Смртта на врховниот водач на Иран, ајатолах Али Хаменеи, во превентивните удари на Израел и САД врз Техеран, ја отвора вратата за потенцијална промена во иранската нуклеарна политика.
Познатата фатва (религиозен декрет) на Хаменеи од средината на 1990-тите, јавно објавена во 2003 година и официјално презентирана пред Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ) во 2005 година, прогласува дека производството, складирањето и употребата на нуклеарно оружје се харам (забранети) според исламскиот закон.
Оваа фатва со децении служеше како главен аргумент на Иран дека неговата нуклеарна програма е исклучиво мирнодопска, но како усна изјава од личен авторитет, нејзината важност сега е доведена во прашање.
Според експерти за шиитската џурисдикција, фатвата на Хаменеи не е постојана и може да се смени врз основа на маслахат (интересот на режимот), особено во услови на национална безбедност.
Хаменеи ја повторувал во бројни говори, но никогаш не ја формализирал во писмена форма, што ја прави подложна на толкувања.
Со неговата смрт, нема жив врховен водач да ја потврди или спроведе, а привремениот управен совет (составен од претседателот Масуд Пезешкијан, шефот на правосудството Голамхосеин Мохсени Еџеи и член од Советот на чуварите) сега мора да одлучи дали ќе ја задржи или ќе ја реинтерпретира.
Тврдините во Иранската револуционерна гарда (ИРГЦ) и парламентот веќе повеќе од една година јавно бараат укинување или ревизија на фатвата, поради ескалирачките закани од Израел и САД.
Во контекст на актуелниот конфликт – со ирански одмазднички напади и затворен воздушен простор – смртта на Хаменеи го отстранува главниот религиозен пречка за потенцијално забрзување на нуклеарната програма.
Експертите предупредуваат дека ова може да доведе до трка по нуклеарно оружје, особено ако новиот врховен водач (избран од Собранието на експерти) биде од тврда линија, како синот на Хаменеи, Мојтаба Хаменеи.
Иран досега ја користеше фатвата како дипломатски штит во преговорите со Западот, но сегашната криза – со масовни протести во Багдад и регионални тензии – може да го натера режимот да ја преиспита.
Светот го следи со загриженост: дали Иран ќе се откаже од фатвата и ќе се насочи кон нуклеарно вооружување, или ќе ја реафирмира за да избегне поширока војна?