Европската централна банка им препорачува на граѓаните секогаш да имаат одредена сума готовина во своите домови, бидејќи во кризни ситуации тоа се покажува како единствено безбедно средство за плаќање. Анализата на четири големи нарушувања во Европа – вклучувајќи ја пандемијата и руската инвазија на Украина во 2022 година – покажа дека побарувачката за банкноти расте во време на неизвесност.
„Готовината има посебна психолошка и практична вредност“, се наведува во студијата на ЕЦБ , симболично насловена како „Останете смирени и носете готовина“.
Колку пари треба да имате дома?
Властите во некои земји веќе имаат официјални препораки: Холандија, Австрија и Финска им советуваат на домаќинствата да штедат помеѓу 70 и 100 евра по лице , што би ги покрило основните потреби за околу 72 часа.
Шведска оди чекор понатаму – се препорачува да се обезбедат доволно пари за храна, лекови и гориво најмалку седум дена. Особено се нагласува дека банкнотите треба да бидат во помали апоени за полесно тргување доколку електронските плаќања не функционираат.
„Резервна гума“ за платниот систем
ЕЦБ потсетува дека во време на криза, готовината се смета за сигурно средство за складирање вредност и отпорно средство за плаќање. Пример е големиот прекин на плаќањето во април во Шпанија и Португалија, кога плаќањата со картички не функционираа, па продавниците прифаќаа само готовина.
„Готовината обезбедува клучна резерва – како резервна гума – за платниот систем, бидејќи ниеден систем не е безгрешен“, се вели во извештајот.
За време на пандемијата, Европејците со месеци складираа повеќе готовина поради страв од губење на приходите и продолжена неизвесност . Војната во Украина предизвика нов бран на побарувачка за банкноти, особено во земјите што граничат со Русија или Украина. Според авторите, ова покажува дека луѓето имаат тенденција да акумулираат „пренослива ликвидност“ во кризни ситуации.
Нови европски стандарди за подготвеност за кризи
Покрај готовината, европските институции во последниве години инсистираат на поширок концепт на лична и национална подготвеност за кризи . Во март, Европската комисија препорача секое домаќинство во ЕУ да обезбеди доволно храна и други неопходни работи најмалку 72 часа.
Шведска и Финска отидоа уште подалеку – на нивните граѓани им се даваат посебни брошури и водичи за тоа како да преживеат во воени околности, прекини на комуникацијата, прекини на електричната енергија или екстремни временски услови. Препораките вклучуваат снабдување со флаширана вода, хигиенски производи, па дури и одгледување храна дома.