Врховниот лидер на Иран, ајатолах Али Хамнеи, вчера на иранската државна телевизија ги нарече директните преговори со САД за нуклеарната програма „чист ќорсокак“, отфрлајќи ги како наметната одлука, а не вистински дијалог. Оваа изјава доаѓа во време кога треба да стапат во сила новите санкции на ОН против Техеран, преку т.н. „snapback“ механизам од нуклеарниот договор JCPOA од 2015 година.
Хамнеи реагираше на говорот на американскиот претседател Доналд Трамп на 80-то Генерално собрание на ОН во Њујорк, каде Трамп вети дека Иран „никогаш нема да поседува нуклеарно оружје“ и го опиша Техеран како „најголем спонзор на тероризмот во светот“. „САД однапред го објавија исходот: суспензија на нуклеарните активности и збогатувањето. Ова не се преговори, туку наредба и наметнување“, рече Хамнеи, потврдувајќи ја иранската доктрина дека земјата не сака нуклеарно оружје, но нема да попушти пред притисокот.
Изјавата на Хамнеи дојде по состанокот на иранскиот министер за надворешни работи, Абас Арагчи, со дипломати од Германија, Франција и Велика Британија (E3) и високата претставничка на ЕУ за надворешна политика, Каја Калас. Тие дискутираа за избегнување на санкциите, кои ќе бидат активирани ако Иран не ги исполни обврските од JCPOA – вклучително и складирање ураниум повеќе од 40 пати над дозволеното.
Германскиот министер за надворешни работи, Јохан Вадефул, изјави дека состанокот „не поминал добро“, а Калас нагласи дека е потребни „сериозни потези“ од Иран, како пристап на инспекторите на МАЕА (Меѓународната агенција за атомска енергија) и разјаснување за 400 кг високо збогатен ураниум. Европските земји се подготвени да го продолжат рокот ако Иран започне директни преговори со САД, но шансите се „изразено мали“.
Иран постојано негира дека развива нуклеарно оружје и инсистира на правото на мирна нуклеарна енергија, но Западот и МАЕА оценуваат дека Техеран имал активен програм за атомско оружје до 2003 година.
JCPOA, потпишан во 2015 година меѓу Иран и светските сили (вклучително САД), ги укина санкциите во замена за ограничување на нуклеарните амбиции. Трамп се повлече од договорот во 2018 година, воведувајќи „максимален притисок“ со нови санкции, политика што ја продолжи и администрацијата на Џо Бајден. Пред неколку дена, Советот за безбедност на ОН ја отфрли резолуцијата за продолжување на олеснувањата, отворајќи го патот за санкции.
На X (поранешно Twitter), реакциите се поделени: некои корисници го поддржуваат ставот на Хамнеи како „одпор на империјализам“ (#IranNuclear), додека други го критикуваат како „самоуништување“ пред санкциите. Оваа ситуација ја зголемува тензијата пред UNGA, каде дипломатијата останува последна надеж за избегнување на економска криза во Иран.