актери во меѓународното право. Сепак, како што наведуваат познавачите на меѓународното право, постојат неколку клучни инстанци и правни механизми каде што може да се отвори прашањето за ништовност, поради корупција, измама, или присила. Врз основа на Виенската конвенција за договорно право (членови 49, 50 и 51), тие телата и патиштата за дејствување се:
1.Меѓународниот суд на правдата (МСП) во Хаг, највисокото судско тело на Обединетите нации
Македонија веќе доби еден судски спор пред овој суд во 2011 година, а Грција ја игнорираше пресудата. Сепак, земјава повторно може да поднесе тужба против Грција, ако постои спор околу толкувањето, или валидноста на договорот. Ако се докаже дека согласноста за Преспанскиот договор била изнудена преку корупција на државни претставници (член 50 од Виенската конвенција), МСП има надлежност да го прогласи договорот како ништовен.
2. Обединетите нации (Генерално собрание и Секретаријат)
Експертите понатаму посочуваат дека Преспанскиот договор е потпишан под покровителство на ОН и е регистриран во Секретаријатот на ОН, тој е дел од нивната архива, така што Македонија може официјално да го извести генералниот секретар на ОН дека го оспорува легитимитетот на договорот, поради новооткриени докази за корупција и умисла (како документите на ЦИА). Правната комисија (Шеста комисија) на Генералното собрание на ОН се занимава со меѓународноправни прашања и може да иницира студии или препораки.
3. Специјални меѓународни арбитражи
Многу договори предвидуваат арбитражни комисии за решавање спорови. Ако двете страни се согласат (или ако е предвидено во самиот договор), може да се формира ад хок меѓународен арбитражен трибунал, што ќе ги испитува фактите за евентуален поткуп и ништовност на договорот.
4. Советот на Европа и Европскиот суд за човекови права (ЕСЧП)
Иако ЕСЧП првенствено решава индивидуални човекови права, државите можат да поднесуваат т.н. меѓудржавни жалби. Македонија може да ја образложи основата за поднесокот пред ова тело така што ќе докаже дека коруптивниот договор довел до кршење на колективните права (на пример, правото на самоопределување или политички права), ова тело може да биде платформа за политички и правен притисок.
5. Канцеларијата на ОН за дрога и криминал (УНОДЦ)
Ова тело ја надгледува Конвенцијата на ОН против корупција (УНЦАЦ). Иако не може директно да поништи договор, ова тело може да спроведе меѓународна истрага за финансиските текови и за поткупот. Наодите од ваква истрага би биле клучен доказ во процесот пред Меѓународниот суд во Хаг.
За да биде успешно оспорувањето, експертите советуваат Македонија како држава да изгради „Правно досие за ништовност“, кое би содржело документирана умисла: извештаите на ЦИА за обидот во 1992 година (како доказ за методологијата на другата страна). Финансиски докази: траги од пари или сведоштва за корупција при процесот во 2018 година. Политичка волја: Собранието на Македонија треба да донесе резолуција со која ќе ги задолжи институциите да го започнат овој процес. Експертите констатираат дека меѓународното право ретко поништува договори, откако тие веќе почнале да се применуваат („rebus sic stantibus“), но корупцијата е еден од ретките апсолутни основи за ништовност каде што не важи застареност, ако се докаже дека согласноста била криминално изнудена, заклучува „Нова Македонија“ во својата спомената анализа.
Приредил за објава: Свето Тоевски
(крај)