Дали црногорскиот е јазик? Сите ќе плаќаме за да се потврди дека е така.
Подгорица сака црногорскиот јазик – кој лингвистите го класифицираат како дијалект на српско-хрватскиот – да стане 25-тиот официјален јазик на ЕУ.
Тоа би можело да отвори врата за лавина од непотребни преводи, пишува Дејв Китинг, познавач на проширувањето и на регионот.
Негувата анализа која ја пренесуваме делумно укажува дека и македонскиот јазик може да биде блокиран од Бугарија која би тврдела дека се работи за ист јазик со бугарскиот штобе стара бугарска теза.
Замислете го следново сценарио: Австрија избира националистичка влада, а штом ќе стапи на должност, таа одлучува да го измени уставот и да го прогласи „австрискиот“ за национален јазик на земјата, наместо германскиот. Одлуката е контроверзна и непопуларна, а повеќето Австријци и понатаму тврдат дека зборуваат „германски“. Сепак, владата продолжува со воспоставување стандард за овој јазик, кој е речиси идентичен со стандардниот австриски германски што се користел претходно. Потоа, тие бараат овој јазик да стане официјален јазик на Европската Унија – при што сите даночни обврзници во ЕУ би плаќале за негово преведување и толкување одвоено од германскиот. Како би реагирала ЕУ на тоа?
Наскоро ќе дознаеме, бидејќи токму тоа се случува во Црна Гора, земја-кандидат за членство. Таа сега е прва во редот за влез во ЕУ од целиот регион.
Во текот на летото, „Политико“ објави дека правната служба на Советот на ЕУ почнала да бара преведувачи за црногорски јазик за изготвување на договорот за пристапување на земјата.
Ова беше првата потврда дека Црна Гора навистина има намера да инсистира црногорскиот да стане 25-тиот официјален јазик на ЕУ, што подразбира трошење пари од даночните обврзници на ЕУ за превод (писмен) и толкување (усмено).
Тие го избираат овој пат наместо опцијата што во минатото ја искористи Ирска: регистрирање на црногорскиот како „јазик со дерогација“ (јазик со посебен статус), кој се преведува или толкува само по барање и на трошок на самата Црна Гора.
Еве го проблемот за Црна Гора но потенцијално и за Македонија.
Црногорскиот јазик може да се соочи со проблеми како официјален јазик на ЕУ од неколку причини – лингвистички, практични (трошоци и капацитет) и политички:
1. Лингвистичка блискост / „дали е посебен јазик?“
Многу лингвисти го класифицираат црногорскиот како една од стандардните варијанти на српскохрватскиот (или босанско-хрватско-црногорско-српски – BCMS) јазик, заедно со српскиот, хрватскиот и босанскиот.
Тие се меѓусебно разбирливи (како британски и американски англиски), споделуваат иста основа (штокавски дијалект) и имаат само мали разлики во изговор, правопис и некои зборови.
Во ЕУ веќе постои хрватски како официјален јазик.
Критичарите (вклучувајќи ја и статијата на Dave Keating) споредуваат: ако Австрија прогласи „австриски“ наместо германски, или Фландрија „фламански“ наместо холандски, и бараат посебен официјален статус со целосна преводна служба – ЕУ веројатно би одбила.
Црна Гора инсистира на посебен статус од политички/идентитетски причини, а не затоа што јазикот е значително поинаков.
Ова може да отвори „врата“ за идни барања (на пр. ако Босна или Србија влезат).
2. Трошоци и практична оптовареност
ЕУ веќе троши околу 1 милијарда евра годишно на превод и толкување за 24 официјални јазици.
Додавањето на 25-ти (црногорски) значи:
– Вработување на нови преведувачи и толкувачи.
– Превод на сите нови закони, документи и состаноци.
– Иако хрватските преводи би можеле да служат како основа (затоа што се многу слични), сепак се потребни посебни ресурси.
Црна Гора можеше да избере „ирска опција“ (derogation) – јазикот да се преведува само по барање и на трошок на самата земја но инсистира на полн статус.
3. Капацитет за превод на acquis-от
Кандидат-земјата мора да го преведе целиот acquis communautaire (десетки илјади страници ЕУ-законодавство) на својот официјален јазик пред пристапувањето.
Во октомври 2026 се појавија извештаи (Euronews и други) дека Брисел се грижи дека Црна Гора нема да стигне навреме со квалитетни преводи.
Комисијата размислува за привремена дерогација – да се користи постоечки ЕУ-јазик (најлогичен кандидат е хрватскиот) додека се довршат преводите. Ова е политички чувствително за Подгорица, која долго се бореше за меѓународно признавање на црногорскиот.
Квалитетот на некои преводи веќе е критикуван од Хрватска (која има билатерални спорови со Црна Гора).
4. Внатрешни политички и демографски фактори
Според пописот од 2023, повеќе луѓе во Црна Гора го декларираат српскиот како мајчин јазик (~43 %) отколку црногорскиот (~34,5 %). Јазичното прашање е силно поврзано со националниот идентитет и останува контроверзно во земјата.
Проблемот не е толку „дали Црна Гора има право на свој јазик“ (тоа е внатрешна одлука), туку дали ЕУ треба да плаќа за целосна посебна преводна инфраструктура за јазик што е речиси идентичен со веќе постоечки официјален јазик (хрватскиот). Ова создава тензии меѓу почитувањето на националниот идентитет и ефикасноста/трошоците на Унијата.
Црна Гора е најнапредниот кандидат и цели кон членство околу 2028, па прашањето веќе е активно (Советот веќе бара преведувачи на црногорски за пристапниот договор).