Цените на нафтата драматично скокнаа во последните денови, поттикнати првенствено од ескалацијата на војната во која се вклучени САД, Израел и Иран. Овој конфликт го наруши производството и превозот на нафта на Блискиот Исток, особено преку закани и практичното затворање на Ормутскиот теснец – критична точка низ која поминува околу една петтина од глобалниот проток на нафта и значителен дел од течниот природен гас.
Според податоците од 9 март 2026 година, цените достигнаа нови врвови:
- WTI (американската сурова нафта) се искачи на околу 103–116 долари за барел во текот на трговските сесии, со дневни максимуми близу 119–120 долари. Ова претставува добивка од 13–31% во единечни денови, а претходната недела забележа рекордно неделно зголемување од над 35% (најголемо од 1983 година, кога почна тргувањето со фјучерси).
- Брент (глобалната референтна цена) се искачи на 107–119 долари за барел, со врвови околу 119–120 долари, што одразува пораст од 15–29% во последните сесии.
Овие нивоа се највисоки од 2022 година (по руската инвазија на Украина) и претставуваат прв пат по години цените да надминат 100 долари за барел во континуиран раст. Пазарите се во состојба на висока нестабилност, со интрадејни скокови што ги надминаа претходните рекорди.
Главни причини за скокот:
- Ескалацијата на воените акции на САД и Израел против Иран (во втората недела), што предизвика одмазднички напади и пошироко регионално вклучување.
- Напади врз танкери и бродови во близина на Ормутскиот теснец, што доведе до забавени или целосно запрени транзити – сообраќајот низ теснецот е практично парализиран.
- Намалување на производството од страна на големите производители: Ирак го намали производството за околу 60% поради проблеми со складирање и блокирани извозни патишта; Кувајт и ОАЕ го намалија производството и рафинериските капацитети поради преполни резервоари; други земји од регионот исто така го стеснуваат снабдувањето.
- Дополнителни фактори како намалувањата на течниот природен гас од Катар и внатрешните политички промени во Иран (именување на нов врховен лидер, Мојтаба Хаменеи, хардлајнер), што ги засилија стравувањата од долготраен хаос.
Ова предизвика класична премија за геополитички ризик на пазарите – трговците ги ценат потенцијалните продолжени недостатоци во снабдувањето.
Пошироки влијанија:
- Цените на бензинот на американските пумпи веќе значително се зголемија (на пр., пораст од 34 центи по галон за една недела во некои региони), со очекувања за понатамошни скокови.
- Берзите паднаа остро (индекси во Азија, Европа и САД во минус), поради стравувањата од инфлација, повисоки трошоци за енергија и економски ризици.
- Аналитичарите предупредуваат дека ова може да биде краткотрајно ако дојде до брза деескалација или интервенции (на пр., ослободување на стратешки резерви од Г7 и IEA), но продолжениот конфликт ризикува цени над 150 долари за барел.
Пазарите остануваат флуидни и многу нестабилни – цените се повлекоа малку од дневните врвови поради шпекулации за можни координирани мерки од Г7, но основниот тренд е нагоре во услови на постојана неизвесност.